Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Bánh Mì Và Nước Lã Cũng Thành Niềm Vui – Lời Epicurus Về Hạnh Phúc Giản Dị

Bạn có nhớ bữa cơm ngon nhất đời mình không? Nhiều người kể với mình, bữa ngon nhất không phải ở nhà hàng sang, mà là chén cơm nguội chan nước mắm sau một buổi làm đồng, hay tô mì gói nấu vội lúc nửa đêm thời đi học. Ngon vì lúc đó mình đói thật, mệt thật, và có người ngồi ăn cùng. Hôm nay mình kể bạn nghe về một ông thầy người Hy Lạp, hơn hai ngàn ba trăm năm trước, cả đời đi tìm hạnh phúc, rồi tìm thấy nó ở chỗ rất gần: một mẩu bánh mì và một ly nước.

Ông tên là Epicurus, sống từ năm 341 tới năm 270 trước Công nguyên. Ông mở một trường học ở ngoại ô Athens, trong một khu vườn, nên người ta gọi trường của ông là Khu Vườn. Ở đó có cả đàn ông, đàn bà, có người giàu, người nghèo, có cả người làm công, cùng nhau trồng rau, ăn uống đơn sơ và trò chuyện về cách sống cho vui.

Có một điều buồn cười. Ngày nay tên ông bị hiểu sai rất nhiều. Trong nhiều thứ tiếng, chữ bắt nguồn từ tên ông lại mang nghĩa là người thích ăn ngon mặc đẹp, sống hưởng thụ. Trong khi chính ông sống rất thanh đạm. Người đời sau ghi lại rằng ông thường chỉ ăn bánh mì với nước, có hôm muốn đãi mình một bữa thì xin thêm một hũ phô mai nhỏ.

Những gì ông nghĩ về hạnh phúc còn lại trong một lá thư ông viết cho một người học trò tên là Menoeceus. Trong thư, ông viết một đoạn mà mình rất thích. Mình diễn ý: Món ăn đạm bạc đem lại niềm vui không kém bữa tiệc sang, khi cơn đói đã được xua đi. Bánh mì và nước lã cho niềm vui lớn nhất, khi đưa tới đôi môi của người đang đói.

Ông giải thích tiếp, đại ý: quen sống đơn giản thì thân thể khỏe hơn, gặp lúc khó khăn cũng không hoảng, và khi lâu lâu có một bữa ngon, mình lại thấy nó ngon gấp bội. Cái giàu thật không phải là có nhiều, mà là cần ít.

Epicurus cũng nói rằng ông không sợ những ngày thiếu thốn, vì ông đã quen với những ngày đủ ít. Mình thấy câu đó đáng suy nghĩ. Người chỉ quen sống sung túc thì một lần sa sút là cả trời sụp đổ. Người đã quen với chén cơm đơn sơ thì có thêm là mừng, bớt đi cũng không hoảng.

Epicurus còn chia ham muốn của con người ra làm mấy loại. Có ham muốn tự nhiên và cần thiết, như đói thì muốn ăn, khát thì muốn uống, lạnh thì muốn có áo. Có ham muốn tự nhiên mà không cần thiết, như muốn ăn món thật cầu kỳ. Và có ham muốn chẳng tự nhiên cũng chẳng cần thiết, như muốn nổi tiếng, muốn giàu hơn hàng xóm. Theo ông, loại đầu dễ thỏa mãn, loại sau thì không bao giờ đủ.

Mình nghĩ cái hay của Epicurus là ông không bảo mình phải khổ hạnh. Ông vẫn coi niềm vui là điều tốt. Chỉ là ông chỉ cho mình thấy niềm vui bền nhất lại đến từ những thứ rẻ nhất: một bữa ăn vừa đủ, một giấc ngủ yên, một người bạn thật lòng. Ông từng nói, trong tất cả những gì sự khôn ngoan đem lại cho một đời sống hạnh phúc, quý nhất là tình bạn.

Thử hình dung một gia đình mỗi tối Chủ nhật đều ra nhà hàng ăn, gọi đủ món, rồi ai cũng cầm điện thoại. Có một tối mất điện, cả nhà ngồi ở hiên, nấu nồi cháo trắng, ăn với hột vịt muối, kể chuyện hồi xưa dưới ánh đèn cầy. Mấy năm sau, mấy đứa nhỏ lớn lên, hỏi bữa nào nhớ nhất, đứa nào cũng nói bữa cháo trắng tối mất điện đó.

Thử hình dung thêm một ông về hưu, lương hưu không nhiều. Lúc đầu ông lo lắm, sợ không đủ sống như hồi còn đi làm. Rồi ông tập sống gọn lại: sáng uống ly cà phê ở nhà, trưa ăn cơm vợ nấu, chiều đi bộ quanh hồ với mấy ông bạn. Một năm sau ông nói, tiêu ít hơn trước một nửa mà thấy thong thả hơn hồi lương cao, vì không còn phải chạy theo cái gì nữa.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Tuần này chọn một bữa ăn thật đơn giản, ăn chậm, để ý vị của từng món. Có khi một chén cơm trắng nóng cũng ngọt hơn mình tưởng.

Điều thứ hai. Trước khi mua một món đồ mới, hỏi mình: đây là cái mình cần, hay cái mình chỉ muốn vì thấy người khác có? Nếu chỉ là muốn, thì đợi một tuần rồi hẵng tính.

Điều thứ ba. Dành thời gian cho một người bạn thật lòng. Một ly trà, một cuộc gọi, một buổi đi bộ. Epicurus nói đó là món quà quý nhất mà đời sống cho mình.

Hơn hai ngàn ba trăm năm trước, trong một khu vườn nhỏ ở Athens, có một ông thầy dạy người ta rằng hạnh phúc không nằm ở bữa tiệc lớn, mà ở mẩu bánh mì lúc đói và người bạn ngồi bên. Mong cho bạn hôm nay có một bữa cơm đơn sơ mà ngon, và một người để cùng ăn.

Câu trích: Epicurus (341 – 270 trước Công nguyên). Thư gửi Menoeceus, đoạn 130–131, chép trong sách của Diogenes Laërtius, quyển X. Dịch từ tiếng Hy Lạp, Tình Ca diễn ý.