Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Mỗi Sáng Tự Nhủ: Hôm Nay Sẽ Gặp Người Khó Chịu – Lời Dặn Lòng Của Một Vị Hoàng Đế

Bạn có bao giờ mới sáng ra đã bực mình chưa? Ra đường thì gặp người chạy ẩu, tới chỗ làm thì gặp người nói một câu trái tai, về nhà lại nghe ai đó cằn nhằn. Rồi cả ngày cứ thấy nặng nề, như thể cả thế giới đang cố tình chọc mình. Hôm nay mình kể bạn nghe cách một người đàn ông sống cách đây gần hai ngàn năm chuẩn bị cho lòng mình mỗi sáng. Ông không phải người bình thường đâu, ông là hoàng đế của cả một đế quốc rộng lớn.

Ông tên là Marcus Aurelius, sinh năm 121, mất năm 180, làm hoàng đế La Mã gần hai mươi năm. Quyền lực trong tay ông lớn tới mức ông muốn gì cũng được. Vậy mà điều làm người đời sau nhớ tới ông nhiều nhất lại là một cuốn sổ tay nhỏ. Ông viết cho riêng mình đọc, bằng tiếng Hy Lạp, trong những năm bận rộn và xa nhà. Ông không định in ra cho ai coi. Ông chỉ viết để tự nhắc mình sống cho tử tế. Sau này người ta gom lại thành cuốn sách gọi là Suy Tưởng.

Ở đầu quyển thứ hai, ông viết một câu mà mình đọc lần đầu thấy hơi lạ. Mình dịch nôm na: Mỗi sáng, hãy tự nhủ, hôm nay mình sẽ gặp người hay xen vào chuyện người khác, người vô ơn, người kiêu căng, người gian dối, người ganh tị, người khó gần.

Nghe qua thì tưởng ông bi quan, sáng ra đã nghĩ tới chuyện xấu. Nhưng đọc tiếp mới hiểu. Ông nói những người đó cư xử như vậy là vì họ chưa hiểu đâu là điều tốt, đâu là điều xấu. Còn mình, mình đã hiểu rồi, nên mình không để họ làm hại được cái phần tốt đẹp bên trong mình. Ông còn nói thêm, họ cũng là anh em của mình, mình sinh ra là để giúp đỡ nhau, như hai bàn tay, hai bàn chân, hai hàm răng trên dưới cùng làm việc với nhau. Giận nhau, quay lưng với nhau, là đi ngược lại với cái lẽ đó.

Mình nghĩ cái hay của câu này nằm ở chữ chuẩn bị. Cũng như trời sắp mưa thì mình mang theo cái áo mưa. Mưa tới, mình không giật mình, không than trời. Người khó chịu cũng vậy. Mình biết trước thế nào hôm nay cũng gặp một hai người như vậy, thì khi gặp, lòng mình đã có sẵn cái áo mưa rồi. Mình không bị ướt nhẹp cả ngày.

Ông không bảo mình phải ưa những người đó. Ông chỉ bảo mình đừng để họ lấy mất buổi sáng của mình. Và sâu hơn nữa, ông nhắc rằng người làm mình khó chịu, nhiều khi chỉ là người đang thiếu hiểu biết, hoặc đang mang một nỗi khổ mà mình không thấy.

Thử hình dung một chị bán bánh mì đầu hẻm. Sáng nào cũng có một ông khách khó tính, chê bánh nguội, chê pate ít, trả tiền thì vứt lên mặt quầy. Mấy năm đầu chị tức lắm, cả buổi sáng mặt nặng mày nhẹ, khách khác tới cũng bị lây. Rồi một hôm chị tự nhủ: thôi, sáng nào ổng cũng vậy, mình biết trước rồi. Hôm sau ông khách lại chê, chị chỉ cười, gói thêm cho ổng miếng dưa leo. Lạ là chỉ vài tuần sau, ông khách bớt chê. Có hôm ổng còn nói một câu: bánh hôm nay ngon. Chị không đổi được ông khách. Chị chỉ đổi cái áo mưa trong lòng mình.

Thử hình dung thêm một người con dâu mới về nhà chồng. Bà mẹ chồng hay nói những câu nghe nhói lòng. Cô có hai cách. Cách thứ nhất là mỗi lần nghe là mỗi lần buồn, đêm về khóc. Cách thứ hai là sáng nào cũng tự dặn mình: mẹ lớn tuổi rồi, mẹ quen nói vậy, mẹ cũng từng là một cô con dâu chịu nhiều thiệt thòi. Cô vẫn buồn, nhưng cái buồn nhẹ hơn, và cô còn sức để thương mẹ. Mấy năm sau, chính bà mẹ chồng là người bênh cô nhiều nhất.

Vậy sáng mai thức dậy, mình thử ba điều nhỏ này nghen.

Điều thứ nhất. Trước khi bước ra khỏi nhà, đứng yên mười giây, tự nhủ: hôm nay mình sẽ gặp người khó chịu, và mình vẫn sẽ giữ được lòng mình. Câu này giống như cái áo mưa. Nói ra không làm mưa tạnh, nhưng làm mình khỏi ướt.

Điều thứ hai. Khi gặp người làm mình bực, thử hỏi trong đầu: người này đang thiếu điều gì? Thiếu ngủ, thiếu tiền, thiếu người thương, hay thiếu hiểu biết? Hỏi được câu đó là cơn giận đã lùi lại một bước.

Điều thứ ba. Đừng mang người khó chịu về nhà. Chuyện ở ngoài đường, ở chỗ làm, để lại ngoài cổng. Bữa cơm tối là của người nhà mình, đừng để một người lạ ngồi chung bàn trong đầu mình.

Một vị hoàng đế có quyền làm gì cũng được, mà mỗi sáng vẫn tự dặn mình phải hiền với người khó chịu. Vậy thì mình, những người bình thường, cũng tập được. Mong sáng mai của bạn có thật nhiều người dễ thương, và nếu có gặp người khó chịu, thì lòng bạn đã có sẵn cái áo mưa rồi.

Câu trích: Marcus Aurelius (121 – 180). Suy Tưởng (Meditations), quyển 2, đoạn 1. Bản tiếng Anh của George Long. Tình Ca dịch.