Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Người thầy giáo già nhận làm ông nội của hai mươi hai đứa trẻ Làng Nủ và bản hẹn ước mười lăm năm

Một cậu học trò lớp mười hai nằm trên giường bệnh ở huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai, xương quai xanh gãy, mỗi ngày chỉ ăn được mấy bát cháo. Điện thoại reo. Đầu dây bên kia là một ông thầy giáo già ở Hà Nội mà em chưa từng gặp. Ông hỏi em một câu: vậy thầy nhận con là cháu nội, con đồng ý không. Cậu bé đáp: dạ, được ạ.

Cậu bé ấy tên là Nguyễn Văn Hành. Người gọi điện là thầy Nguyễn Xuân Khang, khi ấy đã ngoài bảy mươi tuổi, người sáng lập hệ thống Trường Marie Curie ở Hà Nội. Cuộc gọi diễn ra sáng ngày mười bảy tháng chín năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, đúng một tuần sau một trong những đêm buồn nhất của vùng núi phía Bắc.

Rạng sáng ngày mười tháng chín năm ấy, sau cơn bão lớn, một trận lũ quét ập xuống thôn Làng Nủ, xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên. Cả một xóm nhỏ bị cuốn phăng. Danh sách học sinh mà ngôi trường tiểu học và trung học cơ sở trong xã gửi lên có hai mươi em. Mười ba em được đánh dấu là đã mất. Bảy em bị thương.

Thầy Khang kể với phóng viên báo Giáo dục Việt Nam: cứ nhìn vào danh sách ấy tôi lại khóc. Nhưng thầy không muốn chỉ khóc. Thầy nói với báo Sài Gòn Giải Phóng: chúng ta khóc rồi làm gì để có thể nguôi ngoai được. Thầy tự đếm ra năm việc phải làm sau thảm họa, từ tìm người mất tích, lo hậu sự, chữa người bị thương, cho tới chỗ ở và tái định cư. Thầy chọn việc thứ năm, là lo cho trẻ con.

Lý do thầy đưa ra rất giản dị. Thầy nói: vì là thầy giáo, tôi nghĩ nhiều đến trẻ em, học sinh, muốn ổn định lâu dài, trẻ em phải được ấm no, học hành tử tế. Thầy quê Nghệ An, từng dạy vật lý ở khối chuyên lý của Đại học Tổng hợp Hà Nội, rồi năm một nghìn chín trăm chín mươi hai mở trường riêng. Cả đời thầy gắn với bục giảng.

Thầy đặt ra một lời hứa: mọi đứa trẻ sống sót ở Làng Nủ, từ mười lăm tuổi trở xuống, dù mồ côi hay còn cha mẹ, đều được thầy và nhà trường lo ăn học cho tới năm mười tám tuổi. Mỗi em mỗi tháng ba triệu đồng, chuyển thẳng vào tài khoản của cha mẹ hoặc người đỡ đầu. Thầy chỉ mong một điều, là đưa các em trở lại lớp học.

Hành đã mười bảy tuổi, quá cái mốc thầy tự đặt. Nhưng thầy vẫn nhận. Cha em mất từ trước, mẹ em bị lũ cuốn đi. Em tỉnh dậy trong bệnh viện mới biết tin mẹ. Thầy nói với phóng viên rằng thầy nhớ mãi câu em nói: con bây giờ chỉ còn một mình trên đời. Em từng định khỏi bệnh thì bỏ học đi làm.

Thầy nhận em làm cháu nội, để em bớt tủi. Thầy hứa mỗi tháng gửi tiền, mở cho em một tài khoản ngân hàng, mua cho em chiếc điện thoại để ông cháu giữ liên lạc. Chiều hôm đó, tài khoản đã mở xong, khoản tiền đầu tiên đã gửi đi. Còn Hành hứa lại với ông: con hứa với ông sẽ chăm học để tốt nghiệp phổ thông. Hành thành đứa cháu đầu tiên của dự án.

Ít hôm sau, danh sách chính thức hoàn tất. Hai mươi hai đứa trẻ, mười hai bé gái và mười bé trai. Em nhỏ nhất ba tuổi, em lớn nhất mười bảy tuổi. Có em mất cả cha lẫn mẹ, có em mất cha hoặc mẹ, có em mất anh chị em ruột. Thầy tính ra số tiền cơ bản khoảng năm tỷ sáu trăm triệu đồng, chưa kể những khoản phát sinh. Dự án kéo dài tới năm hai nghìn không trăm ba mươi chín.

Thầy nói với báo Đại biểu Nhân dân: ông đủ lực để chăm sóc các con cho đến khi tất cả trưởng thành. Thầy còn tự nhận mình là người ham sống nhất, ham sống để thấy tất cả các con lớn lên. Và thầy dặn trước, nếu một ngày thầy đi xa, gia đình thầy và đồng nghiệp ở trường sẽ tiếp tục chăm các cháu cho đến khi em nhỏ nhất trưởng thành.

Trong hai mươi hai đứa trẻ ấy, có một bé gái sáu tuổi tên Lan. Trận lũ cướp đi cả bố, mẹ và hai anh trai của em. Những ngày đầu, em nằm viện, có bà ngoại ở bên chăm sóc. Thầy Khang kể với báo chí rằng hình ảnh bé Lan là điều khiến thầy xúc động nhất, và cũng là điều đầu tiên làm thầy nghĩ tới việc nhận nuôi các em.

Tháng mười hai năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, ba tháng sau ngày nhận nuôi, thầy đi hơn ba trăm cây số từ Hà Nội lên Làng Nủ. Lúc ấy những ngôi nhà mới đã mọc lên ở khu tái định cư. Thầy thắp nén hương cho những người đã khuất, rồi đi thăm từng nhà các cháu. Báo Pháp Luật Việt Nam kể lại chuyến đi ấy.

Thầy ghé nhà hai anh em Hoàng Xuân Phúc và Hoàng Gia Bảo, mất cả cha lẫn mẹ trong trận lũ. Bà nội của hai em là bà Hoàng Thị Hiến đồng ý để thầy lo cho các cháu tới năm mười tám tuổi. Bà nói với thầy: cảm ơn ông đã cưu mang chúng. Ở một nhà khác, chị Nguyễn Thị Kim kể rằng cô con gái ba tuổi của chị là bé Khánh Ngân cứ đi khoe với mọi người là con có hai ông nội.

Rồi tới khoảnh khắc mình thích nhất trong cả câu chuyện. Thầy và các cháu cùng ký một tờ giấy, gọi là bản hẹn ước mười lăm năm. Trong đó chỉ có hai dòng. Ông giữ gìn sức khỏe. Cháu chăm chỉ học hành. Hai cháu nhỏ nhất chưa biết đọc biết viết, thì điểm chỉ bằng ngón tay, cạnh chữ ký của cha mẹ.

Thầy hứa với các cháu sẽ ăn nhiều hơn, ngủ nhiều hơn, làm việc bớt đi, để sống lâu hơn. Mỗi năm, ông cháu sẽ chụp chung một tấm ảnh, để thấy các cháu lớn lên từng chút. Ông cháu hẹn nhau ngày hai mươi hai tháng mười hai năm hai nghìn không trăm ba mươi chín. Đó là lúc hai em nhỏ nhất là Gia Hân và Khánh Ngân tròn mười tám tuổi. Cả nhà sẽ gặp nhau ở Hà Nội, chụp lại một tấm ảnh như hôm ấy. Lúc đó thầy đã chín mươi tuổi.

Báo Nhân Dân hồi tháng một năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm gọi thầy là ông nội của hai mươi ba ông cháu. Thầy nói gọn: tôi quyết định nuôi tất cả và nhận là ông nội của các cháu. Hỏi vì sao, thầy chỉ trả lời bốn chữ: tôi là thầy giáo.

Cũng trong mùa xuân năm ấy, những lớp học mới ở khu tái định cư Làng Nủ đã mở cửa. Một thầy giáo dạy lớp hai kể với phóng viên rằng lớp thầy đầu năm có mười sáu học sinh, cơn bão đã cướp đi ba em. Các thầy cô ở đó đang lặng lẽ giúp những đứa trẻ còn lại ổn định tinh thần, quen dần với lớp học mới.

Mình chưa đọc được tin nào mới hơn về hai mươi hai đứa trẻ, về tấm ảnh chụp năm thứ hai, về Hành đã tốt nghiệp hay chưa. Nên mình không kể điều mình chưa biết. Mình chỉ biết tờ giấy hai dòng ấy vẫn còn đó, và còn hơn mười năm nữa mới tới ngày hẹn.

Có những người thầy dạy trò trong bốn bức tường lớp học. Có những người thầy, khi những đứa trẻ không còn lớp, không còn nhà, thì nhận luôn làm ông của chúng. Không hứa điều gì to tát. Chỉ hứa ăn nhiều hơn, ngủ nhiều hơn, để sống đủ lâu mà thấy các cháu lớn.

Mình mong tới năm hai nghìn không trăm ba mươi chín, ở một góc nào đó của Hà Nội, có một ông cụ chín mươi tuổi ngồi giữa hai mươi hai người trẻ, và người thợ ảnh bảo mọi người cười lên. Tình Ca. Ở đây có bình an.