Tình Ca kể chuyện · Triết Lý Nhân Sinh

Lấy Oán Báo Oán, Oán Chồng Thêm Oán – Câu Kinh Hơn Hai Ngàn Năm Vẫn Còn Đúng

Có ai từng làm bạn đau tới mức mấy năm rồi, nhắc tên người ta là lòng còn nhói không? Một người bạn mượn tiền rồi trốn. Một người thân nói một câu không quên được. Hôm nay mình đọc với bạn một câu kinh rất ngắn, mà người ta đã đọc đi đọc lại hơn hai ngàn năm nay.

Câu này nằm trong Kinh Pháp Cú, tiếng Pali gọi là Dhammapada, gồm bốn trăm hai mươi ba câu kệ ghi lại lời Đức Phật dạy. Ở phẩm đầu tiên, câu thứ năm, nguyên văn tiếng Pali là: Na hi verena verāni, sammantīdha kudācanaṃ. Averena ca sammanti, esa dhammo sanantano.

Mình diễn ý nôm na: Ở đời này, hận thù không bao giờ dập tắt được hận thù. Chỉ có không hận thù mới dập tắt được hận thù. Đó là luật muôn đời.

Ở câu thứ ba, ngay trước đó, kinh còn tả rất đúng cái lòng người đang giận: Người ấy mắng ta, đánh ta, thắng ta, lấy của ta. Ai cứ ôm mãi ý nghĩ ấy, thì hận thù không bao giờ nguôi.

Mình đọc câu đó mà thấy như ai đang nói về mình. Bởi vì cái đau thật ra chỉ xảy ra một lần. Còn mình thì cứ mở nó ra coi lại, mỗi đêm một lần, mỗi lần nhắc tên là một lần đau. Người kia có khi đã quên từ lâu. Chỉ có mình là còn cầm cục than nóng trong tay.

Thử hình dung hai bà hàng xóm trong một con hẻm nhỏ ở Sài Gòn. Chỉ vì chuyện chiếc xe để lấn cửa, mà mười năm không nhìn mặt nhau. Con cái hai nhà lớn lên cũng tránh nhau. Rồi một hôm bà này trượt chân té ngoài hẻm, người đỡ dậy lại chính là bà kia. Hai người ngồi bên nhau, chẳng ai nói câu xin lỗi, chỉ có một ly nước và một cái nắm tay. Mười năm giận nhau, tan trong một buổi chiều. Hận không dập được hận. Chỉ có một chút thương mới dập được.

Thử hình dung thêm hai anh em ruột giận nhau vì một lần vay tiền không trả. Người em mất việc, không trả được, mà cũng không dám nói. Người anh giận, mười mấy năm không nhìn mặt. Tới đám giỗ ba, hai người ngồi hai đầu mâm. Năm đó, người anh già đi nhiều, bỗng thấy cái giận của mình nặng hơn số tiền năm xưa gấp trăm lần. Anh rót cho em một ly trà, nói một câu: thôi, chuyện cũ bỏ đi em. Người em khóc. Số tiền không về, nhưng người em thì về.

Có một điều mình muốn nói thật rõ: không hận thù không có nghĩa là để người ta làm hại mình mãi. Mình vẫn có quyền tránh xa, vẫn có quyền giữ mình. Không hận thù là thôi nuôi cái lửa giận trong lòng, để chính mình được nhẹ.

Ngay sau câu thứ năm, Kinh Pháp Cú còn có câu thứ sáu. Mình diễn ý: người ta thường quên rằng rồi ai cũng sẽ chết. Ai hiểu được điều đó, thì những tranh cãi tự nhiên lắng xuống. Nghe thì buồn, mà nghĩ kỹ lại thấy hiền. Đời người ngắn lắm. Ôm một mối hận mười năm, là mất mười năm. Nếu biết mình với người kia đều chỉ ghé qua đời này một lần, thì có chuyện gì đáng giữ trong lòng lâu như vậy.

Mình cũng thấy có những người tưởng là giữ hận để trừng phạt người kia. Mà người kia có khi đã quên, đang sống vui vẻ ở đâu đó. Chỉ có mình là mỗi đêm ôm cục than hồng, tay bỏng mà không chịu buông. Buông ra không phải là cho người ta thắng. Buông ra là cho tay mình được lành lại.

Vậy mình thử ba điều nhỏ nghen.

Điều thứ nhất. Khi nhớ lại chuyện cũ, đừng kể lại cho mình nghe thêm một lần nữa. Mỗi lần kể lại là một lần châm thêm củi. Thấy nó tới, thì để nó đi qua.

Điều thứ hai. Thử nghĩ: người làm mình đau, có thể họ cũng đang đau. Người hay nói lời độc, thường là người trong lòng có nhiều nỗi khổ. Hiểu được, không có nghĩa là đồng ý, nhưng lòng mình sẽ dịu xuống.

Điều thứ ba. Làm một việc tốt nhỏ, dù chỉ trong lòng: cầu cho người ấy được bình an. Lúc đầu khó lắm. Làm hoài, tự nhiên tay mình buông được cục than.

Có người hỏi, tha thứ rồi có cần làm lành lại không? Mình nghĩ không nhất thiết. Có những người mình tha trong lòng, mà vẫn giữ khoảng cách cho an toàn. Tha thứ là chuyện của lòng mình. Làm lành là chuyện của hai người. Cái đầu tiên luôn nằm trong tay mình, cái sau thì tùy duyên.

Hơn hai ngàn năm rồi, câu kinh ấy vẫn đúng y nguyên. Mong cho bạn đêm nay ngủ ngon hơn một chút, vì đã đặt xuống được một nỗi giận, dù nhỏ thôi.

Câu trích: Kinh Pháp Cú (Dhammapada). Kinh Pháp Cú, phẩm Song Yếu, câu 5 (ý phụ ở câu 3). Dịch từ tiếng Pali, Tình Ca diễn ý.