Tình Ca kể chuyện · Siddhartha

Xanh Là Xanh, Sông Là Sông

Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Siddhartha" của nhà văn Hermann Hesse. Chương trước, Siddhartha nghe Đức Phật giảng ở vườn Kỳ Viên; Govinda ở lại theo Ngài, còn Siddhartha thì từ biệt ra đi. Mời bạn nghe chương bốn: Thức tỉnh.

Khi Siddhartha rời khu vườn, nơi Đức Phật, Đấng Toàn Thiện, ở lại phía sau, nơi Govinda ở lại phía sau, chàng cảm thấy rằng trong khu vườn ấy, cả cuộc đời đã qua của chàng cũng ở lại phía sau và chia lìa chàng. Chàng ngẫm nghĩ về cảm giác này, cảm giác tràn ngập khắp người chàng, trong khi chậm rãi bước đi. Chàng ngẫm nghĩ thật sâu, như lặn xuống một vùng nước sâu, chàng để mình chìm xuống tận đáy của cảm giác, xuống tận nơi những nguyên nhân nằm đó, vì nhận ra nguyên nhân, chàng thấy dường như vậy, chính là cốt lõi của sự suy nghĩ, và chỉ nhờ vậy mà cảm giác mới biến thành sự nhận biết, không mất đi, mà trở thành thực thể, và bắt đầu tỏa ra, như những tia sáng, những gì nằm bên trong chúng.

Chậm rãi bước đi, Siddhartha ngẫm nghĩ. Chàng nhận ra mình không còn là một chàng trai trẻ nữa, mà đã thành một người đàn ông. Chàng nhận ra có một điều đã rời bỏ chàng, như con rắn rời bỏ lớp da cũ, có một điều không còn tồn tại trong chàng nữa, điều đã theo chàng suốt tuổi trẻ và từng là một phần của chàng: niềm mong muốn có thầy và được nghe lời dạy. Chàng cũng đã rời bỏ người thầy sau cùng hiện ra trên đường mình đi, ngay cả Ngài, người thầy cao nhất và minh triết nhất, bậc thánh thiện nhất, Đức Phật, chàng cũng đã rời bỏ Ngài, đã phải chia tay Ngài, đã không thể nhận lấy giáo pháp của Ngài.

Chậm hơn nữa, chàng bước đi trong dòng suy nghĩ và tự hỏi: "Nhưng điều mà ta đã tìm cách học từ những lời dạy và từ các bậc thầy là gì, điều mà những người đã dạy ta rất nhiều vẫn không thể dạy cho ta là gì?" Và chàng tìm ra: "Đó là cái tôi, cái mà ta tìm cách hiểu cho ra ý nghĩa và bản chất. Đó là cái tôi, cái mà ta muốn thoát ra, cái mà ta tìm cách vượt qua. Nhưng ta đã không vượt qua được nó, chỉ có thể đánh lừa nó, chỉ có thể chạy trốn nó, chỉ có thể lẩn tránh nó. Thật vậy, không có điều gì trên đời này khiến tư tưởng ta bận rộn đến thế, bằng chính cái tôi của riêng ta, cái bí ẩn rằng ta đang sống, rằng ta là một, tách riêng và cô lập khỏi tất cả những người khác, rằng ta là Siddhartha! Và không có điều gì trên đời này ta biết ít hơn là về chính ta, về Siddhartha!"

Đang vừa chậm rãi bước vừa ngẫm nghĩ, giờ chàng dừng lại khi những ý nghĩ ấy nắm lấy chàng, và ngay lập tức một ý nghĩ khác vụt nảy ra từ chúng, một ý nghĩ mới, như vầy: "Rằng ta không biết gì về chính mình, rằng Siddhartha vẫn xa lạ và không quen biết với ta như thế, là do một nguyên nhân, chỉ một nguyên nhân duy nhất: ta đã sợ chính mình, ta đã chạy trốn chính mình! Ta đi tìm Atman, ta đi tìm Brahman, ta sẵn lòng mổ xẻ cái tôi của mình và bóc đi mọi lớp vỏ của nó, để tìm ra cái lõi của mọi lớp vỏ trong phần bên trong chưa ai biết của nó, tìm Atman, tìm sự sống, phần thần thánh, phần tối hậu. Nhưng trong lúc làm vậy, ta đã đánh mất chính mình."

Siddhartha mở mắt ra và nhìn quanh, một nụ cười tràn trên gương mặt chàng, và một cảm giác như vừa tỉnh dậy sau những giấc mơ dài chảy khắp người chàng, từ đỉnh đầu xuống tới ngón chân. Và chẳng bao lâu chàng lại bước đi, bước nhanh, như một người biết mình phải làm gì.

"Ôi," chàng nghĩ, hít một hơi thật sâu, "giờ ta sẽ không để Siddhartha trốn khỏi ta nữa! Ta không muốn bắt đầu tư tưởng và đời sống của mình bằng Atman và bằng nỗi khổ của thế gian nữa. Ta không muốn giết chết và mổ xẻ chính mình nữa, để tìm một điều bí mật đằng sau những đống đổ nát. Kinh Yoga Veda sẽ không dạy ta nữa, kinh Atharva Veda cũng không, những người tu khổ hạnh cũng không, bất cứ lời dạy nào cũng không. Ta muốn học từ chính mình, muốn làm học trò của chính mình, muốn hiểu được chính mình, hiểu điều bí mật mang tên Siddhartha."

Chàng nhìn quanh, như thể lần đầu tiên chàng thấy thế giới. Thế giới thật đẹp, thế giới thật nhiều màu sắc, thế giới thật lạ lùng và huyền bí! Đây là sắc xanh lam, đây là sắc vàng, đây là sắc xanh lục, bầu trời và con sông trôi chảy, rừng và núi đứng sừng sững, tất cả đều đẹp, tất cả đều huyền bí và nhiệm màu, và ở giữa tất cả là chàng, Siddhartha, người đang thức tỉnh, trên con đường đi về chính mình. Tất cả những điều này, tất cả sắc vàng sắc xanh này, sông và rừng này, lần đầu tiên đi vào Siddhartha qua đôi mắt, không còn là bùa phép của ma vương Mara, không còn là tấm màn của Maya, không còn là cảnh muôn hình vạn trạng vô nghĩa và ngẫu nhiên của những vẻ bề ngoài, thứ đáng khinh đối với người Bà-la-môn suy tư sâu xa, người coi khinh cảnh muôn hình vạn trạng, người đi tìm cái Một. Xanh là xanh, sông là sông, và nếu trong màu xanh và trong con sông, trong Siddhartha, có cái Một và cái thần thánh đang sống ẩn kín, thì đó vẫn chính là cách thức và ý muốn của cái thần thánh ấy, để ở đây là vàng, ở đây là xanh, ở kia là trời, ở kia là rừng, và ở đây là Siddhartha. Ý nghĩa và bản chất không nằm đâu đó phía sau sự vật, chúng nằm trong sự vật, trong mọi thứ.

"Ta đã điếc và ngu muội biết bao!" chàng nghĩ, rảo bước thật nhanh. "Khi một người đọc một bài văn, muốn khám phá ý nghĩa của nó, người ấy sẽ không coi khinh những ký hiệu và con chữ, không gọi chúng là ảo ảnh, là ngẫu nhiên, là cái vỏ vô giá trị, mà người ấy sẽ đọc chúng, sẽ nghiền ngẫm và yêu quý chúng, từng chữ một. Còn ta, người muốn đọc cuốn sách của thế gian và cuốn sách của chính con người mình, ta lại vì một ý nghĩa mà ta đã đoán trước khi đọc, coi khinh những ký hiệu và con chữ, ta gọi thế giới hữu hình là ảo ảnh, gọi đôi mắt và cái lưỡi của mình là những hình thức ngẫu nhiên, vô giá trị, không có thực chất. Không, chuyện đó đã qua rồi, ta đã thức tỉnh, ta đã thật sự thức tỉnh, và trước ngày hôm nay ta chưa hề được sinh ra."

Trong lúc nghĩ những ý nghĩ ấy, Siddhartha lại dừng lại một lần nữa, đột ngột, như thể có một con rắn nằm trước mặt chàng trên đường.

Vì bỗng nhiên chàng cũng nhận ra điều này: chàng, người quả thật giống như một kẻ vừa mới tỉnh giấc, hay như một đứa trẻ mới sinh, chàng phải bắt đầu cuộc đời mình lại, bắt đầu lại từ chỗ khởi đầu. Sáng hôm nay, khi chàng rời vườn Kỳ Viên, khu vườn của Đức Thế Tôn ấy, khi đã bắt đầu thức tỉnh, đã ở trên con đường đi về chính mình, chàng vẫn hoàn toàn có ý định, vẫn coi là lẽ tự nhiên và hiển nhiên, rằng sau bao năm tu khổ hạnh, chàng sẽ trở về nhà, về với cha. Nhưng giờ đây, chỉ đến lúc này, khi chàng dừng lại như thể có một con rắn nằm trên đường, chàng mới thức tỉnh thêm với sự nhận biết này: "Nhưng ta không còn là người ta đã từng là, ta không còn là người tu khổ hạnh nữa, ta không còn là thầy tế nữa, ta không còn là người Bà-la-môn nữa. Vậy ta còn làm gì ở nhà, ở chỗ cha ta? Học kinh? Dâng lễ cúng? Tập thiền định? Nhưng tất cả những điều đó đã qua rồi, tất cả không còn nằm dọc theo con đường của ta nữa."

Bất động, Siddhartha vẫn đứng yên ở đó, và trong quãng một giây, một nhịp thở, trái tim chàng thấy lạnh, chàng cảm thấy một luồng lạnh trong lồng ngực, như một con vật nhỏ, một con chim hay một con thỏ, sẽ cảm thấy khi nhận ra mình cô độc biết bao. Suốt nhiều năm, chàng đã không nhà không cửa mà chẳng cảm thấy gì. Giờ thì chàng cảm thấy. Cho tới nay, ngay cả trong cơn thiền định sâu nhất, chàng vẫn là con của cha chàng, vẫn là một người Bà-la-môn, thuộc đẳng cấp cao, một người tu hành. Giờ đây, chàng chẳng là gì khác ngoài Siddhartha, người đã thức tỉnh, không còn gì khác. Chàng hít vào thật sâu, và trong một lúc, chàng thấy lạnh và rùng mình. Không ai cô độc như chàng. Không có người quý tộc nào không thuộc về giới quý tộc, không có người lao động nào không thuộc về giới lao động, không tìm được chỗ nương náu nơi họ, không chia sẻ đời sống của họ, không nói ngôn ngữ của họ. Không có người Bà-la-môn nào không được coi là người Bà-la-môn và không sống cùng họ, không có người tu khổ hạnh nào không tìm được chỗ nương náu trong đẳng cấp các Sa-môn, và ngay cả người ẩn sĩ cô quạnh nhất trong rừng cũng không chỉ có một mình đơn độc, người ấy cũng được bao quanh bởi một chốn mình thuộc về, người ấy cũng thuộc về một đẳng cấp, nơi mình thấy như ở nhà. Govinda đã trở thành tăng sĩ, và một nghìn tăng sĩ là anh em của Govinda, mặc cùng một tấm áo như Govinda, tin cùng một niềm tin, nói cùng một ngôn ngữ. Nhưng còn chàng, Siddhartha, chàng thuộc về đâu? Chàng sẽ chia sẻ đời mình với ai? Chàng sẽ nói ngôn ngữ của ai?

Từ giây phút ấy, khi thế giới quanh chàng tan chảy đi hết, khi chàng đứng một mình như một ngôi sao trên trời, từ giây phút giá lạnh và tuyệt vọng ấy, Siddhartha bước ra, là chính mình hơn trước, vững vàng và tập trung hơn. Chàng cảm thấy: đây là cơn rung chuyển cuối cùng của sự thức tỉnh, là cơn vật vã cuối cùng của lần sinh ra này. Và chẳng bao lâu chàng lại bước đi bằng những sải chân dài, bắt đầu tiến tới nhanh nhẹn và nôn nóng, không còn hướng về nhà nữa, không còn về với cha nữa, không còn quay lại nữa.

Hết chương bốn, cũng là hết phần một.

Mình thích nhất cái lúc Siddhartha mở mắt ra, nhìn quanh, và thấy xanh là xanh, sông là sông, như lần đầu tiên nhìn thế giới. Có khi mình cũng chỉ cần đứng lại một chút, nhìn cho kỹ những thứ quen thuộc quanh mình. Hẹn bạn ở chương năm nghen.