Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Bà giáo về hưu ở làng biển Thanh Hóa tháo cánh cửa nhà làm bảng, dạy chữ không lấy tiền

Có một lần, bà giáo già ở làng biển Ngư Lộc bị ngã gãy tay. Bác sĩ bó bột, dặn bà phải nghỉ ngơi một thời gian. Chỉ vài hôm sau, người ta đã thấy bà quay lại lớp. Bà nói với phóng viên báo điện tử của Đài Tiếng nói Việt Nam một câu rất thật: tôi mà nghỉ lâu, học sinh tự ý bỏ học, mỗi đứa một nơi, sau này tập hợp lại khó lắm.

Bà tên Nguyễn Thị Thông, người thôn Thành Lập, xã Ngư Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Đó là một xã ven biển còn nhiều khó khăn. Năm hai nghìn không trăm mười tám, khi phóng viên ghé thăm, bà đã bảy mươi hai tuổi.

Bà làm nghề giáo gần trọn một đời người. Báo VietNamNet kể bà có hơn bốn mươi năm làm nhà giáo và quản lý giáo dục, từng làm hiệu phó, rồi hiệu trưởng nhiều trường trong và ngoài huyện. Năm hai nghìn không trăm lẻ một, bà về hưu. Lẽ ra đó là lúc bà được nghỉ ngơi, sống những ngày thong thả trong căn nhà cấp bốn đơn sơ, bên cạnh người chị gái mù lòa.

Nhưng bà không yên được. Quanh làng còn nhiều đứa trẻ không tới trường. Có em nhà nghèo quá, có em khuyết tật, có em ham chơi hơn ham học. Bà kể với phóng viên báo VietNamNet: nhìn những đứa trẻ ăn mặc rách rưới, đói ăn, đói mặc, đói con chữ mà tôi cảm thấy xót xa lắm.

Đói con chữ. Mình đọc tới ba chữ đó thì dừng lại một lúc. Người ta hay nói đói cơm, đói áo. Còn bà, cả đời đứng trên bục giảng, nhìn ra cái đói mà người khác dễ bỏ qua. Bà nói: tôi muốn dạy cho các cháu có cái chữ để bước vào đời.

Năm hai nghìn không trăm lẻ hai, bà bắt đầu. Bà lặn lội gõ cửa từng nhà, thuyết phục cha mẹ cho con tới lớp. Lớp học tình thương đầu tiên khai giảng với gần hai mươi em, đủ mọi lứa tuổi. Lớp học là khoảng sân ngay trước nhà bà. Học phí không có. Lương thì cũng không.

Lúc đầu lớp không có bảng. Báo Giáo dục Việt Nam kể, bà tháo luôn cánh cửa nhà mình xuống làm bảng. Bà xin trường vài bộ bàn ghế cũ, nhờ thợ mộc sửa lại cho chắc. Học trò thiếu gì, bà chạy tới mấy trường quanh đó hỏi mượn. Còn thiếu nữa thì bà trích lương hưu ra mua.

Mình cứ nghĩ tới hình ảnh cánh cửa ấy. Cánh cửa nhà ai cũng là để đóng lại cho yên, cho kín. Bà gỡ nó ra, dựng lên, viết chữ lên đó. Nhà bà bớt đi một cánh cửa, mà lũ trẻ trong làng thì có một con đường để đi vào chữ nghĩa.

Lớp của bà có trẻ con, có cả người lớn. Ban ngày bà dạy trẻ, buổi tối dạy những người lớn trong xã chưa biết đọc biết viết. Từ năm hai nghìn không trăm lẻ hai tới năm hai nghìn không trăm lẻ năm, bà dạy cho hai mươi tám em học hết chương trình, rồi các em được học lên tiếp.

Học trò của bà nhiều em chậm hơn bạn bè. Có em bị liệt tay chân. Có em phải học ròng rã ba năm mới biết đọc, biết viết. Bà không vội. Một đứa trẻ cần ba năm thì bà cho nó ba năm.

Tới năm hai nghìn không trăm mười lăm, lớp vẫn còn hai em khuyết tật theo học. Lớp có lúc đông, có lúc chỉ còn vài em. Bà không vì lớp ít mà thôi dạy.

Có những chuyện bà kể lại mà vẫn còn nghe thương. Có hôm đang học, một cậu học trò lên cơn động kinh. Bà kể với phóng viên báo Giáo dục Việt Nam: tôi sợ quá không biết làm gì, bèn chạy khắp làng. Khi tỉnh lại, thấy cô còn hoảng, cậu bé quay sang an ủi: lần sau em lên động kinh cô đừng sợ.

Mình đọc câu đó mà nghẹn. Một đứa trẻ vừa mới tỉnh dậy, việc đầu tiên là dỗ cô giáo mình. Có lẽ trong lớp học ấy, không chỉ cô thương trò. Trò cũng biết thương cô, theo cách vụng về và thật thà nhất.

Báo VietNamNet còn kể, có lần một em học sinh bị tụt huyết áp. Bà cõng em tới trạm y tế. Sau đó bà mới biết, nhà em lúc ấy đang đói. Một cô bé mười tuổi trong lớp nói với phóng viên: cô Thông như người mẹ thứ hai của con.

Chuyện gãy tay ở đầu câu chuyện, theo báo Giáo dục Việt Nam, xảy ra vào năm hai nghìn không trăm lẻ bảy. Lúc đó bà bảo, nếu nghỉ dạy thì lớp học tình thương của mình sẽ tan rã, như thế bao nhiêu đứa trẻ lại thất học. Bà lo cho lũ trẻ hơn lo cho cánh tay mình. Nên tay chưa lành, bà đã ra lớp.

Bà không chỉ dạy. Bà còn đứng ra xây dựng quỹ khuyến học cho xã. Tới năm hai nghìn không trăm mười sáu, theo báo Giáo dục Việt Nam, quỹ ấy đã lên gần ba tỷ đồng. Lớp học từ khoảng sân trước nhà, về sau được dời vào một phòng học cộng đồng của xã. Bà được địa phương khen thưởng nhiều lần.

Năm hai nghìn không trăm mười tám, phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam ghé lớp vào một ngày không hẹn trước. Họ thấy sáu em đang ngồi chăm chú nghe bà giảng. Theo cán bộ xã kể lại, đã có hơn một trăm em từ mười bốn tới mười sáu tuổi học xong tiểu học nhờ lớp này, bốn mươi em học lên cấp hai. Hơn một trăm người lớn cũng đã biết chữ.

Bà nói, mấy chục năm trong nghề, bà đúc rút được nhiều kinh nghiệm từ giảng dạy. Đem ra dạy tiếp thì những điều ấy không phí đi. Mà đứng lớp còn giúp đầu óc bà minh mẫn khi về già. Nghe bà nói, mình thấy việc tốt nhiều khi giản dị lắm. Người ta chỉ làm tiếp cái nghề mình biết, cho những người cần nó nhất.

Hỏi bà ước gì, bà nói với phóng viên báo Giáo dục Việt Nam: nếu tôi có một điều ước lúc này, tôi chỉ ước có sức khỏe được ổn định, để được tiếp tục làm những điều thiện trên quê hương mình. Bà không ước nhà to, không ước được ai nhớ tên. Chỉ ước còn sức để đứng lớp.

Mình hay nghĩ, tuổi già là lúc người ta cần được chăm sóc. Bà thì ngược lại. Ở cái tuổi người khác được con cháu dắt tay, bà vẫn ngồi với từng đứa nhỏ, dạy từng vần, từng chữ. Thứ bà để lại không phải nhà cửa, mà là mấy bộ bàn ghế cũ, một cánh cửa đã thành tấm bảng, và những người biết đọc biết viết.

Bài báo mới nhất mình tìm được về bà là năm hai nghìn không trăm mười tám. Tính theo năm sinh báo ghi, năm nay bà đã tám mươi tuổi. Mình không biết lớp học ấy còn mở không, cánh cửa năm nào giờ ở đâu. Nhưng ở làng biển Ngư Lộc, có hàng trăm người biết đọc, biết viết, biết ký tên mình, nhờ một bà giáo đã về hưu mà không chịu nghỉ.

Có những người về hưu là khép cửa lại, nghỉ ngơi, điều đó chẳng có gì sai. Còn bà giáo Thông thì tháo cửa ra, để chữ đi vào nhà những đứa trẻ nghèo. Lần tới đi ngang một ngôi trường làng, nghe tiếng trẻ con đánh vần, mình mong bạn nhớ tới bà. Tình Ca. Ở đây có bình an.