Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Bà cụ một mắt ở Kim Long, Huế, hơn ba mươi năm mở cửa căn nhà nhỏ cho học trò nghèo ở trọ không lấy tiền

Ở một con kiệt nhỏ thuộc phường Kim Long, thành phố Huế, có một bà cụ sống một mình. Mỗi lần nghe tiếng gõ cửa, bà biết lại có một đứa học trò ở xa tới, xin cho ở nhờ. Bà kể với phóng viên VnExpress: mỗi khi nghe tiếng sinh viên ở xa đến gõ cửa nhà xin được ở trọ là tui lại cảm thấy vui. Và bà mở cửa. Không hỏi tiền phòng, vì ở nhà bà không có tiền phòng.

Bà tên là Huỳnh Thị Diệp. Học trò gọi bà là mẹ Diệp, hay theo tiếng Huế là mệ Diệp. Năm hai nghìn không trăm mười ba, khi VnExpress viết về bà, bà tám mươi mốt tuổi. Lúc đó bà đã cho sinh viên ở trọ không lấy tiền được hai mươi ba năm. Hàng xóm có người gọi vui bà là bà tiên tóc bạc.

Đời bà không dễ dàng gì. Bà lớn lên trong cảnh nghèo, cùng cha mẹ tần tảo nuôi các em. Năm hai mươi tám tuổi, sau một tai nạn, bà mất đi ánh sáng của con mắt bên trái. Bà không lấy chồng, ở vậy chăm cha mẹ cho tới ngày hai cụ khuất núi. Rồi bà ở một mình trong căn nhà ấy.

Khoảng năm một nghìn chín trăm chín mươi, chín mươi mốt, bà để ý thấy nhiều cô cậu học trò nghèo từ các tỉnh xa ra Huế học. Các em quyết tâm lắm, mà tiền thuê trọ thì không có. Bà thương. Thế là bà mở cửa nhà mình, cho các em ở nhờ, không lấy một đồng.

Lúc đầu nhà có bảy sinh viên. Về sau thường xuyên tám tới mười em, có lúc mười hai em. Các em tới từ Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, có em tận Kon Tum, Gia Lai. Người này ra trường thì giới thiệu người khác tới. Lứa này nối tiếp lứa kia, cứ như vậy suốt mấy chục năm.

Mùa thi đại học là lúc nhà bà đông nhất. Có năm, ngoài mấy đứa sinh viên ở sẵn, còn thêm mười lăm, hai mươi sĩ tử từ quê ra thi. Báo Thanh Niên kể có lúc hơn hai mươi thí sinh ở cùng lúc. Giường không đủ, bà trải chiếu xuống nền nhà cho các em ngủ. Chăn, màn, gối, chiếu, nước uống, bà lo sẵn cả.

Bà không có lương. Năm hai nghìn không trăm mười ba, tiền trợ cấp người già của bà là hai trăm bảy mươi nghìn đồng một tháng. Vậy mà tháng nào bà cũng trích ra một phần mua gạo để sẵn. Cuối tháng, đứa nào hết tiền thì vẫn có cơm ăn. Còn bà, theo báo Thanh Niên, mỗi ngày ăn chưa tới nửa lon gạo.

Nghe vậy, có người sẽ nghĩ nhà bà chắc rộng rãi lắm. Bà thì nói khác. Bà nói với phóng viên báo Thanh Niên: tôi nghèo lắm, chả có gì ngoài cái nhà nhỏ cho chúng nó ở. Rồi bà nói thêm một câu mà mình rất thích: nhà bà chật nhưng tấm lòng luôn rộng mở.

Mà mệ Diệp không chỉ hiền. Nhà bà có nề nếp hẳn hoi. Đứa nào cũng phải về trước chín giờ rưỡi tối, về trễ là bị khóa cửa ngoài. Một cô sinh viên kể với báo Nhân Dân: mệ hiền lắm, nhưng bạn nào luộm thuộm và đi về muộn là bị la liền. Còn bà thì cười: tui không cần dán nội quy mô, nhưng đứa mô vô đây cũng thuộc làu.

Mình đọc tới đó mà bật cười. Một bà cụ một mắt, nhỏ người, mà giữ được nếp nhà cho cả chục đứa thanh niên. Có lẽ vì tụi nhỏ thương bà thật, nên lời bà nói tụi nó nghe như lời mẹ ở quê dặn.

Có nhà ba anh em ruột quê Nghệ An lần lượt ra Huế học, cả ba đều ở nhà bà cho tới ngày tốt nghiệp. Báo Nhân Dân kể lại chuyện đó. Một nhà mà ba đứa con cùng lớn lên dưới một mái nhà của người dưng, mình nghĩ cha mẹ các em chắc không biết nói gì cho hết lòng biết ơn.

Sinh viên tên Hồ Thị Hương nói với VnExpress: nhờ mẹ Diệp mà bọn em có thêm cơ hội để đến giảng đường. Một bạn khác, Nguyễn Văn Cường, nói: nếu không có mẹ, chắc chúng em sẽ không được như bây giờ. Một cậu sinh viên luật thì nói với báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh rằng bà như người mẹ thứ hai của mình.

Những đứa trẻ năm nào giờ đã trưởng thành. Có người thành thạc sĩ, tiến sĩ, giảng viên đại học. Có người làm bác sĩ, luật sư, kỹ sư. Anh Trần Văn Hân, bốn mươi hai tuổi, từng ở nhà bà thời sinh viên, nay mở một trung tâm âm nhạc ở Thành phố Hồ Chí Minh. Anh kể với báo Thanh Niên rằng bà đã giúp anh qua những năm khó nhất, và lần nào về Huế anh cũng ghé thăm bà.

Có người khi bà ốm thì tìm về chăm. Có người ở xa thì gọi điện hỏi han. Người thân của bà, rồi những người hảo tâm, góp tiền sửa sang lại căn nhà cho chắc chắn. Năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, bà được địa phương tuyên dương là một trong mười gương mặt phụ nữ tiêu biểu vì cộng đồng.

Bao nhiêu người đã ở nhà bà, chính bà cũng không nhớ hết. Năm hai nghìn không trăm mười chín, báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh ghi khoảng một trăm năm mươi sinh viên. Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, báo Thanh Niên ghi gần một trăm ba mươi. Báo Nhân Dân thì ghi gần hai trăm. Con số không giống nhau, nhưng đều là hơn một trăm đứa con.

Tuổi càng cao, bà vẫn không đóng cửa. Năm hai nghìn không trăm mười chín, bà đã tám mươi bảy tuổi, mà mùa thi năm ấy bà vẫn nhận thêm năm tới bảy sĩ tử ở nhờ. Báo Công an Thành phố Hồ Chí Minh tả căn nhà nằm giữa một khu vườn, đủ chỗ cho tụi nhỏ ăn, ngủ, ngồi học. Tiếng lành cứ thế truyền đi, chẳng cần ai treo biển cho thuê.

Rồi tuổi già tới. Năm hai nghìn không trăm hai mươi ba, khi báo Thanh Niên ghé thăm, bà chín mươi mốt tuổi. Con mắt còn lại gần như không còn thấy gì, đôi chân cũng yếu. Ban ngày, khi tụi nhỏ đi học hết, bà nằm nghe cái radio cũ.

Bây giờ thì tới lượt tụi nhỏ chăm bà. Em Trần Minh Chiều, quê Hà Tĩnh, đang ở cùng bà, kể rằng bà hỏi han đủ thứ mỗi khi em về, và nhờ bà mà em bớt nhớ nhà. Các em nói to cho bà nghe rõ, để ý chăm sóc bà. Căn nhà năm xưa bà mở cửa cho học trò, giờ học trò ở lại giữ cửa cho bà.

Đó là tin mới nhất mình tìm được, từ đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi ba. Sau đó mình không thấy báo nào viết thêm. Mình không biết bây giờ mệ Diệp còn khỏe không. Nếu bà còn đó, chắc bà vẫn nằm nghe radio, chờ tiếng tụi nhỏ đi học về lúc chiều.

Mình cứ nghĩ về mấy chiếc chiếu trải dưới nền nhà mùa thi. Một bà cụ chỉ có một con mắt, một khoản trợ cấp nhỏ, một căn nhà mà bà gọi là chật. Vậy mà cái nhà ấy chưa bao giờ hết chỗ. Hết giường thì trải chiếu. Hết gạo thì bà bớt phần mình.

Có những thứ không đo bằng thước được. Bà không có nhiều, nhưng bà có một cánh cửa và chịu mở nó ra. Hơn ba mươi năm, cánh cửa ấy đưa hơn trăm đứa học trò nghèo bước vào giảng đường. Nếu một ngày bạn đi ngang Kim Long, nhìn những mái nhà nhỏ dưới vườn cây, biết đâu sau một cánh cửa nào đó cũng có một người như mệ Diệp. Tình Ca. Ở đây có bình an.