Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Không Phải Gió Động, Không Phải Cờ Động – Câu Chuyện Của Lục Tổ Huệ Năng

Có khi nào bạn thấy cùng một chuyện, mà hôm nay nghe thì giận, hôm khác nghe lại thấy bình thường không? Cùng một câu nói của chồng, của vợ, lúc mình mệt thì nghe như trách, lúc mình vui thì nghe như đùa. Chuyện bên ngoài không đổi, chỉ có cái bên trong mình là đổi. Hôm nay mình kể cho bạn nghe một câu chuyện rất xưa trong nhà thiền, xoay quanh một lá cờ bay trong gió.

Nhân vật chính là Huệ Năng, sống từ năm 638 tới năm 713, bên Trung Hoa. Người ta gọi ông là Lục Tổ, tức vị tổ thứ sáu của Thiền tông. Điều đặc biệt là thuở nhỏ ông nghèo lắm, cha mất sớm, ông đi bán củi nuôi mẹ, không biết chữ. Một hôm đi giao củi, ông nghe có người tụng kinh, tự nhiên lòng sáng ra, từ đó tìm thầy học đạo. Những lời dạy của ông về sau được học trò ghi lại thành cuốn Pháp Bảo Đàn Kinh.

Trong phần kể về cuộc đời ông, có một đoạn rất nổi tiếng. Một hôm Huệ Năng tới một ngôi chùa ở Quảng Châu, đúng lúc có buổi giảng kinh. Trước sân chùa có một lá cờ phướn đang bay trong gió. Hai vị sư trẻ đứng cãi nhau. Một người nói: gió động. Người kia nói: không, cờ động. Cãi qua cãi lại mãi không ai chịu ai.

Huệ Năng bước tới nói một câu. Nguyên văn chữ Hán, âm Hán Việt là: Bất thị phong động, bất thị phan động, nhân giả tâm động. Mình diễn ý: Không phải gió động, không phải lá cờ động, mà là tâm các ông động. Cả chùa nghe xong đều sững sờ.

Câu nói này không có nghĩa là gió không thổi, cờ không bay. Gió vẫn thổi, cờ vẫn bay. Nhưng cái làm hai người kia không yên, cãi nhau đỏ mặt, không phải là lá cờ, mà là cái lòng muốn mình đúng, muốn người kia sai. Lá cờ chỉ bay. Còn cái động thật sự là ở trong lòng người nhìn nó.

Mình thấy câu chuyện này đúng với đời thường lắm. Nhiều khi mình tưởng mình khổ vì chuyện bên ngoài: vì người ta nói vầy, vì kẹt xe, vì giá cả, vì trời mưa. Nhưng nhìn kỹ thì chuyện bên ngoài chỉ như cơn gió. Cái làm mình chao đảo là cái lòng mình bám lấy nó, quay quanh nó, cãi với nó. Gió thì mình không bảo ngừng được, nhưng lòng thì mình tập cho yên được.

Cũng cần nói cho rõ: tâm yên không có nghĩa là không quan tâm. Người tâm yên vẫn thấy chuyện sai thì sửa, thấy người khổ thì giúp. Chỉ là họ làm những việc đó với cái đầu sáng, không bị cơn giận hay nỗi lo kéo đi. Lá cờ vẫn bay, mà người đứng nhìn thì đứng vững.

Cũng trong Pháp Bảo Đàn Kinh, có ghi lại lúc Huệ Năng bừng hiểu đạo, ông thốt lên một câu, đại ý: đâu ngờ cái bản tánh của mình vốn tự trong sạch. Mình hiểu nôm na thế này: lòng người vốn trong, như bầu trời vốn xanh. Lúc mình giận, mình lo, mình buồn, thì giống như mây kéo tới che trời. Mây có dày cách mấy rồi cũng trôi đi, trời vẫn là trời. Mình không cần đi tìm một cái lòng nào khác, chỉ cần để cho mây trôi qua.

Thử hình dung hai vợ chồng già cãi nhau chuyện cái remote ti vi. Ông nói bà cất đâu rồi, bà nói ông để đâu thì tự đi tìm. Lời qua tiếng lại, cả buổi tối mặt nặng mày nhẹ. Rồi đứa cháu nội lục ra cái remote nằm dưới gối sofa. Cả nhà cười. Cái remote đâu có lỗi gì. Cái động là cái lòng muốn mình đúng của cả hai ông bà.

Thử hình dung thêm một cô nhân viên trẻ, mỗi lần đọc bình luận chê trên mạng là buồn cả ngày. Có lần cô thử đọc lại đúng bình luận đó vào một buổi sáng tâm trạng tốt, và thấy nó cũng chẳng có gì ghê gớm. Cô nhận ra: lời chê vẫn vậy, chỉ có lòng mình hôm đó yếu nên nó thành nặng. Từ đó cô tập, đang mệt thì không đọc bình luận, đợi lòng yên rồi mới đọc.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Khi bắt đầu thấy bực, hỏi mình: cái đang động là chuyện bên ngoài, hay là lòng mình? Chỉ cần hỏi câu đó là đã dừng được một nửa.

Điều thứ hai. Khi đang tranh cãi ai đúng ai sai, thử dừng lại và nghĩ tới lá cờ. Có khi cả hai đều đúng một phần, mà cũng có khi cả hai đang cãi về một chuyện không đáng.

Điều thứ ba. Mỗi ngày ngồi yên năm phút, thở chậm, nhìn lòng mình như nhìn mặt hồ. Hồ lặng thì thấy được trăng. Lòng lặng thì thấy được mọi chuyện rõ hơn.

Hơn một ngàn ba trăm năm trước, một người bán củi không biết chữ đã nói một câu làm cả ngôi chùa lặng đi. Mong cho bạn hôm nay, gió ngoài kia có thổi bao nhiêu, thì lòng bạn vẫn đứng yên như cột cờ giữa sân.

Câu trích: Lục Tổ Huệ Năng (638 – 713). Pháp Bảo Đàn Kinh, phẩm Hành Do. Tình Ca diễn ý.