Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Người đàn ông quê Hội An hơn mười lăm năm nhặt rác trên rừng, lặn gỡ lưới ma dưới biển Sơn Trà

Dưới đáy biển Sơn Trà, Đà Nẵng, ở độ sâu chừng mười hai mét, có một tấm lưới đánh cá bị bỏ lại, quấn chặt lấy rạn san hô. Người ta gọi đó là lưới ma. Một người đàn ông nín thở lặn xuống, cắt được một đoạn, rồi phải trồi lên lấy hơi. Cứ vậy, lên xuống gần chục lần, chỉ để gỡ cho xong một tấm lưới.

Đó là một buổi lặn cuối tháng chín năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, được báo VnExpress kể lại. Trong bốn tiếng, anh cắt năm tấm lưới ma và dây thừng bám trên san hô, nhặt thêm gần ba chục vỏ chai, vỏ lon, đĩa nhựa, túi ni lông. Người thợ lặn ấy là anh Đào Đặng Công Trung.

Anh Trung sinh khoảng năm một nghìn chín trăm tám mươi, quê ở làng dừa Bảy Mẫu, Cẩm Thanh, Hội An. Năm anh chừng năm tuổi, cha anh, vốn là một vận động viên bơi lội, dạy anh những sải bơi đầu tiên. Lên lớp hai, anh được chọn vào câu lạc bộ bơi của trường tiểu học gần nhà. Biển với anh gần gũi từ thuở nhỏ.

Năm hai nghìn không trăm lẻ ba, anh làm ở một khu nghỉ dưỡng tại Hội An, vào đội cứu hộ, theo học một khóa huấn luyện do một huấn luyện viên người Úc đứng lớp. Anh có chứng chỉ lặn và cứu hộ. Báo VnExpress kể anh từng hai lần bơi từ Cù Lao Chàm vào bờ, chừng ba mươi ba cây số, không dùng phao.

Tháng chín năm hai nghìn không trăm mười một, anh ra Đà Nẵng lập nghiệp, làm ở một khu nghỉ dưỡng trên bán đảo Sơn Trà. Ngày ngày đi qua rừng, anh thấy rác phủ dọc nhiều cung đường. Thế là anh xách bao đi nhặt. Một mình, không ai giao việc, không ai trả công.

Buổi đầu, người ta nhìn anh bằng con mắt lạ. Nhiều người tưởng anh là công nhân môi trường. Có người vừa thấy anh nhặt xong đã vứt rác ngay sau lưng anh. Bạn bè cũng có người chê anh gàn dở. Anh kể với phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam: lúc đầu mình cũng nhận được những lời nói, ánh mắt không tốt.

Anh không cãi lại ai. Về sau, nhắc tới những người từng nghi ngại, anh nói với báo Thanh Niên: ngoài công việc để lo cho gia đình, tôi nghĩ mình nên làm điều gì đó có ích cho xã hội, dù nhỏ nhất.

Năm hai nghìn không trăm mười hai, khi đi khảo sát san hô gần khu nghỉ dưỡng, anh chưa thấy rác nhựa dưới biển. Chừng ba năm sau, dẫn khách quay lại, anh thấy lưới ma, vỏ lon nằm vướng trên rạn. Từ đó, chuyện nhặt rác của anh đi từ trên rừng xuống dưới đáy biển. Anh nói với báo VnExpress: tôi không nghĩ một ngày lại lặn xuống biển lấy rác như bây giờ.

Anh giải thích, lưới ma là kẻ thù của san hô. Chỉ cần một con sóng đánh vào bờ, tấm lưới giật mạnh là san hô gãy. Mà san hô mỗi năm chỉ lớn thêm chừng một phân. Một rạn đã gãy, đã chết, có khi phải hàng chục, hàng trăm năm mới hồi lại được.

Dưới đó có cả những thứ rác đã nằm rất lâu. Có lần anh nhặt được một chai nhựa sản xuất từ hai mươi năm trước còn mắc kẹt dưới đáy. Việc lặn cũng chẳng dễ. Anh nín thở được chừng hai phút. Có lần xuống mười lăm mét để lấy một búi lưới, lúc ngoi lên anh bị choáng. Từ đó anh lặn cạn hơn, lên chậm hơn.

Rác dưới biển còn trôi theo con nước, khó nhặt hơn trên cạn nhiều. Đá ngầm cào trầy tay chân anh không biết bao lần. Mùa hè, từ tháng sáu tới cuối tháng tám, có thời anh lặn hai buổi mỗi tuần, mỗi lần bốn, năm tiếng. Anh nói với báo VnExpress: có ngày tôi kiếm cả trăm chai.

Anh còn nhớ năm hai nghìn không trăm mười bảy, theo lời anh, lũ đưa gần trăm tấn rác dạt vào bờ biển Đà Nẵng. Rác trên bờ thì người ta còn thấy mà dọn. Rác chìm dưới nước thì ít ai thấy. Để xuống được những chỗ sâu hơn, anh bỏ tiền mua một bộ bình khí trị giá gần một trăm triệu đồng.

Vợ anh, chị Ngô Thị Thu Nguyệt, ban đầu lo lắm. Chị kể với phóng viên: sau này nhiều người bơi giỏi biết việc anh làm thường đi cùng hỗ trợ nên mới bớt lo hơn. Một anh bạn trẻ đi lặn cùng anh mấy năm thì nói, biển với các rạn san hô như sân chơi của mình.

Rác nhặt về, chai lọ nhựa nào bán được thì anh bán. Tiền đó anh góp cho các nhóm từ thiện, các bếp cháo tình thương, hoặc mua quần áo, sách vở cũ cho trẻ em khó khăn. Cái chai người ta vứt xuống biển, qua tay anh, thành một phần nồi cháo cho người nghèo.

Rồi từ một người thành nhiều người. Anh lập nhóm Dấu Chân Xanh, rủ mọi người lên rừng, xuống biển, chỉ cách lặn an toàn. Các câu lạc bộ bơi lặn ở Đà Nẵng, học sinh, sinh viên cùng tham gia. Một mình anh mỗi lần được chừng năm tới mười ký rác. Có đợt năm chục thợ lặn cùng xuống, vớt lên hơn hai trăm ký.

Anh có một nỗi buồn riêng. Anh kể với Đài Tiếng nói Việt Nam: buồn là vì chỗ mình nhặt chưa được một tuần mình lại phải nhặt lại. Nhưng anh cũng có một niềm vui ngược đời. Anh nói với báo VnExpress: càng nhặt được ít rác tôi càng vui, vì khi đó ý thức bảo vệ môi trường của người dân đã tăng lên.

Trong những lời anh nói với báo chí, có một câu mình nhớ mãi: tôi chỉ là chiếc lá, việc của mình là xanh. Một chiếc lá thì không che được cả khu rừng. Nhưng nó cứ xanh phần của nó, ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác.

Tin mới nhất mình đọc được là bài báo Thanh Niên tháng bảy năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Anh giờ điều hành một doanh nghiệp du lịch, vẫn dạy bơi lặn, và mùa hè nào cũng dành nhiều ngày lặn gom rác. Một người hay lặn cùng anh kể, sau mỗi đợt nhặt rác và cắt lưới ma, lòng biển ở vài điểm như Hòn Sụp, bãi Nam có thể sạch tới khoảng tám mươi phần trăm.

Cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, mưa lũ lớn, anh còn mang kỹ năng cứu hộ đi giúp bà con ở Thái Nguyên, Bắc Giang, rồi về Hội An, xuống Phú Yên. Mẹ anh lo, hỏi lỡ gặp chuyện thì sao, ai sẽ lo cho con, lo cho gia đình. Anh nói đùa cho mẹ yên lòng, rồi nói thật: tôi có sức khỏe, có kinh nghiệm thì sẵn sàng giúp đỡ đồng bào. Sống có ích, sống cho đáng sống.

Phóng viên hỏi điều gì giữ anh lại với việc nhọc nhằn ấy hơn một thập kỷ. Anh trả lời gọn lỏn: việc gì có ý nghĩa thì mình làm.

Mình nghĩ tới cái chai nhựa nằm dưới đáy biển hai mươi năm. Người vứt nó chắc đã quên từ lâu. Vậy mà có một người lặn xuống tìm, mang lên. Biển không biết nói cảm ơn. San hô cũng không. Chúng chỉ lặng lẽ lớn thêm mỗi năm một phân, nhờ một bàn tay đã gỡ giùm tấm lưới.

Lần tới ra biển, nếu thấy một cái túi ni lông dập dềnh trên sóng, bạn cúi xuống nhặt giùm nó nhé. Có thể mình cũng chỉ là một chiếc lá. Nhưng chiếc lá nào xanh được phần của mình, thì rừng đã xanh thêm một chút rồi. Tình Ca. Ở đây có bình an.