Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Đời Người Không Ngắn, Chỉ Tại Mình Phung Phí – Lời Seneca Gửi Một Người Bạn

Bạn có hay nói câu này không: thời gian trôi nhanh quá. Mới đó mà con đã lớn, mới đó mà tóc đã bạc, mới đó mà một năm nữa sắp hết. Ai tới tuổi năm mươi, sáu mươi cũng từng ngồi lặng đi một lúc, nghĩ: sao đời ngắn vậy. Hôm nay mình kể bạn nghe một người đã nghĩ khác. Ông nói đời không ngắn đâu, chỉ tại mình để nó rơi rớt dọc đường.

Ông tên là Seneca, sống ở thành La Mã cách đây khoảng hai ngàn năm, là một nhà triết học, một nhà văn, cũng từng làm việc trong triều đình. Ông viết nhiều lá thư, nhiều bài luận, trong đó có một bài gửi cho người bạn tên Paulinus. Bài đó có tên là Bàn về sự ngắn ngủi của đời người.

Ngay chương đầu, ông viết bằng tiếng La-tinh một câu mà tới giờ người ta vẫn chép vô sổ tay: Non exiguum temporis habemus, sed multum perdidimus. Mình diễn ý: Không phải chúng ta có quá ít thời gian, mà là chúng ta đã đánh mất quá nhiều.

Ông nói tiếp, đời người đủ dài, đủ để làm những việc lớn, nếu mình biết dùng nó cho tốt. Nhưng khi đời bị tiêu xài cẩu thả, cho những chuyện chẳng đâu vào đâu, thì tới lúc gần cuối, mình mới giật mình thấy nó đã trôi qua mà mình không hề hay biết. Ông ví đời người như một gia tài. Gia tài lớn cỡ nào mà rơi vào tay người phung phí thì cũng tiêu tan. Gia tài nhỏ mà vào tay người biết giữ thì lại sinh sôi.

Mình ngồi nghĩ, vậy thời gian của mình đi đâu hết? Có khi là những buổi tối lướt điện thoại tới khuya mà sáng ra không nhớ mình đã coi gì. Có khi là những năm trời giận một người thân, không nói với nhau câu nào. Có khi là những lần mình nói để mai làm, để tháng sau, để khi nào rảnh, mà cái khi nào rảnh đó không bao giờ tới.

Seneca có một ý mình thấy rất thấm. Ông nói người ta keo kiệt với tiền bạc, với đất đai, ai lấn một tấc đất là cãi nhau liền. Vậy mà thời gian, thứ duy nhất đáng để keo kiệt, thì người ta lại cho đi rất dễ dàng, cho những người không đáng, cho những chuyện không đáng.

Ở một đoạn khác trong bài, ông còn nói một câu nghe hơi đau mà thật: người bận rộn là người ít có thời giờ cho việc sống nhất. Bận tới nỗi ăn không biết ngon, ngủ không biết sâu, con nói gì cũng chỉ ừ ừ cho qua. Người ta tưởng mình đang sống rất nhiều, mà thật ra chỉ đang chạy cho kịp.

Seneca cũng trách nhẹ một thói quen mà ai trong mình cũng có: mình sống như thể sẽ được sống mãi. Mình chưa bao giờ nghĩ tới chuyện ngày của mình có giới hạn, nên cứ hào phóng đem nó cho đi. Chỉ tới khi bệnh một trận, hay tiễn một người thân, mình mới chợt thấy mỗi ngày là một món quà, mà món quà thì không nên vứt bỏ.

Thử hình dung một ông chú làm lụng cả đời. Ông luôn nói: đợi về hưu rồi ba sẽ dẫn má con đi chơi, đợi về hưu rồi ba sẽ tập đàn, đợi về hưu rồi ba sẽ về quê thăm bà con. Rồi tới ngày về hưu, ông mới thấy chân yếu, mắt mờ, má thì đau lưng không đi xa được nữa. Ông không thiếu thời gian. Ông chỉ để dành sai chỗ.

Thử hình dung một cô gái khác. Cô bận lắm, đi làm, nuôi con, chăm má. Nhưng mỗi tối cô dành đúng mười lăm phút ngồi với con đọc một trang sách, mỗi sáng chủ nhật dắt má đi bộ quanh công viên. Mười lăm phút một ngày, mấy năm sau thành hàng trăm buổi tối có mẹ có con. Cô không có nhiều thời gian hơn ai. Cô chỉ biết đặt nó vào đúng chỗ.

Vậy làm sao để đời mình bớt rơi rớt? Mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Mỗi tối trước khi ngủ, hỏi mình một câu: hôm nay mình đã dành thời gian cho ai, cho việc gì đáng nhớ? Nếu câu trả lời là không có gì, thì đừng tự trách, chỉ cần mai làm khác đi một chút.

Điều thứ hai. Có việc gì mình cứ nói để khi nào rảnh, thì làm một phần nhỏ của nó ngay tuần này. Gọi một cuộc điện thoại cho người bạn cũ. Viết một tấm thiệp cho ba má. Không cần đợi rảnh, vì cái rảnh không tự tới.

Điều thứ ba. Giữ thời gian như giữ tiền. Khi có ai hay việc gì muốn lấy của mình một buổi tối, hỏi thử: mình có muốn đổi một buổi tối của đời mình cho chuyện này không? Nếu không, thì từ chối nhẹ nhàng cũng được.

Seneca nói, sống là chuyện cần học cả đời. Mong là từ hôm nay, mỗi ngày của bạn đều có một khoảng nhỏ dành cho điều thật sự quý. Đời không ngắn đâu bạn. Chỉ cần mình đừng để nó rơi.

Câu trích: Seneca (khoảng năm 4 trước Công nguyên – năm 65). Bàn về sự ngắn ngủi của đời người (De Brevitate Vitae), chương 1. Dịch từ tiếng La-tinh, Tình Ca diễn ý.