Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Mũi Tên Thứ Hai – Đau Là Chuyện Của Đời, Khổ Thêm Là Chuyện Của Mình

Bạn có từng bị đau một cái nhẹ thôi, mà lo tới mất ngủ cả tuần không? Đau lưng một chút thì nghĩ tới bệnh nặng. Con về trễ một chút thì nghĩ tới chuyện chẳng lành. Bị ai nói một câu thì nằm nghĩ đi nghĩ lại tới sáng. Cái đau ban đầu thì nhỏ, mà cái khổ mình tự thêm vào sau đó lại lớn gấp mấy lần. Hôm nay mình kể bạn nghe một hình ảnh rất xưa trong kinh Phật, giúp mình nhìn ra điều đó: hình ảnh mũi tên thứ hai.

Hình ảnh này nằm trong một bài kinh ngắn tên là Kinh Mũi Tên, tiếng Pali là Sallatha Sutta, thuộc bộ Tương Ưng Bộ kinh. Trong kinh, Đức Phật hỏi các học trò: giữa người đã hiểu đạo và người chưa hiểu, khi gặp chuyện đau đớn, có gì khác nhau?

Rồi Ngài giải thích, mình diễn ý thế này: Người chưa hiểu, khi gặp cảm giác đau, thì sầu muộn, than khóc, đấm ngực, rối bời. Người đó chịu hai cái đau: đau ở thân và đau ở tâm. Giống như một người bị bắn trúng một mũi tên, rồi lại bị bắn thêm mũi tên thứ hai, nên chịu đau gấp đôi.

Còn người đã hiểu, khi gặp cảm giác đau, thì không sầu muộn, không than khóc, không rối bời. Người đó chỉ chịu một cái đau, là đau ở thân, chứ không thêm cái đau ở tâm. Giống như chỉ bị một mũi tên, mà không bị mũi tên thứ hai.

Nghe kỹ mới thấy, Đức Phật không nói người hiểu đạo thì không đau. Người hiểu đạo vẫn đau lưng, vẫn đau răng, vẫn buồn khi mất người thân. Mũi tên thứ nhất, không ai tránh được. Cái khác nằm ở mũi tên thứ hai. Mũi tên thứ hai do chính mình bắn vào mình: bằng những câu như tại sao lại là tôi, chắc là tiêu rồi, đời tôi khổ quá, người ta ghét tôi.

Mình nghĩ đây là một trong những bài học thực tế nhất cho người lớn tuổi. Tới một tuổi nào đó, thân thể bắt đầu có chỗ đau, chỗ mỏi. Đó là mũi tên thứ nhất, tự nhiên như lá vàng rụng. Nhưng nếu mỗi chỗ đau mình đều thêm vào một nỗi lo, một nỗi sợ, một nỗi tủi thân, thì một ngày có bao nhiêu mũi tên thứ hai cắm vào lòng. Bớt được mũi tên thứ hai, là bớt được một nửa cái khổ.

Cũng nói cho rõ: bớt mũi tên thứ hai không có nghĩa là mặc kệ cái đau. Đau thì vẫn đi khám, vẫn uống thuốc theo lời bác sĩ, vẫn nghỉ ngơi. Chỉ là mình không chất thêm lên đó những nỗi lo tưởng tượng.

Có một điều thú vị nữa trong bài kinh. Đức Phật nói, người chưa hiểu khi bị cái đau làm khổ, thường tìm cách chạy trốn vào những thú vui khác cho quên. Ăn nhiều hơn, xem điện thoại tới khuya, mua sắm, la mắng người khác cho hả. Chạy được một lúc, rồi cái đau vẫn còn đó, mà mình lại mệt thêm. Còn người đã hiểu thì không chạy. Họ ngồi lại với cái đau, nhìn nó cho rõ, biết nó tới rồi nó cũng sẽ đi, giống như một cơn mưa chiều.

Thử hình dung một ông cụ bị đau đầu gối. Mỗi sáng thức dậy, ông nghĩ: chân vầy rồi, chắc sắp phải ngồi xe lăn, rồi con cái phải chăm, rồi khổ cả nhà. Nghĩ tới đâu buồn tới đó, ông bỏ luôn đi bộ, nằm nhà cả ngày, càng nằm càng yếu. Rồi một hôm bác sĩ nói: chân ông còn đi được, chỉ cần tập nhẹ mỗi ngày. Ông bắt đầu đi bộ chậm quanh xóm. Đầu gối vẫn đau, nhưng lòng ông nhẹ hơn nhiều. Cái đau vẫn ở đó, chỉ có mũi tên thứ hai là được rút ra.

Thử hình dung thêm một cô con gái bị cấp trên la một trận ở công ty. Cái la đó là mũi tên thứ nhất, đau thật. Nhưng rồi cô về nhà, kể đi kể lại, nghĩ mình dở, nghĩ chắc sắp bị đuổi, nghĩ ai cũng coi thường mình, mất ngủ ba đêm liền. Tới tuần sau, cấp trên quên luôn chuyện đó. Chỉ có cô là bị bắn liên tục ba đêm bởi chính những mũi tên của mình.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Khi có chuyện đau, gọi tên nó ra: đây là mũi tên thứ nhất. Đau đầu gối là đau đầu gối. Bị nói nặng là bị nói nặng. Chỉ vậy thôi, đừng vội kể thêm đoạn sau.

Điều thứ hai. Khi thấy mình bắt đầu nghĩ chắc là, lỡ mà, tại sao lại là tôi, thì dừng lại và tự nói: mũi tên thứ hai tới rồi đó. Nhìn ra được nó là đã tránh được một nửa.

Điều thứ ba. Chăm sóc mũi tên thứ nhất cho tử tế. Đau thì đi khám, mệt thì nghỉ, buồn thì gọi cho một người thương. Còn mũi tên thứ hai, đặt nó xuống, đừng cầm lên nữa.

Hơn hai ngàn năm trước, một bài kinh ngắn đã chỉ cho người ta thấy một nửa cái khổ của mình là do mình tự thêm vào. Mong cho bạn hôm nay, nếu có lỡ gặp một mũi tên của đời, thì chỉ một mũi thôi, đừng để có mũi thứ hai.

Câu trích: Kinh Mũi Tên (Sallatha Sutta). Tương Ưng Bộ kinh, 36.6. Dịch từ tiếng Pali, Tình Ca diễn ý.