Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Mẹ Học Hết Lớp 4, Cha Đạp Xích Lô - 28 Năm Nuôi 3 Con Thành Tiến Sĩ, Thạc Sĩ Ở Nhật, Pháp

Có một câu hỏi nghe qua tưởng như chuyện đùa: một người mẹ học hết lớp 4 thì dạy con được điều gì? Ở thành phố Huế, có một người phụ nữ đã dành trọn hai mươi tám năm để trả lời câu hỏi ấy. Bà không dạy con bằng con chữ. Bà dạy con bằng gánh chè rong trên vai, bằng những vòng xe xích lô của chồng, và bằng một điều giản dị mà ít ai làm được: chưa một lần rời bỏ mục tiêu của mình.

Trong câu chuyện này có một viên phấn trắng và một nền nhà bằng đất. Hai thứ chẳng đáng vài đồng bạc, vậy mà đó là cảnh đẹp nhất bạn sắp được nghe hôm nay.

Câu chuyện hôm nay của Tình Ca là chuyện của bà Trần Thị Gắn và ông Quách Sở, một đôi vợ chồng nghèo ở thành phố Huế. Khi báo chí viết về ông bà vào mùa hè năm 2022, bà Gắn năm mươi lăm tuổi. Và ba người con của ông bà, người là tiến sĩ ở Nhật, người là thủ khoa thạc sĩ, người vừa xong thạc sĩ ở Pháp và tiếp tục nhận học bổng làm nghiên cứu sinh.

Nhưng muốn hiểu vì sao một gia đình như thế lại có ngày hôm nay, phải quay về tuổi thơ của người mẹ.

Năm bà Gắn mười một tuổi, cha bà lâm bệnh nặng. Trước khi nhắm mắt, ông cầm tay đứa con gái đầu, dặn con nghỉ học, phụ mẹ nuôi đàn em. Bà kể: "Tôi khóc nhiều lắm, khóc vì vừa mất cha vừa phải nghỉ học." Mười ba tuổi, cô bé Gắn đã đi bán nước rong ở chợ Đông Ba, rồi lang thang khắp thành phố Huế bán vé số, bán chè, bán bánh canh phụ mẹ nuôi em. Nhiều lần, nhìn bạn bè lên cấp ba, mặc áo dài đạp xe đi học, cô bé quệt nước mắt vì tủi thân. Con chữ, với bà, là một giấc mơ bị cắt ngang. Và có lẽ vì thế, bà quý nó hơn bất cứ ai.

Đến tuổi lấy chồng, bà chọn một người đàn ông hơn mình hai tuổi, cùng cảnh nghèo để dễ cảm thông. Ông Quách Sở học giỏi, nhưng nhà nghèo, phải vừa đạp xích lô vừa đi học. Bị bạn bè chê cười, ông nản, bỏ học khi đang lớp mười một. Hai con người dang dở chuyện học hành ấy đến với nhau bằng hai bàn tay trắng. Nhưng họ thống nhất với nhau một điều: sẽ nuôi con ăn học thật đàng hoàng.

Nói thì dễ. Nhà của họ khi ấy là một mái tranh thấp sát đỉnh đầu, tường tre trộn phân trâu, chực sập bất cứ lúc nào. Cứ mưa là cả nhà lục đục xếp thau hứng chỗ dột. Mùa lũ, hai vợ chồng chia nhau bế ba đứa con sang gửi hàng xóm. Khi con gái đầu vào lớp một, bà Gắn nói với mấy người hàng xóm rằng mình phải ráng nuôi con ăn học. Họ chỉ cười. Vì ở cái xóm ấy, trẻ con đa phần bỏ học, đi mưu sinh từ thuở thiếu niên. Một người mẹ học hết lớp bốn, một người cha đạp xích lô, mà nói chuyện nuôi con thành tài, nghe sao xa vời quá.

Nhưng bà Gắn nói một câu mà tôi cứ nhớ mãi: "Mặc người ngoài khen chê, chúng tôi chưa từng rời bỏ mục tiêu đã đặt ra."

Hai mươi tám năm, ngày nắng cháy da hay mưa lạnh thấu xương, hai vợ chồng chưa hôm nào nghỉ làm. Bà gánh chè đi bán rong. Ông đạp xích lô, chở hàng thuê. Một năm, họ chỉ cho phép mình nghỉ vài ngày Tết để lo thờ cúng tổ tiên. Tiền kiếm được, thứ ưu tiên trước nhất luôn là tiền học cho con. Người lớn có thể nhịn ăn, nhịn mặc. Nhưng con thì không được thiếu. Bà nói với chồng: "Con nhỏ nhưng cũng có sĩ diện. Nếu xấu hổ, các con sẽ chẳng muốn đến trường."

Anh Quách Anh Tài, cậu con trai thứ hai, kể lại một kỷ niệm năm cấp hai. Trường xa nhà, mỗi trưa nắng gắt đạp xe đi học, anh thấy nản vì cực quá. Rồi một lần, đang đi cùng chúng bạn, anh nhìn thấy từ xa cha mình đang cong lưng đẩy chiếc xe chất hàng cao gần tới mặt. Ông nặng nhọc nhích từng bước, không hề biết đứa con trai đứng phía sau đang rơi nước mắt. Anh nói: "Hình ảnh đó cứ in mãi trong tâm trí tôi. Sau này, mỗi lần gặp khó khăn trên đường đời, tôi lại nhớ tới cảnh đó, làm động lực bước tiếp."

Còn một cảnh nữa, mà tôi nghĩ là cảnh đẹp nhất của cả câu chuyện này. Chín giờ khuya, ông Sở đi chở hàng về, mồ hôi còn đầy người, thấy con gái lớn ngồi khóc thút thít vì bị điểm kém môn Hóa. Người cha bỏ học từ lớp mười một ấy vừa bưng chén cơm, vừa lấy viên phấn trắng, viết lên nền nhà đất, chỉ cho con cách cân bằng phương trình hóa học. Những buổi phụ đạo trên nền đất ấy đã gieo vào cô bé tình yêu với môn Hóa. Sau này, cô được chọn vào đội tuyển học sinh giỏi của thành phố, rồi đạt 9,75 điểm trong kỳ thi đại học.

Dù buôn bán, chở hàng tất bật, hai vợ chồng chưa từng vắng mặt một buổi họp phụ huynh nào của các con. Họ thay nhau chở con đi thi học sinh giỏi các cấp bằng xe đạp. Và đến tận bây giờ, người cha vẫn tự mình ra ga tàu, ra sân bay, đưa đón các con sau mỗi chuyến đi.

Con đường ấy cũng có lúc tưởng chừng đứt gánh. Năm 2013, chị Quách Mỹ Uyên Nhi, cô con gái đầu, đỗ chương trình thạc sĩ kết hợp tiến sĩ tại Nhật Bản. Nhưng rồi tiền học bổng cạn dần, thủ tục rắc rối khiến chị không xin thêm được. Áp lực tiền bạc dồn thành bệnh nặng, chị đành về nước, gác lại ước mơ. Ngày biết tin, người mẹ sốc, hoang mang, khóc rất nhiều. Nhưng rồi cũng chính bà là người xốc lại tinh thần cho con. Cả nhà dìu chị qua biến cố. Uyên Nhi quay lại Nhật, vừa làm tiến sĩ, vừa bán mỹ phẩm online để trang trải. Các thầy cô ở Nhật bảo chị có tinh thần dũng sĩ Samurai. Còn chị thì nói: "Tôi biết, mình học được tinh thần không rời bỏ mục tiêu của ba mẹ."

Bây giờ, chị Uyên Nhi là tiến sĩ ngành Vật lý tại Đại học Sokendai, Nhật Bản. Anh Tài là thủ khoa thạc sĩ, làm trợ lý chuyên môn của một trường phổ thông quốc tế ở Huế. Cô út Nhật Anh vừa hoàn thành thạc sĩ ở Pháp, tiếp tục nhận học bổng làm nghiên cứu sinh tại đó. Ngôi nhà tranh năm xưa, sau bốn lần tu sửa, được giữ lại làm kỷ niệm. Bên cạnh là ngôi nhà hai tầng mới, nơi đôi vợ chồng già trồng hoa hồng, trồng rau, sống những ngày không còn phải dãi nắng dầm mưa. Ông tổ trưởng tổ dân phố Phan Đình Tý nói về họ bằng một câu gọn mà nặng: "Thật hiếm có gia đình làm được như vậy."

Câu chuyện này được đăng trên báo VnExpress, tháng 6 năm 2022, qua bài viết của tác giả Phạm Nga. Và Tình Ca kể lại với tất cả sự trân trọng dành cho gia đình ấy.

Bạn biết không, điều làm tôi nghĩ mãi là chuyện cái chữ. Bà Gắn học hết lớp bốn. Bà không giải nổi một phương trình hóa học, không đọc nổi một trang luận án của con. Nhưng có lẽ chính vì từng phải buông cây bút khi còn quá nhỏ, bà hiểu con chữ đáng giá đến mức nào. Người được học đôi khi xem việc học là điều hiển nhiên. Còn người bị cắt ngang giấc mơ đến trường, họ biết rõ mình đã mất gì. Và họ sẵn sàng đổi cả đời mình, để con không phải mất điều đó.

Ông bà không có chữ để cho con. Nên ông bà cho con thứ mình có: những vòng xe, những gánh chè, những buổi họp phụ huynh không vắng mặt, và một tấm gương về sự bền bỉ. Hóa ra, dạy con không nằm ở chỗ cha mẹ biết bao nhiêu, mà nằm ở chỗ cha mẹ sống như thế nào.

Cuối bài báo, bà Gắn có một câu chiêm nghiệm: "Chúng tôi có xuất phát điểm rất thấp, vẫn có thể biến ước mơ thành hiện thực. Tôi tin, người trẻ cũng sẽ làm được mọi điều mình muốn, nếu cố gắng đủ nhiều."