Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn
Bà Bán Đậu Hũ, Nấu Rượu Nuôi Chồng Đi Học, Để Ông Nhận Bằng Thạc Sĩ Năm Bảy Mươi Tuổi
Có một người phụ nữ ở vùng quê Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, từng bán lúa và bán luôn con heo trong chuồng. Không phải để sửa nhà, cũng không phải để lo đám tiệc. Bà bán để mua cho chồng một chiếc xe đạp cũ, cho ông có cái mà đạp đi học.
Chồng bà lúc ấy đã ngoài ba mươi tuổi, có vợ, có con. Ở cái tuổi người ta lo ruộng lo vườn, ông lại đi học. Và ông học mãi, học mãi, cho tới khi bảy mươi tuổi, đứng nhận tấm bằng thạc sĩ luật. Câu chuyện hôm nay mình muốn kể là chuyện của hai vợ chồng già ấy, và chuyện của chiếc xe đạp cũ.
Ông tên là Lương Tuyển, sinh năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy, ở xã Ninh Quang, thị xã Ninh Hòa. Theo báo Văn Hóa, cha mẹ ông mất khi ông mới sáu tuổi. Ba anh em về ở với ông bà ngoại. Nhà nghèo, ông vừa đi học vừa chăn bò, rồi phải nghỉ học từ những năm tiểu học để cùng bà ngoại làm ruộng, mò cua, bắt ốc kiếm sống.
Bà là Trần Thị Sương. Theo báo VietNamNet, hai người cưới nhau năm một nghìn chín trăm bảy mươi lăm, cùng nhau làm nông. Gia đình nhỏ chuyển lên một vùng đất mới, cách nơi cũ hơn năm cây số.
Hai năm sau ngày cưới, ông xin đi học lại, học bổ túc văn hóa ban đêm. Ông kể với báo VietNamNet: ban ngày, tôi đi làm ruộng, tối đến, tôi mang sách vở đi học. Đường tới lớp hơn mười cây số, ông đi bộ. Có hôm về tới nhà đã nửa đêm.
Báo Văn Hóa kể lúc đầu ông không có tên trong danh sách được học, chỉ là người ngồi ké. Rồi có người bỏ học giữa chừng, ông được nhận vào cái ghế trống ấy. Ông vui vẻ gọi đó là điền vào chỗ trống. Ông học hết phổ thông khi đã ngoài ba mươi lăm tuổi.
Rồi ông xin đi học trung cấp chăn nuôi thú y ở tỉnh Phú Yên, cách nhà gần một trăm cây số. Đó là những năm vất vả nhất của bà Sương. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, nhà thiếu thốn đến mức bà phải bán lúa, bán heo để mua chiếc xe đạp cũ cho chồng đi học. Báo này kể khi ấy hai đứa con trai ở nhà, một đứa sáu tuổi, một đứa mới hai tuổi. Phần lúa xã hỗ trợ mỗi tháng hai mươi ký cho người đi học cũng bị cắt. Bà kiêm thêm việc thú y và y tá ở hợp tác xã để có đồng ra đồng vào.
Báo Văn Hóa kể một ngày của bà khi ấy. Buổi sáng ra đồng. Buổi chiều đi bán đậu hũ khắp làng. Buổi tối nấu rượu, lấy bã nuôi heo. Theo báo VietNamNet, bà còn làm y tá, và lo cả việc bên nội bên ngoại để chồng yên tâm học. Mỗi đồng kiếm được, bà dành đóng học phí, mua sách vở cho ông.
Ông ở xa cũng chẳng sung sướng gì. Thiếu ăn, học nhiều, ông suy nhược và mắc bệnh phổi. Theo báo VietNamNet, ông phải chữa bệnh mười tám tháng. Ông nhớ lại: lúc ấy, tôi chỉ lo vợ con ở nhà không biết thế nào, mùa bão lũ ra sao. Người nằm viện lo cho người ở nhà, người ở nhà gồng gánh cho người đi xa.
Bà Sương thừa nhận với báo VietNamNet rằng có những lúc bà khóc thầm, thấy mình khổ quá. Nhưng nghĩ tới tương lai các con, nghĩ tới việc học của chồng, bà chấp nhận. Bà nói với phóng viên rằng bà coi đó là niềm hạnh phúc của mình.
Khỏi bệnh, ông về làm ở hợp tác xã nông nghiệp của xã, rồi làm chủ nhiệm. Theo báo Văn Hóa, hợp tác xã có hơn hai nghìn xã viên, và ông đứng đầu hơn hai mươi năm. Có lần ông xin nghỉ, bà con không chịu, lại bầu ông với số phiếu gần như tuyệt đối. Ông hướng dẫn mọi người khai hoang, đưa kỹ thuật mới vào trồng trọt, chăn nuôi. Đời sống nhà ông cũng khá dần lên.
Cũng có lúc cánh cửa đóng lại. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, năm một nghìn chín trăm tám mươi tám, ông xin học lớp kỹ sư nông nghiệp tại chức nhưng không được nhận, vì ông không thuộc diện biên chế. Ông vẫn tự mày mò tìm hiểu kỹ thuật nông nghiệp mới, rồi chỉ lại cho bà con trong xã.
Nhưng ông vẫn chưa thôi học. Khoảng năm mươi tuổi, ông học đại học ngành quản trị kinh doanh, tốt nghiệp năm năm mươi tư tuổi. Rồi ông thi vào Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, học vừa làm vừa học. Theo báo Pháp Luật Việt Nam, ông chạy chiếc xe máy cũ gần một trăm cây số ra Nha Trang để học. Ngoài sáu mươi tuổi, ông nhận bằng cử nhân luật.
Ông nói thật với báo VietNamNet: cứ có thể là tôi khăn gói đi học, hết tiền tôi lại xin nghỉ. Học, nghỉ, rồi lại học. Không ai ép ông cả. Chỉ là ông thích học, từ cái thuở chăn bò phải bỏ dở trường làng.
Rồi ông học lên cao học. Ông kể với báo Pháp Luật Việt Nam rằng khi đi học cao học, nhiều người cho là ông bị gàn. Tuổi cao thì tiếp thu chậm, học đêm thì đau lưng. Ông có cách của mình: người trẻ học một tiếng thì mình học hai tiếng. Ông học vào lúc khuya và lúc sáng sớm, giữ giờ học cố định, bài nào cũng đem so với công việc thật ngoài đời.
Luận văn của ông viết về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của hợp tác xã gây ra, đúng cái nghề ông đã làm cả đời. Ông nói với phóng viên: việc học giúp tôi giải quyết công việc tốt hơn. Báo Pháp Luật Việt Nam còn kể ông giúp bà con trong xã tháo gỡ những vụ tranh chấp dân sự mà không lấy tiền.
Năm hai nghìn không trăm mười bảy, khi đã khoảng bảy mươi tuổi, ông nhận bằng thạc sĩ luật. Theo báo Văn Hóa, chính thầy hiệu trưởng trao bằng cho ông. Ông kể kỳ thi đầu vào khó lắm, nhiều người rớt, nhưng số phận cho ông đậu.
Hỏi bà Sương nghĩ gì về người chồng đã khiến bà vất vả cả nửa đời. Bà nói một câu với báo VietNamNet, giản dị như hạt lúa: ông ấy ham học, không chơi bời cờ bạc, rượu chè, và lúc nào cũng thương yêu, chung thủy với vợ.
Bây giờ hai ông bà có khoảng mười héc ta trồng lúa, bưởi, măng. Theo báo Văn Hóa, vườn bưởi sáu trăm gốc vừa bắt đầu cho trái. Bốn người con đều được học hành, có nghề nghiệp ổn định. Tin gần nhất mình đọc được, trên báo Văn Hóa đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi hai, kể ông vẫn ngày ngày tự học tiếng Anh trên mạng, mong một ngày học lên tiến sĩ. Ông chỉ lo sức khỏe không còn đủ. Ông bảo đọc sách, học thêm là dưỡng sinh trí óc.
Người ta thường khen ông. Một lão nông nghỉ học từ nhỏ, bảy mươi tuổi thành thạc sĩ. Nhưng mình cứ nghĩ mãi về chiếc xe đạp cũ. Về những buổi chiều bà đi bán đậu hũ khắp làng. Về những đêm bà nấu rượu, khóc thầm một mình, rồi sáng ra lại ra đồng.
Tấm bằng thạc sĩ ghi tên ông. Nhưng mình nghĩ, nếu được, người ta nên viết thêm một dòng nhỏ ở góc: có một nửa là của bà. Bởi có những tấm bằng không cần thi, người ta lấy được bằng cả nửa đời thương nhau.
Tình Ca. Ở đây có bình an.