Tình Ca kể chuyện · Nghe Sâu Nhạc Sĩ

Sợi Chỉ Tình Ca: Những Người Viết Tiếp

Chào bạn. Đây là tập cuối của Sợi Chỉ Tình Ca. Hai tập trước, mình đi từ rạp Olympia ở Hà Nội năm một nghìn chín trăm ba mươi tám, qua những mùa tình ca của lớp người kế tiếp. Hôm nay là lớp người sinh từ năm bốn mươi trở về sau. Những người viết tiếp, mà nhiều người trong số họ mình đã nghe từ thời đi học.

Mình mở đầu bằng một sợi chỉ nối thẳng về tập một. Nhạc sĩ Dương Thụ, người viết Lắng Nghe Mùa Xuân Về, là cháu họ của nhạc sĩ Dương Thiệu Tước, người có bài hát đêm ấy ở rạp Olympia. Hai người cùng dòng họ Dương ở Vân Đình, nơi có hai cụ cố là Dương Khuê và Dương Lâm. Gần sáu mươi năm cách nhau, mà vẫn là một sợi chỉ.

Dương Thụ còn ở trong một nhóm bạn bốn người, mà nhà thơ Thụy Kha đặt tên là Bộ tứ sông Hồng: Dương Thụ, Nguyễn Cường, Phó Đức Phương và Trần Tiến. Dương Thụ là anh cả. Nguyễn Cường kể chưa bao giờ nghe anh nói một câu nói tục. Trần Tiến thì có biệt danh là Tiến Bụi, vì sống phiêu du, đi đến đâu viết nhạc đến đó. Có một buổi sáng ở Hà Nội, Trần Tiến và Nguyễn Cường đi ăn sáng, trong túi hai người gộp lại chỉ có bảy nghìn đồng. Họ chia nhau từng món, mỗi thứ một chút, cho đủ một bữa. Mình nghe chuyện đó mà thương. Những bài hát nhiều người thuộc, có khi ra đời từ những bữa sáng chia đôi như vậy.

Rồi Dương Thụ còn là người sửa bài cho lớp sau. Nhạc sĩ Bảo Chấn kể từng bị ông phê bình vì một bài hát thiếu cảm xúc, và hầu hết những bài Bảo Chấn viết từ sau những năm chín mươi đều qua tay ông sửa. Tới lượt Bảo Chấn, ông lại phối khí bài Em Về Tinh Khôi cho người bạn trẻ hơn là nhạc sĩ Quốc Bảo. Quốc Bảo về sau gọi Bảo Chấn là người làm ra những bài hát được yêu thích hàng đầu thời ấy. Một người sửa cho một người, rồi người ấy lại giúp người khác. Sợi chỉ cứ thế mà dài ra.

Sợi chỉ từ tập hai cũng chạy sang đây. Nhạc sĩ Hồng Đăng có một học trò tên Phú Quang. Phú Quang được gọi là nhạc sĩ của Hà Nội, vậy mà phần lớn những bài Hà Nội hay nhất ông viết khi đang ở Sài Gòn. Có lần nhà thơ Phan Vũ đọc thơ cho hai người nghe, một là Phú Quang, một là Trần Tiến. Phú Quang nghe xong thì xúc động, hứa sẽ làm được một bài hát hay. Ông còn phổ thơ của nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, người làng Tràng Khê ở Nghệ An, coi thơ là việc lớn nhất đời mình, còn nhạc chỉ để hát cho bạn bè nghe.

Ở Đà Lạt, mỗi sáng Chủ nhật, nhạc sĩ Hoàng Nguyên, người viết Ai Lên Xứ Hoa Đào của tập trước, dạy nhạc cho một cậu học trò trường Yersin. Cậu học trò ấy là Nguyễn Ánh 9, người cả đời ngồi sau cây dương cầm đệm đàn cho người khác hát. Ở Sài Gòn, cậu học trò Ngô Thụy Miên học nhạc lý với nhạc sĩ Hùng Lân, người đặt lời Việt cho Đêm Thánh Vô Cùng mà mình kể ở tập một. Về sau, mười bảy tình khúc của Ngô Thụy Miên được thu vào một cuộn băng, người hòa âm là nhạc sĩ Văn Phụng. Còn thầy giáo trẻ Nhật Ngân, đứng bên bến đò An Hải trên sông Hàn mà viết Tôi Đưa Em Sang Sông, kể rằng nhạc sĩ đàn anh Y Vân đã sửa giúp vài câu khi đưa bài ra. Bạn thấy không, ba tập mà là một tấm lưới.

Lại nói về Đêm Thánh Vô Cùng. Một chiều cận Noel ở Đà Lạt, cậu bé Nguyễn Vũ mười bốn tuổi trú mưa bên nhà thờ Con Gà, cạnh cô gái mình thầm thương, nghe trong nhà thờ vọng ra bài ấy, bản lời Việt của Hùng Lân. Mười mấy năm sau, kỷ niệm ấy thành Bài Thánh Ca Buồn. Cũng chính Nguyễn Vũ là người anh họ đã chỉ cho cậu em Đức Huy những hợp âm guitar đầu tiên. Còn thầy giáo dạy nhạc Đài Phương Trang, không theo đạo, viết Hai Mùa Noel trong khoảng hai tiếng đồng hồ, từ hình ảnh một chàng trai đứng đợi trước Nhà thờ Đức Bà. Và linh mục Kim Long viết bài đầu tiên Bên Máng Cỏ cho một số báo Giáng Sinh, giống như nhạc sư Hải Linh viết Hang Bêlem cho số báo Giáng Sinh năm nào.

Có những sợi chỉ là mùa xuân. Tối hai mươi tám Tết năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, nhạc sĩ Từ Huy và người bạn là bác sĩ nha khoa Nguyễn Ngọc Thiện đi dạo trên phố. Cửa hàng nào cũng mở bài Ngày Tết Quê Em của Từ Huy. Ông nha sĩ về nhà viết bài Mùa Xuân Ơi, và cố ý tránh chữ Tết trong tên bài để bạn khỏi trách là mình bắt chước. Từ Huy cũng có một người bạn thân là nhạc sĩ Thanh Tùng. Có lần Từ Huy mang tới một bài hát mới viết được một nửa, và chỉ trong một đêm, Thanh Tùng viết tiếp cho xong. Thanh Tùng thì tự nhận mình chỉ là một bụi cỏ trong khu vườn âm nhạc của người bạn thân Trịnh Công Sơn. Cũng về mùa xuân, có nhạc sĩ Ngọc Châu, người Hà Nội hiền lành, thành viên ban nhạc Hoa Sữa thuở sinh viên, để lại một bài hát mùa xuân mà Tết nào người ta cũng thì thầm hát theo.

Rồi những người đi một mình mà vẫn ở trong sợi chỉ chung. Trần Thiện Thanh, cậu bé Phan Thiết phải đợi cả nhà ngủ hết mới dám hát, nên đặt nghệ danh là Nhật Trường, nghĩa là ngày dài. Từ Công Phụng, cậu học trò gốc Chăm ở Phan Rang, viết Bây Giờ Tháng Mấy rồi cất kỹ mấy năm vì ngại. Vũ Thành An đặt tên những bài hát là Bài Không Tên, để giấu tên người mình thương. Lê Uyên Phương, thầy giáo Đà Lạt, và cô nữ sinh Lê Uyên ở cách nhà một căn, thành đôi song ca của cả một thời. Lê Hựu Hà đem tiếng đàn điện vào bài hát tiếng Việt, và từng làm việc cùng Bảo Chấn. Song Ngọc, cậu bé Long Xuyên viết bài đầu tay khi chưa tới mười lăm, có một đêm được vinh danh cùng hai nhạc sĩ Huỳnh Anh và Nguyễn Hiền của tập trước. Trần Quang Lộc viết Có Phải Em Mùa Thu Hà Nội mà cả đời chưa một lần đến Hà Nội. Vũ Đức Sao Biển, năm hai mươi tuổi, đứng giữa đồi sim Quảng Nam mà viết Thu Hát Cho Người. Trọng Đài, con trai nhạc sĩ Nguyễn Trọng Nho, viết Hà Nội Đêm Trở Gió. Và Thái Thịnh, cậu ca trưởng mười sáu tuổi của một ca đoàn ở Biên Hòa, về sau viết Duyên Phận mà cả nước hát theo.

Bảy mươi sáu người, ba tập. Người dạy đàn, người in nhạc, người hát giùm, người đặt lời giùm, người sửa bài cho bạn, người chia nhau bữa sáng bảy nghìn đồng. Mình đi hết ba tập rồi mới thấy, không có ai làm nên tình ca một mình. Tình ca mình hát hôm nay là một tấm lưới, mỗi người là một sợi chỉ. Và bạn, người đang nghe, cũng là một sợi chỉ nữa, vì bài hát chỉ còn sống khi còn có người hát. Tình Ca gửi bạn bài hát khép lại ba tập, có tên hai mươi chín người viết tiếp. Mời bạn nghe cùng Vương: Sợi Chỉ Tình Ca, phần ba.

Những điều Vương kể hôm nay, mình lấy từ các bài trên báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, VnExpress, Tiền Phong, Người Lao Động, VTC News, Sài Gòn Giải Phóng, Nhân Dân, Đại Đoàn Kết, VOV, Thể Thao và Văn Hóa, Báo Đồng Nai, Viet Nam News và Đài Á Châu Tự Do, đã ghi trong từng tập Những Người Viết Nên Tình Ca.