Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Đường Ngàn Dặm Bắt Đầu Từ Dưới Chân – Lời Lão Tử Về Những Bước Nhỏ

Có những việc mình muốn làm từ lâu lắm rồi mà chưa bắt đầu. Muốn tập thể dục, muốn học thêm một nghề, muốn viết lại mấy chuyện cũ của gia đình, muốn dọn lại căn nhà, muốn làm hòa với một người. Nghĩ tới thấy việc lớn quá, xa quá, rồi để đó. Một năm, hai năm trôi qua, việc vẫn nằm yên. Hôm nay mình đọc với bạn một câu rất nổi tiếng của Lão Tử, có lẽ nhiều người đã nghe mà chưa từng biết nó nằm ở đâu.

Câu đó nằm trong chương sáu mươi bốn của Đạo Đức Kinh, cuốn sách ngắn chừng năm ngàn chữ mà người đời truyền là của Lão Tử, một hiền triết bên Trung Hoa thời xa xưa. Âm Hán Việt thế này: Hợp bão chi mộc, sinh ư hào mạt; cửu tằng chi đài, khởi ư lũy thổ; thiên lý chi hành, thủy ư túc hạ.

Mình diễn ý: Cây to một vòng tay ôm, mọc lên từ cái mầm nhỏ như sợi lông. Đài cao chín tầng, dựng lên từ từng sọt đất. Đường đi ngàn dặm, bắt đầu từ ngay dưới bàn chân.

Ba hình ảnh, cùng một ý. Cây cổ thụ hai người ôm không xuể, ngày xưa cũng chỉ là một mầm non bé tí, gió thổi cũng lung lay. Cái đài cao chín tầng không ai xây một lần là xong, mà người ta gánh từng sọt đất, đắp từng lớp. Còn con đường ngàn dặm, dài cách mấy, cũng chỉ bắt đầu bằng một bước, và bước đó luôn nằm ngay dưới chân mình, không ở đâu xa.

Người nông dân hiểu điều này rõ hơn ai hết. Không ai gieo hạt hôm nay mà đòi gặt ngày mai. Họ cày từng luống, cấy từng bụi mạ, nhổ từng cọng cỏ, rồi chờ. Không vội mà cũng không bỏ. Tới mùa, cả cánh đồng vàng rực.

Mình thấy câu này vừa dịu dàng vừa thực tế. Dịu dàng ở chỗ nó không bắt mình phải làm việc lớn ngay. Thực tế ở chỗ nó nhắc rằng việc lớn nào cũng chỉ là nhiều việc nhỏ cộng lại. Mình không cần nhìn hết con đường, chỉ cần nhìn bước kế tiếp.

Trong cùng chương đó, Lão Tử còn nói một ý nữa, đại ý: lo việc khi nó còn nhỏ thì dễ, đợi nó lớn rồi mới lo thì khó. Cái mầm nhỏ thì nhổ dễ, cây lớn rồi thì phải đốn. Điều này đúng cả với việc tốt lẫn việc xấu. Thói quen tốt nên bắt đầu sớm, từ việc nhỏ. Còn chuyện xích mích, chuyện bệnh tật, nên lo khi nó mới chớm.

Mình cũng để ý: Lão Tử không nói bước đầu tiên phải hay, phải đẹp. Ông chỉ nói nó bắt đầu từ dưới chân. Nhiều khi mình không bắt đầu vì sợ làm không hoàn hảo. Nhưng cái mầm cây đâu cần hoàn hảo. Nó chỉ cần mọc.

Câu này cũng hợp với tuổi già lắm. Nhiều người lớn tuổi nghĩ: giờ học cái mới thì muộn rồi, tập thể dục thì muộn rồi, làm hòa với người xưa thì muộn rồi. Nhưng cái mầm thì mọc lúc nào cũng được. Bảy mươi tuổi bắt đầu trồng một cái cây, có khi vài năm sau đã có bóng mát ngồi uống trà. Không có bước chân nào là quá muộn, chỉ có bước chân chưa bước.

Thử hình dung một bà cụ sáu mươi lăm tuổi, bác sĩ khuyên đi bộ cho tốt tim. Bà nghĩ tới chuyện mỗi ngày đi một tiếng là thấy ngán. Đứa cháu nói: bà đi từ nhà ra đầu hẻm rồi quay về thôi. Bà làm thử. Tuần sau ra tới tiệm tạp hóa. Tháng sau ra tới công viên. Nửa năm sau, sáng nào bà cũng đi một vòng hồ, vừa đi vừa chào hỏi mấy bà bạn mới quen. Con đường của bà bắt đầu từ đầu hẻm.

Thử hình dung thêm một anh thợ sửa xe muốn học tiếng Anh để nói chuyện với khách nước ngoài ghé tiệm. Mua sách về, mở ra thấy dày quá, cất lên kệ. Rồi anh đổi cách: mỗi ngày học năm chữ, viết lên tấm bảng nhỏ treo cạnh hộp đồ nghề. Một năm sau, anh chào hỏi, báo giá, chỉ đường cho khách được. Không giỏi, nhưng đủ dùng, và anh thấy tự tin hẳn.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Nghĩ tới một việc mình muốn làm mà chưa bắt đầu. Rồi chọn ra một bước nhỏ nhất, nhỏ tới mức làm xong trong năm phút. Làm ngay hôm nay.

Điều thứ hai. Đừng đợi làm cho hoàn hảo mới làm. Cái mầm cây không đợi đủ đẹp mới mọc. Làm dở trước, rồi sửa dần.

Điều thứ ba. Thấy chuyện gì bắt đầu không ổn, như một cơn đau nhỏ, một lời qua tiếng lại, thì lo ngay khi nó còn nhỏ. Đừng đợi cây lớn rồi mới đốn.

Mấy ngàn năm trước, Lão Tử đã nhắc người đời một điều giản dị: con đường ngàn dặm nằm ngay dưới chân mình. Mong cho bạn hôm nay bước được một bước nhỏ, về phía điều bạn thương.

Câu trích: Lão Tử. Đạo Đức Kinh, chương 64. Tình Ca diễn ý.