Tình Ca kể chuyện · Nghe Sâu Nhạc Sĩ

Sợi Chỉ Tình Ca: Những Mùa Tình Ca

Chào bạn. Tập trước, mình theo sợi chỉ của những người mở đường, từ rạp Olympia ở Hà Nội năm một nghìn chín trăm ba mươi tám. Hôm nay mình đi tiếp, tới lớp người sinh từ cuối thập niên hai mươi tới cuối thập niên ba mươi. Lớp người đã viết nên những mùa tình ca mà ba má mình, rồi tới mình, cứ hát hoài.

Mình bắt đầu bằng một buổi trưa. Khoảng tháng mười một năm một nghìn chín trăm sáu mươi ba, Tết đã gần lắm rồi. Ở cư xá Chu Mạnh Trinh, Phú Nhuận, có tiếng xe dừng trước cửa. Nhạc sĩ Minh Kỳ chạy chiếc Lambretta màu trắng tới nhà bạn mình là nhạc sĩ Lê Dinh, đưa một bản nhạc còn chưa có tên, nhờ viết lời gấp cho kịp mùa xuân. Lê Dinh biết tính bạn nóng nảy, nên nhận rồi ngồi viết ngay, thức tới quá nửa đêm. Sáng hôm sau, hai người hát thử với nhau. Bài hát đó tên là Cánh Thiệp Đầu Xuân. Chuyện này chính Lê Dinh kể lại trong hồi ký, viết nhân dịp ông tròn năm mươi năm viết nhạc.

Minh Kỳ có một biệt tài: viết nhạc rất nhanh, rất đẹp, mà ít khi tự đặt lời. Nên quanh ông có những người bạn đặt lời giùm. Lê Dinh viết lời cho nhiều bài về Huế của ông. Nhạc sĩ Nguyễn Hiền thì viết lời cho bài Từ Giã Thơ Ngây. Nguyễn Hiền còn viết chung với Lê Dinh bài Hoa Đào Năm Trước. Ba người, ba sợi chỉ, đan qua đan lại với nhau.

Nguyễn Hiền là người Hà Nội, bạn bè gọi ông là cuốn từ điển sống. Sáng mùng Năm Tết năm một nghìn chín trăm sáu mươi hai, ông đọc một tập thơ của một người lạ, rồi phổ xong bài Anh Cho Em Mùa Xuân ngay trong buổi sáng ấy. Nói tới mùa xuân thì phải nhắc thêm hai người. Nhạc sĩ Hoài An, người viết Câu Chuyện Đầu Năm, thương hoa mai tới mức đặt chữ Mai vào tên các con gái. Còn nhạc sĩ Xuân Hồng, người Nam Bộ, được bạn nghề gọi là nhạc sĩ của mùa xuân. Tết nào mình cũng nghe nhạc của mấy ông, mà ít khi nhớ tên người viết.

Sợi chỉ của tập trước cũng kéo dài sang tập này. Cậu bé Lâm Đình Phùng, tức nhạc sĩ Lam Phương, rời Rạch Giá lên Sài Gòn năm mười tuổi. Có nhạc sĩ Hoàng Lang dạy nhạc cho cậu mà không lấy tiền, rồi nhạc sĩ Lê Thương chỉ bảo thêm. Ở Hà Nội, cậu học trò Cung Tiến học xướng âm, ký âm với hai nhạc sĩ đàn anh là Chung Quân và Thẩm Oánh. Mười bốn, mười lăm tuổi, Cung Tiến đã viết Hoài Cảm. Thầy của lớp trước, dạy trò của lớp sau. Mình thấy sợi chỉ chạy rất tự nhiên.

Còn ở Huế, có một chàng trai mười tám tuổi bị thương khi tập võ, phải nằm yên gần hai năm. Âm nhạc tìm tới chàng từ những ngày nằm đó. Chàng trai ấy là Trịnh Công Sơn. Bài Ướt Mi của ông, có người cho rằng mang hơi hướm Giọt Mưa Thu của nhạc sĩ Đặng Thế Phong. Ai mới tập viết cũng mang theo tiếng nhạc mình đã thương.

Có những sợi chỉ nối trong cùng một mái nhà. Nhạc sĩ Phạm Đình Chương, nghệ danh khi hát là Hoài Bắc, cùng anh chị em lập ban hợp ca Thăng Long, cái tên lấy từ quán phở nhỏ của gia đình. Nhạc sĩ Phạm Duy là chồng của người chị Thái Hằng, nên cũng thành người trong nhà. Một mái nhà mà ai cũng hát.

Nhạc sĩ Hoàng Thi Thơ thì cả đời đi dựng sân khấu cho bài hát. Ông viết Gạo Trắng Trăng Thanh, đề tặng đôi song ca Ngọc Cẩm và Nguyễn Hữu Thiết, và chính đôi giọng vợ chồng ấy đã đem bài hát đi khắp nơi. Năm một nghìn chín trăm sáu mươi mốt, Hoàng Thi Thơ lập một đoàn văn nghệ đi lưu diễn ở Nhật Bản, Singapore, Hồng Kông. Người làm phó đoàn là nhạc sĩ Lê Thương. Lại là thầy giáo Lê Thương của tập trước.

Sài Gòn những năm ấy có những phòng trà. Nhạc sĩ Huỳnh Anh, con trai nghệ sĩ đàn kìm Sáu Tửng, ngồi sau dàn trống từ năm mười lăm tuổi, rồi làm trưởng ban nhạc. Ông viết Mưa Rừng tặng nghệ sĩ Thanh Nga. Nhạc sĩ Y Vân cũng là nhạc công phòng trà, mê hòa âm hơn cả sáng tác, vậy mà để lại bài Lòng Mẹ gần như người Việt nào cũng thuộc một câu. Còn nhạc sĩ Văn Phụng ngồi bên cây dương cầm, viết Suối Tóc, Tiếng Dương Cầm, gắn với mối duyên cả đời cùng danh ca Châu Hà.

Có một sợi chỉ rất lạ: những người viết về Hà Nội bằng nỗi nhớ. Năm hai mươi tuổi, nhạc sĩ Hoàng Dương đứng ở ngoại thành nhìn về quầng sáng của thành phố, viết Hướng Về Hà Nội chỉ trong một đêm, và đề tặng nhạc sĩ Hoàng Trọng, người ông quý mến. Nhạc sĩ Hoàng Hiệp, người con của làng Mỹ Hiệp ở An Giang, sống ở Hà Nội khoảng hai mươi năm, rồi viết Nhớ Về Hà Nội trong một đêm mùng một Tết. Nhạc sĩ Thanh Bình viết Tình Lỡ năm một nghìn chín trăm năm mươi sáu, để nhớ một mối tình đầu ở Hà Nội. Và nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn, người vừa viết nhạc vừa vẽ tranh, từng học mỹ thuật cùng lớp với Văn Cao.

Có những sợi chỉ là thầy và trò. Nhạc sĩ Hồng Đăng, người viết Hoa Sữa về một loài hoa mà chính ông kể là mình chưa từng ngửi, có những học trò về sau rất quen tên: Thuận Yến, Phú Quang. Thuận Yến là người hiền lành, sống giữa tiếng đàn tranh của vợ và giọng hát của con gái. Hồng Đăng cũng là người nói về bạn mình, nhạc sĩ Hoàng Hiệp, rằng đó là một trong những người chung thủy nhất mà ông từng biết.

Rồi có những người đi một mình mà vẫn ở trong sợi chỉ chung. Nhạc sĩ Thanh Sơn, chàng trai Sóc Trăng lên thành phố làm thuê, dành dụm mua cây đàn, viết những bài mùa phượng mà học trò mùa hè nào cũng hát. Nhạc sĩ Trúc Phương, người Cầu Ngang, Trà Vinh, viết những bài bolero dưới hiên mưa. Nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ, người An Nhơn, Bình Định, phổ nhạc bài Bông Hồng Cài Áo từ bài văn của thiền sư Thích Nhất Hạnh, mùa Vu Lan nào cũng còn vang. Nhạc sĩ Hoàng Nguyên chỉ ở Đà Lạt một thời gian ngắn mà để lại Ai Lên Xứ Hoa Đào. Và nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu, sinh ở Nam Vang, sang Paris học nhạc, viết Mùa Thu Không Trở Lại, rồi viết cả Trường Làng Tôi cho những đứa trẻ tập hát.

Hai mươi lăm người. Người chạy xe tới nhà bạn nhờ đặt lời. Người thức khuya viết chữ cho nhạc bạn. Người ngồi sau dàn trống, người ngồi bên cây dương cầm. Người viết về Hà Nội từ rất xa. Tập sau là tập cuối, mình theo sợi chỉ tới những người viết tiếp, gần với mình hơn. Còn bây giờ, Tình Ca gửi bạn bài hát có tên hai mươi lăm người của những mùa tình ca. Mời bạn nghe cùng Vương: Sợi Chỉ Tình Ca, phần hai.

Những điều Vương kể hôm nay, mình lấy từ hồi ký của nhạc sĩ Lê Dinh và các bài trên báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên, VnExpress, Tiền Phong, Người Lao Động, Sài Gòn Giải Phóng, Báo Văn Hóa, VietnamPlus và Đài Á Châu Tự Do, đã ghi trong từng tập Những Người Viết Nên Tình Ca.