Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Biết Đủ Là Giàu – Năm Chữ Của Lão Tử Mà Người Giàu Nhất Cũng Phải Học

Bạn thấy mình đã đủ chưa? Câu hỏi nghe đơn giản mà khó trả lời lắm. Có người lương mười triệu thì mong hai mươi, có hai mươi lại mong năm mươi. Có nhà rồi muốn nhà to hơn, có xe rồi muốn xe đẹp hơn. Chạy hoài mà chưa bao giờ thấy tới. Hôm nay mình nói về năm chữ Hán rất ngắn, mà nhiều người cả đời mới hiểu được: tri túc giả phú, biết đủ là giàu.

Năm chữ này nằm ở chương ba mươi ba của Đạo Đức Kinh, cuốn sách tương truyền của Lão Tử, hơn hai ngàn năm trước. Chương này rất ngắn, mà câu nào cũng như một tấm gương. Âm Hán Việt đọc thế này: Tri nhân giả trí, tự tri giả minh. Thắng nhân giả hữu lực, tự thắng giả cường. Tri túc giả phú.

Mình diễn ý: Hiểu người là khôn, hiểu mình mới là sáng suốt. Thắng người là có sức, thắng được mình mới là mạnh. Biết đủ là giàu.

Mình thích cách Lão Tử xếp ba câu này cạnh nhau. Câu nào cũng chỉ ra hai hướng: một hướng nhìn ra ngoài, một hướng nhìn vào trong. Hiểu người khác thì giỏi, nhưng hiểu chính mình mới khó. Thắng người khác thì có sức, nhưng thắng được cơn giận, cái tham, cái lười của mình mới thật là mạnh. Và cái giàu cũng vậy, không nằm ở chỗ mình có bao nhiêu, mà ở chỗ lòng mình thấy đủ hay chưa.

Người ta hay nghĩ giàu là có nhiều. Lão Tử lại nói giàu là thấy đủ. Hai cách nghĩ này khác nhau một trời một vực. Người có nhiều mà chưa thấy đủ thì lúc nào cũng nghèo, vì lúc nào cũng thấy thiếu. Còn người có ít mà thấy đủ, thì sáng thức dậy đã thấy mình giàu rồi: có chén cơm nóng, có người thương, có sức khỏe để đi làm.

Biết đủ không có nghĩa là thôi cố gắng. Người nông dân vẫn cày ruộng, người buôn bán vẫn mở hàng mỗi sáng. Biết đủ là cố gắng mà không để lòng mình bị cái muốn kéo đi mãi. Làm hết sức, rồi vui với cái mình có, chứ không đem mình ra so với nhà bên cạnh.

Ở chương bốn mươi sáu của cùng cuốn sách, Lão Tử còn nói mạnh hơn nữa: Họa mạc đại ư bất tri túc. Nghĩa là không có tai họa nào lớn bằng không biết đủ. Nghe thì nặng, mà ngẫm lại thấy đúng. Bao nhiêu chuyện buồn trong nhà, anh em mất lòng nhau, vợ chồng xa nhau, bạn bè quay lưng, nhiều khi bắt đầu từ một chữ chưa đủ: chưa đủ tiền, chưa đủ phần, chưa đủ hơn người.

Còn câu thắng được mình mới là mạnh, mình nghĩ nó gắn liền với chữ đủ. Muốn biết đủ thì phải thắng được cái muốn trong lòng mình trước. Cái muốn thì không bao giờ tự dừng. Có một rồi muốn hai, có hai rồi muốn bốn. Người thắng được nó không phải là người không còn muốn gì, mà là người biết nói với lòng mình: vậy là được rồi, giờ mình lo giữ cho tốt cái đang có.

Thử hình dung hai người bạn cùng quê lên Sài Gòn lập nghiệp. Người thứ nhất làm ăn khá, mua được ba căn nhà, nhưng đêm nào cũng mất ngủ vì lo giá đất, lo nợ ngân hàng, lo người ta qua mặt. Người thứ hai chỉ có một căn nhà nhỏ trong hẻm, mở tiệm sửa xe, chiều chiều ngồi uống trà với hàng xóm, cuối tuần chở vợ về quê. Một hôm người thứ nhất ghé chơi, ngồi uống ly trà đá, rồi nói nhỏ: mày sống sướng hơn tao. Ai giàu hơn, tùy cách mình đếm.

Thử hình dung thêm một bà cụ bán vé số. Có hôm khách hỏi: cực vậy mà sao bà cười hoài? Bà nói: hôm nay bán được hơn chục tờ, đủ tiền mua gạo, còn dư mua cho thằng cháu hộp sữa. Vậy là vui rồi. Bà không có gì nhiều. Nhưng trong lòng bà có một chữ đủ.

Vậy làm sao để tập biết đủ? Mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Mỗi tối, đếm ba điều mình đang có mà ngày xưa từng mơ. Có thể là một mái nhà, một chiếc xe máy, một đứa con khỏe mạnh. Đếm được rồi mới thấy, mình đã giàu hơn mình của mười năm trước nhiều lắm.

Điều thứ hai. Bớt so sánh. Lên mạng thấy người ta đi du lịch, mua nhà, đổi xe, thì nhớ rằng mình chỉ thấy một góc đẹp nhất của đời họ. Đời mình cũng có những góc đẹp mà họ không thấy.

Điều thứ ba. Trước khi mua một món đồ, hỏi mình: mình cần nó, hay chỉ muốn nó? Cần thì mua. Chỉ muốn thì đợi một tuần. Nhiều khi một tuần sau, cái muốn tự đi mất.

Lão Tử nói biết đủ là giàu. Mong cho bạn sáng nay thức dậy, nhìn quanh mình, và thấy mình đã giàu hơn mình nghĩ.

Câu trích: Lão Tử. Đạo Đức Kinh, chương 33 (ý phụ ở chương 46). Tình Ca diễn ý.