Tình Ca kể chuyện · Radio Tâm Sự

Bốn Mươi Tuổi Nhìn Lại, Sao Thấy Mình Chưa Làm Được Gì?

Có một cái tuổi mà người ta hay giật mình. Không phải ba mươi. Là bốn mươi, lúc mình nhìn lại nửa đời người mà không biết mình đã làm được gì.

Đây là Radio Tâm Sự của Tình Ca. Vương đây. Tối nay Vương muốn nói chuyện với những bạn đang ở cái tuổi giữa chừng. Bốn mươi, bốn mươi lăm, có khi năm mươi. Cái tuổi mà con thì đang lớn, ba má thì đang già, còn mình thì đứng ở giữa, ngó qua ngó lại.

Bạn ngó coi, hồi hai mươi tuổi, mình tưởng tới bốn mươi là có hết. Có nhà, có xe, có chỗ đứng. Rồi bốn mươi tới thiệt. Có người có thiệt. Còn nhiều người thì vẫn đang ở nhà thuê, vẫn đi làm công, vẫn sợ mỗi lần công ty họp là nghe tin cắt giảm. Đi đám cưới con của bạn học cũ, gặp đứa làm chủ, đứa làm sếp, về nhà nằm nhìn lên trần, tự hỏi mình đã làm gì với hai chục năm qua.

Nói thiệt, cái câu hỏi đó đau lắm. Mà nó còn đau hơn khi mình nghĩ, giờ bốn mươi rồi, bắt đầu lại thì trễ quá rồi.

Tối nay Vương kể bạn nghe chuyện mấy người đã bắt đầu lại, ở cái tuổi mà ai cũng nói là trễ.

Chuyện đầu tiên là một ông chú người Quảng Ngãi, ở Sài Gòn mình. Báo VnExpress năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn có kể về chú, tên là Dương Thanh Long.

Chú Long làm đủ thứ nghề. Phụ bán cà phê, thợ hồ, thợ sơn, làm cửa sắt, cửa nhôm, rồi thợ hớt tóc. Tới năm hai nghìn không trăm mười chín, lúc đã năm mươi tư tuổi, chú mượn tiền bạn bè, mở một quán cà phê ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Quán mới mở thì dịch tới.

Bạn thử hình dung coi. Năm mươi tư tuổi, lần đầu dám làm chủ, tiền thì đi mượn, vừa mở cửa thì cả thành phố đóng cửa. Chú kể với báo: "Nhưng càng gồng càng lỗ, số nợ đã lên đến hơn bốn trăm triệu đồng."

Hơn bốn trăm triệu. Cái tuổi đó, nợ cỡ đó, nhiều người tới đây là thôi rồi. Con gái chú cũng thương ba, kêu ba về quê đi, tháng tháng con gửi tiền về cho ba sống.

Mà chú không về.

Chú đi ra Huế, gặp món cà phê muối. Rồi đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, chú quay lại Sài Gòn, bắt đầu lại bằng một chiếc xe đẩy cà phê tự đóng. Ngày đầu tiên bán được ba chục ly. Rồi từ từ, ổn định được một nghìn ly một ngày. Tới lúc báo viết, thương hiệu của chú đã có ba mươi lăm điểm bán ở nhiều tỉnh, Bình Phước, Đồng Nai, Cần Thơ, Vĩnh Long, Bình Thuận.

Vương ngồi đây, nghĩ tới chú Long mà thấy lạ. Cái làm Vương để ý không phải là ba mươi lăm điểm bán. Là cái xe đẩy. Một ông chú gần sáu mươi tuổi, đang nợ hơn bốn trăm triệu, mà không đợi có vốn lớn, có mặt bằng đẹp rồi mới làm. Chú bắt đầu bằng cái nhỏ nhất mà chú có. Một chiếc xe đẩy, tự đóng. Ba chục ly.

Có khi bắt đầu lại không phải là làm một cú thật lớn để gỡ hết. Bắt đầu lại là bán được ly thứ nhất.

Chuyện thứ hai, cũng trong bài báo đó, ở tận Cà Mau.

Anh Phạm Văn Biển, năm mươi hai tuổi. Hồi trước anh làm giám đốc một chi nhánh viễn thông cấp huyện ở Cà Mau. Nghe là thấy ổn định, thấy sướng rồi. Vậy mà năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, anh nghỉ việc. Anh rút hết tiền tiết kiệm, vay thêm hơn hai tỷ đồng, để làm vườn rau thủy canh. Anh nói lý do là muốn có thêm thời gian lo cho ba má già, cho con nhỏ.

Anh dẹp vườn cây ăn trái một nghìn hai trăm mét vuông của gia đình, cách nhà mười một cây số, cất nhà lưới trồng rau. Rau của anh giờ vô siêu thị khắp tỉnh Cà Mau, mỗi năm lời khoảng năm trăm triệu. Dưới một tấm hình trong bài, báo ghi là thu nhập của anh giờ gấp năm lần hồi còn làm giám đốc.

Vương nghĩ, cái gan nhất của anh Biển không phải là dám vay hơn hai tỷ. Là dám đứng dậy khỏi một cái ghế mà ai cũng nói là ngon, ở cái tuổi mà ai cũng khuyên ngồi yên cho chắc.

Mà cái Vương nhớ nhất là câu anh nói về lý do bỏ cái ghế giám đốc: "Nhưng tôi làm mãi công việc lặp lại hàng chục năm trời rồi. Nếu không thay đổi, biết đến khi nào."

Rồi anh nói thêm một câu nữa: "Như tôi, đã đi hết nửa đời làm thuê, giờ vẫn có thể làm chủ đấy thôi."

Đi hết nửa đời làm thuê. Bạn ơi, câu đó giống bao nhiêu người đang nghe tối nay. Mà anh không nói nửa đời đó là uổng. Anh nói, giờ vẫn có thể. Nửa đời trước không mất đâu. Nửa đời trước là cái vốn để đi nửa đời sau.

Chuyện thứ ba là một cô ở Thanh Hóa. Cô Lê Thị Việt, lúc báo viết là sáu mươi sáu tuổi, quê ở Nông Cống.

Năm cô bốn mươi sáu tuổi, nhà nợ nần. Cô đi qua Thái Lan làm giúp việc nhà, khoảng năm năm, để trả nợ. Ở bển, cô học được của bà chủ cách làm hoa bất tử, cái loại hoa khô để được lâu.

Về nước, năm năm mươi mốt tuổi, cô bắt đầu với hai chục triệu đồng. Ban đầu cô làm năm bông, gửi một tiệm ở thành phố Thanh Hóa bán thử. Năm bông thôi. Rồi tới lúc báo viết, mỗi tháng cô làm ra hơn năm nghìn bông, bán đi Hà Nội, Nghệ An, Hạ Long. Doanh thu mỗi năm hơn một tỷ. Sáu mươi sáu tuổi rồi, cô còn tính trồng thêm sen để có nguyên liệu làm hoa.

Cô nói với báo một câu mà Vương thấy là câu đáng nhớ nhất cho người trung niên: "Tôi không còn bồng bột, nóng lòng như người trẻ. Tôi quyết tâm nhưng bước từ từ."

Bước từ từ. Vương nghĩ, đó là cái lợi của tuổi bốn mươi, năm mươi mà người trẻ không có. Mình không còn chạy theo cái gì cũng muốn. Mình biết mình chịu được bao nhiêu. Mình đi chậm, mà chắc.

Trong bài báo đó, ông Trương Xuân Cừ, Phó chủ tịch Hội Người cao tuổi Việt Nam, có đưa ra một con số. Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, cả nước có hơn hai trăm hai mươi nghìn người cao tuổi đang làm chủ cơ sở sản xuất kinh doanh. Hơn một nửa trong số đó ở tuổi sáu mươi tới sáu mươi chín.

Ông cũng nói thẳng: "Vẫn có định kiến cho rằng tuổi về hưu là nghỉ ngơi, không thể khởi nghiệp như người trẻ."

Vương nghe xong thấy vừa vui vừa ngộ. Người sáu mươi, bảy mươi còn làm chủ được, mà mình mới bốn mươi đã nằm than là trễ. Nói vậy không phải để mình thấy xấu hổ đâu nghen. Mà để mình thấy, cái chữ trễ đó, nhiều khi là người ta nói, rồi mình tin theo.

Mà Vương không muốn kể toàn chuyện thành công rồi để bạn nghĩ cứ ráng là được. Không phải vậy đâu.

Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, VnExpress có bài viết về những người mất việc ở tuổi bốn mươi mấy. Có chị Trương Thị Hiếu, quê Nghệ An, vô Sài Gòn làm giày, làm may khoảng hai chục năm, gửi lương về nuôi má già với hai đứa cháu mồ côi. Cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, chị bị cắt giảm, lúc bốn mươi sáu tuổi.

Chị nói: "Ngoài bốn mươi tuổi, xin việc gì cũng khó." Chị đi lượm ve chai kiếm thêm. Chị chỉ còn thiếu sáu tháng là đủ hai mươi năm đóng bảo hiểm xã hội để chờ lương hưu, nên chị tính tự đóng tiếp cho đủ. Chị nói: "Tôi xác định về già không ai trông cậy. Tôi muốn có lương hưu." Rồi chị nói thêm: "Nhưng tôi không thể nhặt ve chai đến tận tuổi hưu."

Cũng trong bài đó có chị Đặng Thị Kim Hường, bốn mươi lăm tuổi, làm ở một công ty giày mười năm, lương khoảng mười triệu. Mất việc, chị chọn rút bảo hiểm xã hội một lần, rồi ra vỉa hè bán đồ ăn sáng. Báo viết là thu nhập thấp hơn trước nhiều. Có lớp học nghề miễn phí từ bảo hiểm thất nghiệp, mà chị không đi, vì chị nói không có nghề nào hợp với cái chị muốn.

Vương kể chuyện chị Hiếu vì Vương muốn nói thiệt với bạn. Bắt đầu lại ở tuổi bốn mươi là khó thiệt. Không phải ai cũng có ba mươi lăm điểm bán. Có người bắt đầu lại chỉ là đi lượm ve chai, ráng đóng cho đủ sáu tháng bảo hiểm. Mà Vương thấy chị Hiếu cũng đang làm lại, theo cách của chị. Chị không ngồi chờ. Chị tính cho cái già của mình. Vậy cũng là gan lắm rồi.

Vương ngồi nghĩ lại bốn người này. Không ai bắt đầu lại từ chỗ đẹp. Chú Long từ một đống nợ. Anh Biển từ một khoản vay hơn hai tỷ. Cô Việt từ năm năm làm giúp việc xứ người. Chị Hiếu từ một bao ve chai. Mà ai cũng có một cái giống nhau. Ai cũng bắt đầu bằng cái mình đang có trong tay, dù nó nhỏ cỡ nào.

Còn cái chuyện so với bạn học cũ, Vương nói nhỏ với bạn một chút. Người ta làm giám đốc, mình làm công nhân. Người ta có nhà mặt tiền, mình ở nhà thuê. So vậy thì lúc nào mình cũng thua. Mà đời mình đâu phải cuộc thi chạy chung một đường. Mỗi người xuất phát ở một chỗ, gánh một cái gánh khác nhau. Có người bốn mươi tuổi mới hết nợ cho ba má. Có người bốn mươi tuổi mới nuôi xong đứa em ăn học. Mấy cái đó, đám cưới bạn học không ai hỏi tới.

Vậy tối nay, nếu bạn đang ở tuổi bốn mươi mà thấy mình chưa làm được gì, Vương muốn bạn đếm lại một chút. Hai chục năm đi làm, bạn có tay nghề. Bạn biết người, biết việc. Bạn đã nuôi được một gia đình, dù cực. Bạn đã đi qua mấy lần tưởng không qua nổi. Mấy cái đó không ghi trên giấy, mà nó là vốn.

Rồi nếu bạn muốn làm lại, thì làm cái nhỏ trước. Như năm bông hoa của cô Việt. Như ba chục ly cà phê của chú Long. Đừng đợi đủ hết rồi mới làm. Tới bốn mươi rồi, mình biết là không bao giờ có lúc đủ hết đâu.

Còn nếu bạn chưa muốn làm gì khác, bạn chỉ muốn giữ được công việc hiện tại, nuôi con cho tới lớn, thì cũng không sao hết. Giữ được một gia đình qua tuổi bốn mươi, đó cũng là một việc lớn rồi.

Bốn mươi tuổi không phải là cuối đường. Nó chỉ là một cái trạm dừng giữa đường, để mình uống miếng nước, ngó lại khúc đường đã đi, rồi tính coi đi tiếp hướng nào. Đi tiếp đường cũ cũng được, rẽ qua đường mới cũng được. Miễn là mình còn đi.

Còn bạn, bạn đang bốn mươi, hay đã qua bốn mươi? Bạn có từng làm lại một cái gì đó ở cái tuổi người ta nói là trễ không? Hay bạn đang muốn làm, mà chưa dám? Kể cho Vương nghe với nghen. Trên web tinhca chấm o rờ gờ có chỗ để bạn gửi.

Những chuyện Vương kể tối nay, Vương lấy từ hai bài báo của VnExpress.