Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Bà Giáo 72 Tuổi Ngày Bán Vé Số, Tối Đứng Lớp Dạy Chữ Miễn Phí Cho Trẻ Nghèo

Ở Thủ Dầu Một, Bình Dương, có một người bán vé số rất lạ. Mỗi buổi chiều, khi xấp vé trên tay còn chưa bán hết, bà đã ghé về ngồi ở một chiếc ghế đá quen thuộc. Rồi bà mở ra, không phải xấp tiền lẻ để đếm, mà là một cuốn giáo án. Người ta bán vé số để mưu sinh. Còn bà cụ này bán vé số, để giữ cho một lớp học nhỏ được sáng đèn mỗi tối.

Trong phòng trọ của bà giáo ấy có một ngăn kéo, cất một thứ bà gọi là "bảo bối". Đó là thứ gì, mời bạn nghe đến cuối sẽ rõ.

Câu chuyện hôm nay của Tình Ca là về bà Nguyễn Thị Ba, 72 tuổi, ở phường Phú Cường, thành phố Thủ Dầu Một. Người mà đám trẻ trong lớp học tình thương vẫn khoanh tay cúi đầu mỗi chiều: "Con chào cô Ba".

Cô Ba vốn là một giáo viên tiểu học. Năm 1968, cô tốt nghiệp Trường Sư phạm Sài Gòn, rồi gắn bó với bục giảng ở Thủ Dầu Một gần trọn đời người. Năm 2003, cô về hưu. Không chồng, không con, cô chuyển về Vĩnh Long sống cùng gia đình người anh trai. Nhưng rồi nhớ quê, nhớ bạn bè, nhớ những người học trò cũ, cô lại một mình quay về Bình Dương, thuê một căn phòng trọ nhỏ, sống bằng đồng lương hưu.

Có một dạo, cô tính vào viện dưỡng lão ở. Nhưng sau khi đến tham quan, cô nhận ra một điều, và cô nói thế này: "Nếu vào đây thì mình chẳng thể làm được gì nữa." Vậy là từ hôm sau, mỗi ngày bà giáo già lấy một trăm tờ vé số, đi bán cho đỡ ngồi không.

Và chính những bước chân bán vé số ấy đã dẫn cô đến một ngã rẽ. Trên đường đi, cô gặp nhiều đứa trẻ phải mưu sinh cùng cha mẹ. Đứa bán vé số, đứa phụ việc ở hàng quán vỉa hè. Hỏi ra, hầu hết các em đều thổ lộ một câu giống nhau: "Con không biết chữ. Con chưa từng được đi học."

Cả đời quen nhìn học trò trong bộ đồng phục sạch sẽ, sáng sáng được cha mẹ đưa đến trường, cô Ba nghe câu ấy mà xót xa. Cô tự hỏi mình: "Mình là một giáo viên, mình còn sức khỏe, tại sao lại không giúp các em biết được con chữ?" Hôm sau, một ngày tháng tư năm 2016, cô lên phường, xin được dạy miễn phí ở lớp học tình thương. Từ đó, ngày cô đi bán vé số, tối cô đứng lớp.

Lớp học của cô chỉ rộng chừng mười lăm mét vuông, có mười chín học trò, rải đều từ lớp một đến lớp năm. Lớp bắt đầu lúc năm giờ rưỡi chiều, nhưng bà giáo già luôn đến trước một tiếng, ngồi ở ghế đá xem lại giáo án. Bốn rưỡi chiều, đám trẻ đến đông dần. Có đứa đi bộ. Có đứa được mẹ chở bằng chiếc xe đạp treo lủng lẳng những bịch bánh tráng. Có đứa đưa lại cho cha xấp vé số rồi dặn: "Cha bán đến bảy giờ thì tới đón con nha."

Trong lớp ấy, cô Ba dạy chữ, và dạy cả cách làm người. Cô nhắc các em: đến lớp tình thương này phải xem nhau như anh em một nhà. Bằng tuổi thì xưng bạn với mình. Thấy em nhỏ quên bút chì, cục tẩy thì cho em mượn. Những đứa trẻ phải bươn chải sớm, trước giờ chỉ quen tính toán, đề phòng nhau, dần dần biết chia sẻ, biết nhường nhịn.

Có cậu học trò lớp ba tên Thái Duy, chép bài rất nhanh để giành trả bài sớm nhất lớp. Cô Ba nhìn vở, rồi nói với cả lớp một câu mà tôi nghe xong cứ nhớ mãi: "Cô không cần các con viết nhanh. Cô cần các con viết chậm, cố gắng đẹp và rõ ràng. Sau này lớn lên, đi xin việc, nhìn vào tờ đơn thấy nét chữ rõ ràng, người chủ sẽ có cảm tình ngay." Một bà giáo bảy mươi hai tuổi, dạy lớp tình thương, mà vẫn nghĩ xa cho học trò đến tận ngày các em cầm lá đơn xin việc.

Trong lớp còn có chị Huỳnh Kim Hạnh, ba mươi ba tuổi, học trò lớn tuổi nhất. Chị không được nhanh nhẹn như người bình thường, học trước đó mấy năm vẫn chưa xong lớp một. Vậy mà bốn năm học với cô Ba, chị đã đọc thông viết thạo, được học lên sách lớp năm.

Tiền bán vé số dành dụm được, cô Ba mua tập vở, bút chì, bút mực tặng các em mỗi đầu năm học. Cô tìm hiểu gia cảnh từng đứa để khi thì tặng gạo, khi thì tặng mì. Vài ba bữa, bà giáo lại nấu một nồi cháo gà lớn, có khi là chè, là súp cua, gọi các em đến phòng trọ của mình ăn uống.

Cũng có người đàm tiếu sau lưng bà: "Chỉ bán vé số dạo thì làm gì có chữ mà dạy học?" Họ đâu biết người phụ nữ lưng còng ấy đã đứng trên bục giảng gần năm mươi năm. Cô không cãi. Cô chỉ lặng lẽ dạy tiếp. Có lần, vì nhắc nhở chuyện cho con xin phép khi nghỉ học, cô còn bị phụ huynh mắng, rồi họ cho con nghỉ luôn. Cô tâm sự: "Mỗi lần nhớ lại tôi buồn lắm. Tôi không muốn cả đời này đứa trẻ phải cầm tờ vé số đi bán hoài."

Bảy giờ tối, lớp tan. Chẳng ai bảo ai, đám trẻ đứa xóa bảng, đứa xếp ghế, rồi xếp hàng nối đuôi nhau xuống cầu thang, đợi cô giáo đi cuối cùng. Cô Ba về phòng trọ, cắm lại nồi cơm, ăn vội bữa tối. Rồi dưới ánh đèn mờ, bà giáo già ngồi đọc từng bài chính tả viết bằng mực tím, chấm điểm đến khuya. Cô chỉ cầu một điều: "Cầu trời cho sức khỏe, tôi sẽ gắng hết sức để các em được biết chữ."

Câu chuyện này được đăng trên báo VnExpress năm 2020, qua ngòi bút của tác giả Diệp Phan, và Tình Ca kể lại với tất cả sự trân trọng dành cho cô Ba. Ba năm sau, báo VietNamNet tìm về thăm, bà giáo khi ấy đã bảy mươi lăm tuổi, vẫn đi bộ ba cây số từ phòng trọ đến lớp mỗi ngày. Trong ngăn kéo chiếc bàn gỗ ở phòng trọ, bà cất một thứ mà bà gọi là "bảo bối": những xấp bài kiểm tra của học trò, buộc gọn gàng, có bài đã nhòe theo năm tháng. Bà nói: "Tôi không có con, cũng coi tụi nó như con cháu mình."

Bạn biết không, nghĩ về cô Ba, tôi cứ nghĩ về hai thứ cô cầm trên tay mỗi ngày. Ban ngày là xấp vé số, thứ người ta mua để mong đổi đời bằng may rủi. Ban tối là viên phấn, thứ giúp người ta đổi đời bằng con chữ. Cô bán giấc mơ may rủi cho người lớn, để lấy tiền trao một điều chắc chắn hơn cho lũ trẻ. Vì cô tin, như cô từng nói, từ con chữ đó, các em sẽ thay đổi cuộc đời.

Và còn một điều nữa làm tôi nghĩ mãi. Ở tuổi đáng được nghỉ ngơi, cô Ba đã từ chối viện dưỡng lão, chọn con đường nắng và lớp học đêm. Hóa ra với nhiều người, tuổi già đáng sợ nhất đâu phải là ốm đau, mà là cảm giác mình thừa ra giữa cuộc đời. Còn được làm một việc có ích, dù nhỏ thôi, là còn thấy mình đang sống. Cô Ba bảy mươi hai tuổi vẫn thấy mình có ích, mỗi ngày, với mười chín đứa trẻ.