Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Người Phụ Nữ Mở 3 Quán Cơm 2.000 Đồng Để Trả Ơn Đời - Và Bí Mật Ấm Lòng Sau Tờ Tiền Lẻ

Hai nghìn đồng. Bạn thử nghĩ xem, bây giờ hai nghìn đồng mua được gì? Chưa đủ một ly trà đá. Chưa đủ gửi một chiếc xe. Vậy mà ở Sài Gòn, có những quán cơm nơi hai nghìn đồng đổi được một bữa trưa nóng hổi. Cơm dẻo, rau xanh, món kho đậm đà. Và đổi được thêm một thứ nữa, thứ mà tiền triệu chưa chắc mua nổi. Đó là cảm giác được ngồi xuống ăn như một người khách đàng hoàng.

Điều lạ nhất ở quán cơm ấy là chủ quán làm việc thiện, nhưng nhất quyết không phát cơm miễn phí. Vì sao lạ lùng vậy, câu trả lời bắt đầu từ một dòng người xếp hàng mười hai năm trước.

Câu chuyện hôm nay của Tình Ca bắt đầu từ một quán cơm rộng chừng ba mươi mét vuông, nằm trên đường Ngô Gia Tự, quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh.

Mười giờ sáng. Trước quán đã có khoảng bảy mươi người xếp hàng. Bên trong, một người phụ nữ ba mươi lăm tuổi đang nhanh tay thả cải thìa vào nồi nước sôi. Chị tên là Vương Kim Long. Cạnh chị, mấy nhân viên đang cắt đậu bắp luộc. Trong tủ kính, những khay thức ăn nóng hổi xếp sẵn, nào đậu hủ, nào sườn chay, nào chả lụa kho. Xong việc bếp, chị bước ra, tự tay dìu một cụ bà tám mươi bảy tuổi vào ngồi chờ trong quán. Một tiếng sau, dòng người lần lượt xúc cơm, lấy thức ăn, ngồi ăn tại chỗ. Bên trong kín hết, nhiều người ngồi ghế trên vỉa hè. Mỗi buổi trưa như thế, từ thứ hai đến thứ bảy, quán đón bảy đến tám trăm khách. Người bán vé số, bác xe ôm, chú bảo vệ, sinh viên, người khuyết tật, người già neo đơn.

Để hiểu vì sao có quán cơm này, phải quay lại mười hai năm trước.

Ngày đó, chị Long từng đứng trong một dòng người xếp hàng khác. Dòng người trước cổng Bệnh viện Ung Bướu. Chị đứng đó để xin cơm từ thiện, khi đang chăm mẹ chồng bệnh nặng trong viện. Chị hiểu cái cảm giác chìa tay nhận một hộp cơm người ta cho. Biết ơn lắm. Nhưng cũng nghèn nghẹn lắm.

Rồi mẹ chồng chị vượt qua cửa tử, khỏe mạnh trở lại. Kinh tế hai vợ chồng cũng dần vững vàng hơn. Họ bàn với nhau một chuyện: mình từng được đời nuôi một đoạn, giờ mình trả ơn đời.

Nhưng cách trả ơn của họ có một điều rất lạ. Họ không phát cơm miễn phí.

Năm 2020, hai quán cơm chay mang tên Tùy Tâm lần lượt ra đời ở quận 11, bán mỗi suất hai nghìn đồng. Giữa năm 2023, quán Tùy Tâm thứ ba mở trên đường Ngô Gia Tự, mỗi suất năm nghìn đồng, mua mang về hai mươi lăm nghìn. Có người hỏi, đã làm từ thiện sao còn lấy tiền? Chị Long trả lời bằng một câu mà tôi nghĩ ai làm việc thiện cũng nên nghe một lần. Chị nói, lấy vài nghìn đồng, để người đến ăn thấy mình là khách, và không mang nợ ai. "Họ mua bữa cơm chứ không phải xin."

Bạn thấy không? Tờ tiền lẻ ấy gần như không có giá trị mua bán. Nhưng nó có một giá trị khác. Nó cho người nghèo cái quyền được ngẩng đầu. Bước vào quán, gọi món, trả tiền, như bất kỳ ai. Không ai phải cúi xuống. Không ai phải hàm ơn.

Mà đúng như cái tên Tùy Tâm, khách trả tiền bằng cách bỏ vào thùng. Ít hơn cũng được. Nhiều hơn cũng được. Hôm nào khó quá, không trả cũng không sao.

Đằng sau những bữa cơm ấy là gì? Là ba giờ sáng, chị Long đã dậy đi mua rau củ, sơ chế, xào nấu. Có hôm chị chỉ ngủ được hai tiếng. Mỗi ngày, bếp nấu năm mươi ký gạo, bảy mươi ký rau củ và thực phẩm chay, món thay đổi theo ngày. Chồng chị, anh Hoàng Nhân, luôn ở phía sau động viên. Mẹ chồng, người năm xưa chị chăm trong bệnh viện, giờ ở nhà giữ hai đứa nhỏ giùm con dâu, để chị toàn tâm với bếp. Còn tiền khách bỏ thùng, thật ra chỉ đủ trang trải một phần điện nước. Phần còn lại, hai vợ chồng lấy tiền tiết kiệm của mình bù vào, không trông chờ vào quyên góp. Nhiều ngày chị chạy qua chạy lại giữa ba quán, gần như kiệt sức, mà không dám nghỉ. Vì chị biết, ngoài kia có người đi bộ mấy cây số chỉ để mua một suất cơm.

Có lần, chị ngồi nghe một bác xe ôm kể, cả ngày bác chạy được hai mươi nghìn đồng. Bác vào quán ăn trưa, góp năm nghìn, còn mười lăm nghìn để dành. Hai mươi nghìn một ngày, bạn ạ. Bữa cơm ấy với bác quý đến chừng nào.

Có cụ Mỹ Anh, tám mươi bảy tuổi, nhà cách quán nửa cây số, nghe hàng xóm mách mà tìm đến. Cụ khen gạo dẻo, rau xanh, nêm nếm vừa miệng. Lần nào đến, cụ cũng được dìu vào tận chỗ ngồi. Có chú Đoàn Trung, năm mươi tư tuổi, làm bảo vệ. Trước kia mỗi suất cơm trưa ba mươi nghìn, mỗi tháng gần một triệu tiền ăn, nặng lắm so với đồng lương bảo vệ. Nửa năm nay, chú thành khách quen của quán.

Còn chị Long, mỗi lần phát cơm, chị lại nhớ tuổi thơ mình. Chị sinh ra ở Trà Vinh. Ba mất vì ung thư, má đành gửi chị lên nhà dì ở Sài Gòn. Những năm tháng đó, chị từng ăn cơm đường phố, từng được nhiều người dưng giúp đỡ. Chị nói một câu gọn thôi: "Tôi mang ơn cuộc đời nên muốn sẻ chia."

Câu chuyện này được đăng trên báo VnExpress năm 2023, qua bài viết của tác giả Ngọc Ngân, và Tình Ca kể lại với tất cả sự trân trọng dành cho chị Long và gia đình.

Bạn biết điều gì làm tôi nghĩ mãi không? Là cái vòng tròn ấy. Mười hai năm trước, có những người không quen biết đã nấu cơm cho một người con dâu nghèo đứng trước cổng bệnh viện. Họ đâu biết rằng hộp cơm của họ không dừng lại ở đó. Nó đi tiếp. Nó lớn lên. Nó thành ba quán cơm, thành mấy trăm nghìn bữa trưa cho người lạ. Lòng tốt hóa ra không mất đi đâu cả. Nó chỉ đổi tay người cầm, rồi cứ thế đi tiếp.

Và còn một điều nữa, nhỏ thôi mà tôi cứ muốn nhắc lại. Là tờ hai nghìn đồng. Cho đi đã khó. Nhưng cho làm sao để người nhận không phải cúi đầu, còn khó hơn nhiều. Chị Long đã từng đứng ở phía người nhận, nên chị biết. Đôi khi người ta đói một bữa cơm thì ít, mà tủi một phận người thì nhiều. Tấm lòng tinh tế nhất, là tấm lòng nhớ giùm người khác cả lòng tự trọng của họ.