Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Khi Tôi Múa Thì Tôi Múa, Khi Tôi Ngủ Thì Tôi Ngủ – Bài Học Sống Chậm Của Montaigne

Bạn có hay vừa ăn cơm vừa lướt điện thoại không? Vừa nghe con kể chuyện vừa nghĩ tới việc ở công ty? Ngồi uống ly cà phê mà đầu óc đã chạy tới chuyện chiều nay, chuyện tuần sau? Thân mình ở một chỗ, mà lòng mình ở chỗ khác. Hôm nay mình kể cho bạn nghe một câu nói rất ngắn của một ông người Pháp sống cách đây hơn bốn trăm năm, mà như viết cho người thời nay.

Ông tên là Michel de Montaigne, sinh năm 1533, mất năm 1592, ở vùng Bordeaux bên Pháp. Ông từng làm việc ở tòa án, từng làm thị trưởng thành phố. Rồi khoảng gần bốn mươi tuổi, ông lui về lâu đài của gia đình, ngồi trong một căn phòng nhỏ đầy sách trên tòa tháp, và bắt đầu viết. Ông viết về đủ thứ chuyện: chuyện ăn ngủ, chuyện bạn bè, chuyện sợ chết, chuyện tuổi già. Ông gọi những bài viết đó là Tiểu luận, tiếng Pháp là Essais, nghĩa gốc là thử. Thử nghĩ, thử viết, thử hiểu chính mình.

Ở chương cuối cùng của bộ sách, chương tên là Về kinh nghiệm, Montaigne viết một câu mà mình rất thích. Nguyên văn tiếng Pháp: Quand je danse, je danse; quand je dors, je dors. Mình diễn ý: Khi tôi múa, thì tôi múa; khi tôi ngủ, thì tôi ngủ.

Ông viết tiếp, đại ý: ngay cả khi tôi đi dạo một mình trong vườn cây đẹp, nếu đầu óc tôi lỡ nghĩ chuyện đâu đâu, thì một lúc sau tôi lại kéo nó về với cuộc dạo chơi, về với khu vườn, về với cái dịu ngọt của lúc ở một mình.

Câu nói nghe đơn giản tới mức buồn cười. Ai mà chẳng biết khi múa thì múa, khi ngủ thì ngủ. Nhưng thử nhìn lại một ngày của mình coi. Có bao nhiêu lúc mình thật sự chỉ làm một việc? Ăn mà nghĩ việc. Làm việc mà nghĩ chơi. Nằm xuống ngủ mà nghĩ chuyện ngày mai. Cái gì mình cũng làm, mà cái gì cũng chỉ làm một nửa.

Montaigne không phải thầy tu, ông là một người đời thường, có gia đình, có công việc, có lo toan. Ông cũng hay bị đau sỏi thận, đau lắm. Vậy mà ông vẫn tập cho mình cái thói quen giản dị đó: làm gì thì để lòng ở đó. Ông viết rằng cái hay nhất mà con người làm được, không phải là chinh phục gì lớn lao, mà là sống cho đàng hoàng, đúng với mình, từng ngày.

Mình thấy câu này có một cái lợi rất thật. Khi lòng mình ở đúng chỗ, việc nhỏ nhất cũng thành ra có vị. Ly cà phê buổi sáng ngon hơn. Bữa cơm với gia đình ấm hơn. Giấc ngủ sâu hơn. Không cần có thêm gì, chỉ cần có mặt nhiều hơn trong những gì mình đang có.

Cũng trong chương đó, Montaigne viết rằng ông không muốn để thời gian trôi tuột qua tay mình. Ông nói, đại ý: người ta hay than đời ngắn, mà lại để cho từng ngày trôi qua trong vội vã, như thể ngày nào cũng chỉ là ngày tạm để chờ một ngày khác. Ông thì muốn nắm lấy từng ngày, thưởng thức nó, vì ngày nào cũng là ngày thật của đời mình.

Thử hình dung một bà nội bảy mươi tuổi, chiều nào cũng ra vườn tưới mấy chậu lan. Hồi trước bà vừa tưới vừa lo chuyện con, chuyện cháu, tưới xong là quên mất mình đã tưới chậu nào. Rồi bà tập lại: lúc tưới thì chỉ tưới. Nhìn từng giọt nước, từng chiếc lá, nghe tiếng chim trên cây mận. Bà nói với cô con dâu: giờ má mới thấy mấy chậu lan nhà mình đẹp, mấy chục năm nay má có nhìn kỹ nó đâu.

Thử hình dung thêm một anh tài xế xe công nghệ, ngày chạy mười mấy cuốc. Hồi trước, bữa trưa anh ăn vội trên xe, tay cầm hộp cơm, mắt dán vào điện thoại chờ cuốc mới. Có hôm anh thử tắt ứng dụng mười lăm phút, ngồi ở quán cơm bình dân đầu hẻm, ăn chậm, nói chuyện với bà chủ quán. Anh bảo, mười lăm phút đó làm anh chạy buổi chiều đỡ mệt hơn hẳn.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Mỗi ngày chọn một bữa ăn để ăn mà không cầm điện thoại. Nhìn món ăn, nhìn người ngồi cùng, nói vài câu chuyện. Chỉ một bữa thôi.

Điều thứ hai. Khi có ai nói chuyện với mình, nhất là người trong nhà, quay mặt về phía họ, nhìn vào mắt họ, nghe cho hết câu. Người ta cảm được ngay khi mình thật sự có mặt.

Điều thứ ba. Trước khi ngủ, đặt điện thoại xa giường một chút. Nằm xuống thì để mình được ngủ. Chuyện ngày mai, để ngày mai lo.

Hơn bốn trăm năm trước, trong căn phòng nhỏ trên tòa tháp, một ông người Pháp đã viết một câu ngắn mà dạy người ta cả đời. Mong cho bạn hôm nay, ăn thì ăn ngon, ngồi thì ngồi yên, và tối nay, ngủ thì ngủ thật say.

Câu trích: Michel de Montaigne (1533 – 1592). Tiểu luận (Essais), quyển III, chương 13 "Về kinh nghiệm". Dịch từ tiếng Pháp, Tình Ca diễn ý.