Tình Ca kể chuyện · Thuyết Phục

Cô Chỉ Là Anne Mà Thôi

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Thuyết Phục" của Jane Austen. Jane Austen là nữ văn sĩ người Anh, tác giả cuốn "Kiêu Hãnh Và Định Kiến". "Thuyết Phục" là cuốn tiểu thuyết cuối cùng bà viết xong, in năm một nghìn tám trăm mười bảy, ngay sau khi bà mất. Sách kể chuyện một cô gái gặp lại người mình từng từ chối tám năm trước. Tình Ca dịch lại từ nguyên văn tiếng Anh. Mời bạn nghe chương một.

Ngài Walter Elliot, ở dinh thự Kellynch, hạt Somersetshire, là một người mà để tự tiêu khiển, chẳng bao giờ cầm lên cuốn sách nào khác ngoài cuốn sách gia phả các tước hiệp sĩ. Ở đó, ông tìm được việc để làm trong một giờ rảnh rỗi, và niềm an ủi trong một giờ phiền muộn. Ở đó, lòng ông dâng lên niềm ngưỡng mộ và kính trọng, khi ngắm chút ít còn sót lại của những tước hiệu được ban sớm nhất. Ở đó, mọi cảm giác khó chịu nảy ra từ chuyện nhà đều tự nhiên đổi thành thương hại và khinh thường, khi ông lật qua những tước hiệu gần như vô tận được ban ra trong thế kỷ trước. Và ở đó, nếu mọi trang khác đều chẳng còn tác dụng gì, ông vẫn có thể đọc lịch sử của chính mình với một niềm hứng thú chẳng bao giờ phai. Đây là trang mà cuốn sách yêu thích của ông lúc nào cũng tự mở ra:

Dòng họ Elliot ở dinh thự Kellynch.

"Walter Elliot, sinh ngày một tháng Ba năm một nghìn bảy trăm sáu mươi. Ngày mười lăm tháng Bảy năm một nghìn bảy trăm tám mươi tư, kết hôn với Elizabeth, con gái ông James Stevenson ở South Park, hạt Gloucester. Với bà, người đã mất năm một nghìn tám trăm, ông có các con: Elizabeth, sinh ngày một tháng Sáu năm một nghìn bảy trăm tám mươi lăm; Anne, sinh ngày chín tháng Tám năm một nghìn bảy trăm tám mươi bảy; một con trai chết lúc lọt lòng, ngày năm tháng Mười Một năm một nghìn bảy trăm tám mươi chín; Mary, sinh ngày hai mươi tháng Mười Một năm một nghìn bảy trăm chín mươi mốt."

Đoạn ấy vốn đúng y như vậy khi rời tay nhà in. Nhưng ngài Walter đã sửa cho nó hay hơn, bằng cách thêm vào sau ngày sinh của Mary mấy chữ này, để chính ông và gia đình được biết: "Kết hôn ngày mười sáu tháng Mười Hai năm một nghìn tám trăm mười, với Charles, con trai và người thừa kế của ông Charles Musgrove ở Uppercross, hạt Somerset." Ông còn chèn vào, hết sức chính xác, cả ngày tháng mà ông mất vợ.

Tiếp theo là lịch sử và sự hưng thịnh của dòng họ lâu đời, đáng kính ấy, bằng những lời lẽ thường lệ: rằng họ đã đến định cư đầu tiên ở Cheshire ra sao; được nhắc tới trong sách của Dugdale thế nào; từng giữ chức cảnh sát trưởng của hạt, làm đại biểu cho một thị trấn trong ba kỳ quốc hội liền nhau, có những việc làm tỏ lòng trung thành, và được ban tước hiệp sĩ vào năm đầu triều vua Charles Đệ Nhị; cùng với tất cả những cô Mary, những cô Elizabeth mà các ông trong họ đã cưới về. Tất cả gộp lại thành hai trang sách khổ nhỏ rất đẹp, kết thúc bằng huy hiệu và châm ngôn của dòng họ: "Dinh cơ chính: dinh thự Kellynch, hạt Somerset." Và ở đoạn kết này, lại là nét chữ của ngài Walter:

"Người thừa kế dự định: ông William Walter Elliot, chắt của ngài Walter đời thứ hai."

Thói tự phụ là khởi đầu và kết thúc của tính cách ngài Walter Elliot: tự phụ về dung mạo, và tự phụ về địa vị. Thời trẻ, ông đẹp trai khác thường; và ở tuổi năm mươi bốn, ông vẫn còn là một người đàn ông rất phong độ. Ít người đàn bà nào để tâm tới vẻ ngoài của mình nhiều hơn ông, và người hầu của bất cứ vị lãnh chúa mới được phong nào cũng chẳng thể khoái chí với chỗ đứng của mình trong xã hội hơn ông. Ông coi cái phúc được đẹp chỉ kém có cái phúc được mang tước hiệp sĩ; và ngài Walter Elliot, người hội đủ cả hai món quà ấy, là đối tượng thường trực của lòng kính trọng và sự tận tụy nồng nhiệt nhất nơi ông.

Vẻ đẹp và tước vị của ông có một lý do chính đáng để ông gắn bó: hẳn là nhờ chúng mà ông đã cưới được một người vợ có tính cách hơn hẳn những gì bản thân ông xứng đáng. Phu nhân Elliot từng là một người đàn bà tuyệt vời, sáng suốt và dễ mến. Nếu người ta có thể bỏ qua cho bà cơn say mê thời trẻ dại đã khiến bà trở thành phu nhân Elliot, thì sự phán đoán và cách cư xử của bà về sau chẳng bao giờ cần ai phải châm chước. Suốt mười bảy năm, bà đã chiều theo, hoặc làm dịu đi, hoặc che giấu những khuyết điểm của chồng, và vun đắp cho ông sự đáng kính thật sự. Và dù bản thân bà không phải là người hạnh phúc nhất trên đời, bà vẫn tìm thấy đủ điều trong bổn phận, trong bạn bè và con cái để gắn bó với cuộc sống, để khi bị gọi đi, phải rời bỏ họ, đó chẳng phải là chuyện bà dửng dưng. Ba đứa con gái, hai đứa lớn mới mười sáu và mười bốn tuổi, là một gia tài đáng sợ để một người mẹ để lại; hay đúng hơn, một trách nhiệm đáng sợ phải giao phó cho quyền hành và sự dạy dỗ của một người cha tự phụ, nông cạn. Tuy vậy, bà có một người bạn rất thân, một người đàn bà sáng suốt, đáng quý, vì quá quý mến bà mà đã dọn về ở ngay gần, trong làng Kellynch. Phu nhân Elliot trông cậy chủ yếu vào lòng tốt và lời khuyên của người bạn ấy, để giúp giữ gìn tốt nhất những nguyên tắc đúng đắn và sự dạy bảo mà bà đã ân cần, lo lắng trao cho các con gái.

Người bạn ấy và ngài Walter đã không cưới nhau, dù những người quen biết có đoán trước chuyện ấy thế nào đi nữa. Mười ba năm đã trôi qua kể từ khi phu nhân Elliot mất, mà họ vẫn là hàng xóm gần, vẫn là bạn thân, một người vẫn góa vợ, một người vẫn góa chồng.

Chuyện phu nhân Russell, ở tuổi đã chín chắn, tính tình vững vàng, lại được của cải hết sức đầy đủ, không hề nghĩ tới chuyện tái giá, thì chẳng cần phải biện bạch gì với thiên hạ; vì thiên hạ thường hay bất bình một cách vô lý khi một người đàn bà tái giá, hơn là khi bà ta không tái giá. Nhưng việc ngài Walter cứ ở vậy thì cần được giải thích. Vậy xin cho mọi người biết rằng, ngài Walter, như một người cha tốt, sau khi đã nếm một hai lần thất vọng riêng tư vì những lời cầu hôn rất thiếu lý lẽ, lại tự hào rằng mình ở vậy là vì các con gái yêu quý. Vì một đứa con gái, đứa lớn nhất, ông quả thật sẵn lòng từ bỏ bất cứ điều gì, mà thật ra ông cũng chưa bị cám dỗ nhiều lắm để phải làm thế. Năm mười sáu tuổi, Elizabeth đã kế thừa tất cả những gì có thể kế thừa được từ quyền hạn và vị thế của mẹ. Và vì cô rất đẹp, lại rất giống cha, nên ảnh hưởng của cô bao giờ cũng lớn, hai cha con sống với nhau hết sức êm ấm. Hai đứa con kia của ông thì giá trị kém xa. Mary có được chút quan trọng giả tạo nhờ trở thành bà Charles Musgrove. Còn Anne, với tâm hồn thanh nhã và tính tình dịu dàng, những điều hẳn sẽ đặt cô ở vị trí cao trong mắt bất kỳ ai thực sự hiểu biết, thì đối với cha và chị, cô chẳng là ai cả. Lời cô nói chẳng có trọng lượng gì, sự thuận tiện của cô bao giờ cũng phải nhường bước. Cô chỉ là Anne mà thôi.

Tuy vậy, đối với phu nhân Russell, cô là đứa con đỡ đầu vô cùng thân yêu và quý giá, là người bà yêu chiều nhất, là bạn của bà. Phu nhân Russell thương cả ba chị em; nhưng chỉ ở Anne, bà mới có thể tưởng như thấy người mẹ sống lại.

Vài năm trước, Anne Elliot từng là một cô gái rất xinh, nhưng vẻ tươi tắn của cô đã sớm tàn phai. Ngay cả lúc nó rực rỡ nhất, cha cô cũng thấy chẳng có mấy điều đáng ngắm nơi cô, vì những đường nét thanh tú và đôi mắt đen hiền dịu của cô khác hẳn với ông. Thì nay, khi cô đã phai tàn và gầy gò, chẳng còn gì nơi cô có thể khiến ông coi trọng. Ông chưa bao giờ nuôi nhiều hy vọng, và nay thì chẳng còn chút nào, rằng sẽ có ngày đọc thấy tên cô trên một trang khác của cuốn sách ông yêu thích. Mọi cuộc hôn nhân môn đăng hộ đối đều phải trông vào Elizabeth; vì Mary chỉ kết thân với một gia đình lâu đời ở thôn quê, đáng kính và giàu có, nên đã trao đi tất cả danh giá mà chẳng nhận lại chút nào. Còn Elizabeth, rồi sẽ có một ngày, cô sẽ lấy được người xứng đáng.

Đôi khi, một người đàn bà ở tuổi hai mươi chín lại đẹp hơn mười năm trước; và nói chung, nếu không đau ốm, cũng không lo âu, thì đó là độ tuổi hầu như chẳng mất đi nét duyên nào. Elizabeth là như vậy, cô vẫn là cô Elliot xinh đẹp y như cô đã bắt đầu là từ mười ba năm trước. Vì thế, có thể tha thứ cho ngài Walter khi ông quên mất tuổi cô, hoặc ít ra chỉ coi ông là nửa khờ, khi ông nghĩ rằng mình và Elizabeth vẫn tươi tắn như xưa, giữa cảnh nhan sắc của mọi người khác đều tàn tạ; vì ông thấy rõ cả nhà và người quen của ông đang già đi thế nào. Anne thì hốc hác, Mary thì thô kệch, gương mặt nào trong vùng cũng xấu đi, và những vết chân chim mỗi lúc một nhiều nơi thái dương phu nhân Russell từ lâu đã là nỗi phiền muộn của ông.

Elizabeth không hẳn được mãn nguyện về bản thân bằng cha mình. Mười ba năm qua, cô đã làm bà chủ dinh thự Kellynch, chủ trì và điều khiển mọi việc với một vẻ điềm tĩnh và quả quyết chẳng bao giờ khiến người ta nghĩ cô trẻ hơn tuổi thật. Suốt mười ba năm, cô tiếp đãi khách khứa, đặt ra luật lệ trong nhà, bước lên cỗ xe bốn ngựa trước mọi người, và bước ra khỏi mọi phòng khách, mọi phòng ăn trong vùng ngay sau phu nhân Russell. Mười ba mùa đông sương giá xoay vần đã thấy cô mở màn mọi buổi khiêu vũ đáng kể mà một vùng thưa thớt người có thể bày ra; và mười ba mùa xuân đã khoe hoa, khi cô cùng cha lên London, vui hưởng vài tuần mỗi năm giữa giới thượng lưu. Cô nhớ hết những điều ấy. Cô biết mình đã hai mươi chín tuổi, và điều ấy cho cô đôi chút tiếc nuối, đôi chút lo ngại. Cô hoàn toàn tin mình vẫn đẹp như xưa, nhưng cô cảm thấy mình đang đến gần những năm tháng nguy hiểm, và hẳn sẽ mừng lắm nếu chắc chắn được rằng trong vòng một hai năm tới, sẽ có người mang dòng máu hiệp sĩ đến cầu hôn mình cho đàng hoàng. Khi ấy, cô có thể lại cầm lên cuốn sách của mọi cuốn sách ấy với niềm vui y như thời son trẻ; còn bây giờ thì cô không ưa nó. Lúc nào cũng phải đối diện với ngày sinh của chính mình, mà chẳng thấy cuộc hôn nhân nào ghi tiếp theo ngoài cuộc hôn nhân của đứa em gái út, điều ấy khiến cuốn sách trở thành một thứ đáng ghét. Đã hơn một lần, khi cha để nó mở trên bàn gần cô, cô đã gấp nó lại, mắt ngoảnh đi, rồi đẩy nó ra xa.

Hơn nữa, cô đã từng gặp một nỗi thất vọng mà cuốn sách ấy, nhất là phần lịch sử dòng họ cô, mãi mãi gợi nhắc. Người thừa kế dự định, chính ông William Walter Elliot, người đã được cha cô rộng lượng ủng hộ quyền lợi đến thế, đã làm cô thất vọng.

Khi còn là một cô gái rất trẻ, ngay khi biết rằng, nếu cô không có em trai, anh ta sẽ là người kế tước hiệp sĩ sau này, cô đã định sẽ lấy anh ta; và cha cô cũng luôn định như vậy. Hồi anh ta còn nhỏ, nhà cô không quen biết anh ta. Nhưng ngay sau khi phu nhân Elliot mất, ngài Walter đã tìm cách làm quen. Dù những lời ngỏ ý của ông chẳng được đón nhận nồng nhiệt chút nào, ông vẫn kiên trì, châm chước cho cái tính rụt rè khiêm tốn của tuổi trẻ. Và trong một chuyến đi London vào mùa xuân, khi Elizabeth đang độ xuân sắc đầu đời, ông Elliot đã bị buộc phải đến chào hỏi làm quen.

Lúc ấy anh ta còn rất trẻ, mới bắt đầu học luật. Elizabeth thấy anh ta vô cùng dễ mến, và mọi dự tính có lợi cho anh ta đều được khẳng định. Anh ta được mời về dinh thự Kellynch; suốt cả năm còn lại, người ta nhắc tới anh ta, trông đợi anh ta; nhưng anh ta chẳng bao giờ đến. Mùa xuân năm sau, người ta lại gặp anh ta ở London, lại thấy dễ mến y như vậy, lại khuyến khích, lại mời, lại trông đợi, và anh ta lại không đến. Rồi tin tiếp theo là anh ta đã cưới vợ. Thay vì gây dựng cơ đồ theo con đường đã vạch sẵn cho người thừa kế dòng họ Elliot, anh ta đã mua lấy sự tự do bằng cách kết hôn với một người đàn bà giàu có nhưng xuất thân thấp kém.

Ngài Walter đã phật ý. Là người đứng đầu dòng họ, ông thấy lẽ ra người ta phải hỏi ý ông, nhất là sau khi ông đã nắm tay chàng trai ấy công khai đến vậy. "Vì chắc chắn người ta đã thấy chúng tôi đi cùng nhau," ông nhận xét, "một lần ở chợ ngựa Tattersall, và hai lần ở hành lang Hạ viện." Ông đã bày tỏ sự không bằng lòng, nhưng xem ra chẳng được ai để ý mấy. Ông Elliot chẳng hề tìm cách xin lỗi, và tỏ ra chẳng thiết được gia đình để mắt tới nữa, cũng như ngài Walter cho rằng anh ta không đáng được để mắt tới. Mọi quan hệ quen biết giữa họ đã chấm dứt.

Câu chuyện rất khó xử này về ông Elliot, sau một khoảng thời gian vài năm, vẫn còn khiến Elizabeth tức giận. Cô đã thích con người anh ta, và còn thích hơn nữa vì anh ta là người thừa kế của cha cô. Lòng kiêu hãnh dòng tộc mạnh mẽ của cô chỉ thấy nơi anh ta một đám xứng đôi với con gái lớn của ngài Walter Elliot. Chẳng có vị hiệp sĩ nào, từ vần A tới vần Z, mà lòng cô sẵn sàng thừa nhận là ngang hàng với mình như vậy. Thế mà anh ta đã cư xử tệ hại đến mức, dù vào lúc này, mùa hè năm một nghìn tám trăm mười bốn, cô đang đeo dải băng đen để tang vợ anh ta, cô cũng không chịu thừa nhận anh ta còn đáng để nghĩ tới nữa. Nỗi nhục của cuộc hôn nhân đầu, có lẽ, cũng đã có thể bỏ qua được, vì chẳng có lý do gì để nghĩ rằng nó sẽ được nối dài qua con cái, nếu anh ta không làm điều tệ hơn. Nhưng anh ta đã làm. Như thường lệ, nhờ sự can thiệp của những người bạn tốt bụng, họ được biết rằng anh ta đã nói về cả nhà họ hết sức bất kính, và nói về chính dòng máu của mình, về những vinh dự mai sau sẽ thuộc về mình, bằng giọng hết sức coi thường, khinh miệt. Điều ấy thì không thể nào tha thứ.

Đó là những tâm tình và cảm xúc của Elizabeth Elliot. Đó là những nỗi lo làm vẩn đục, những nỗi xao động làm đổi khác cảnh sống của cô, một cảnh sống đơn điệu mà thanh lịch, sung túc mà trống rỗng. Đó là những cảm xúc làm cho thú vị một cuộc sống dài, chẳng có biến cố gì, quanh quẩn trong một giới quen biết ở thôn quê; để lấp vào những khoảng trống mà cô chẳng có thói quen làm việc hữu ích bên ngoài, cũng chẳng có tài năng hay sở trường nào ở nhà để lấp đầy.

Nhưng giờ đây, một mối bận tâm và lo lắng khác bắt đầu thêm vào những điều ấy. Cha cô đang ngày càng túng tiền. Cô biết rằng giờ đây, khi ông cầm lên cuốn sách gia phả, ấy là để xua khỏi đầu những hóa đơn nặng nề của những người buôn bán, và những lời bóng gió khó nghe của ông Shepherd, người quản lý tài sản cho ông. Điền sản Kellynch thì tốt, nhưng không xứng với điều ngài Walter tưởng là cái phong thái mà chủ nhân của nó cần có. Khi phu nhân Elliot còn sống, mọi việc có nề nếp, có chừng mực, có tiết kiệm, vừa đủ giữ ông chi tiêu trong phạm vi thu nhập. Nhưng cùng với bà, tất cả sự đúng đắn ấy cũng đã mất, và từ đó ông cứ liên tục tiêu quá mức. Ông không thể nào tiêu ít hơn được; ông chẳng làm gì ngoài những việc mà ngài Walter Elliot buộc phải làm. Nhưng dù chẳng có gì đáng trách, ông không chỉ ngày càng nợ nần khủng khiếp, mà còn nghe nhắc tới chuyện ấy thường xuyên đến nỗi không thể giấu con gái lâu hơn được nữa, dù chỉ giấu một phần. Mùa xuân năm ngoái ở London, ông đã bóng gió với cô đôi chút. Ông thậm chí đã đi xa tới mức nói: "Nhà mình có thể cắt giảm được không? Con có nghĩ ra món nào nhà mình có thể cắt giảm không?" Và Elizabeth, phải nói cho công bằng, trong cơn hoảng hốt đầu tiên của đàn bà, đã nghiêm túc ngồi nghĩ xem có thể làm gì. Cuối cùng, cô đề nghị hai khoản tiết kiệm: cắt bớt vài khoản làm từ thiện không cần thiết, và thôi không sắm đồ đạc mới cho phòng khách. Về sau, cô còn thêm vào một ý hay ho, là thôi không mang quà về cho Anne như lệ thường mỗi năm. Nhưng những biện pháp ấy, dù tự chúng tốt đến đâu, cũng không đủ so với mức độ thật của tai họa, mà ít lâu sau ngài Walter thấy mình buộc phải thú nhận hết với cô. Elizabeth chẳng còn gì hiệu quả hơn để đề nghị. Cô thấy mình bị đối xử bất công và thật không may, cha cô cũng thấy vậy. Và chẳng ai trong hai cha con nghĩ ra được cách nào giảm bớt chi tiêu mà không tổn hại tới thể diện, hoặc không phải từ bỏ những tiện nghi của mình theo một cách không thể chịu nổi.

Ngài Walter chỉ có quyền bán đi một phần nhỏ điền sản của mình; nhưng giả sử từng mẫu đất đều được phép chuyển nhượng, thì cũng chẳng khác gì. Ông đã hạ mình đem cầm cố tới mức ông có quyền, nhưng ông sẽ chẳng bao giờ hạ mình đem bán. Không; ông sẽ không bao giờ làm nhục danh tiếng mình đến thế. Điền sản Kellynch phải được truyền lại nguyên vẹn, đủ đầy, như khi ông nhận.

Hai người bạn tâm giao của họ, ông Shepherd, sống ở thị trấn có chợ gần đó, và phu nhân Russell, được mời tới cho ý kiến. Cả hai cha con dường như đều trông đợi rằng người này hay người kia sẽ nghĩ ra được điều gì đó để gỡ họ khỏi cảnh khó khăn và giảm bớt chi tiêu, mà không làm mất đi bất cứ thú vui nào của sở thích hay của lòng kiêu hãnh.

Hết chương một.

Mình cứ nhớ hoài câu ngắn ấy: cô chỉ là Anne mà thôi. Cả nhà chẳng ai để ý tới cô, vậy mà phu nhân Russell lại nhìn thấy nơi cô hình bóng người mẹ đã khuất. Giờ ngài Walter nợ nần chồng chất, không biết hai người bạn sẽ khuyên ông điều gì. Hẹn bạn ở chương hai nghen.