Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Từ Cậu Bé Nhặt Ve Chai Đến Nghiên Cứu Sinh Tiến Sĩ - Nụ Cười Của Người Mẹ Liệt Hai Chân

Người ta thường đo một quãng đường bằng cây số. Nhưng có những quãng đường, phải đo bằng cả một tuổi thơ. Như quãng đường từ bãi phế liệu ở một vùng quê nghèo, đến phòng nghiên cứu của ngôi trường top đầu thế giới. Cậu bé trong câu chuyện hôm nay đã đi trọn quãng đường ấy. Đi bằng đôi chân lấm bụi của mình. Và bằng nụ cười của mẹ.

Trong câu chuyện này có một người mẹ không thể tự bước đi. Nhưng chính bà lại là người dạy con cách bước qua mọi dốc đời, chỉ bằng một thứ duy nhất. Thứ ấy, tôi xin kể ở phần sau.

Câu chuyện hôm nay của Tình Ca đến từ huyện Ngô Kiều, tỉnh Hà Bắc, Trung Quốc. Nhân vật chính tên là Bàng Chúng Vọng, năm nay 26 tuổi. Anh đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên ngành thiết bị chính xác tại Đại học Thanh Hoa, ngôi trường danh tiếng hàng đầu Trung Quốc, thuộc nhóm đại học top đầu thế giới. Ở tuổi ấy, anh đã có những bài báo khoa học được công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Nghe đến đây, có thể bạn sẽ hình dung về một cậu học trò được gia đình đầu tư bài bản từ nhỏ. Nhưng không. Tuổi thơ của Chúng Vọng bắt đầu ở một nơi rất khác. Bắt đầu từ những bãi rác.

Chúng Vọng sinh ra trong một gia đình đặc biệt khó khăn. Cha anh mắc bệnh tâm thần. Mẹ anh bị liệt cả hai chân. Trong căn nhà ấy, người có thể đi lại, có thể làm lụng, lại là người nhỏ bé nhất. Vậy là từ thuở nhỏ, cậu bé Chúng Vọng đã ra đường mưu sinh bằng nghề nhặt rác, nhặt ve chai. Những vỏ chai, mảnh giấy, miếng sắt vụn mà người khác bỏ đi, qua đôi tay nhỏ của cậu, biến thành tiền thuốc cho cha, tiền cơm cho mẹ, và tiền sách vở cho chính mình. Một đứa trẻ, gánh trên vai cả một gia đình.

Nếu chỉ có vậy, đây sẽ là một câu chuyện buồn. Nhưng điều lạ lùng nhất của gia đình ấy, lại là tiếng cười. Người mẹ bị liệt hai chân, gần như gắn chặt với một chỗ ngồi, vậy mà ngày nào bà cũng cười. Chúng Vọng từng kể: "Mẹ tôi từng dạy tôi phải luôn lạc quan, hướng về phía trước. Mẹ tôi ngày nào cũng cười, vậy thì tôi không có lý do gì để buồn." Bạn nghĩ mà xem. Một người mẹ không thể đứng dậy, nhưng mỗi ngày vẫn chọn nở nụ cười với con. Bà không cho con được tiền bạc, không đưa đón con đi học, không lo nổi cho con một bữa cơm tươm tất. Nhưng bà cho con thứ mà nhiều gia đình đủ đầy chưa chắc đã cho được. Một cách nhìn cuộc đời.

Năm 2017, cái tên Bàng Chúng Vọng gây xôn xao dư luận Trung Quốc. Trong kỳ thi đại học khốc liệt bậc nhất thế giới, cậu học trò nghèo đạt 684 trên 750 điểm. Một kết quả xuất sắc với bất kỳ ai. Còn với một cậu bé vừa học vừa nhặt ve chai nuôi cha mẹ bệnh tật, kết quả ấy khiến cả nước phải ngoái nhìn. Cánh cửa Đại học Thanh Hoa mở ra.

Khi câu chuyện được báo chí đăng tải, rất nhiều nhà hảo tâm tìm đến, đề nghị giúp đỡ tiền bạc để cậu yên tâm học hành. Và đây là chi tiết khiến tôi nhớ mãi. Chúng Vọng từ chối. Cậu cảm ơn, rồi lặng lẽ sống kín tiếng suốt những năm đại học, tự đi tiếp con đường của mình. Đứa trẻ từng nhặt nhạnh từng vỏ chai để sống, lại là người dám nói lời từ chối trước những món tiền lớn. Có lẽ, chính những năm tháng cúi xuống nhặt ve chai đã dạy cậu một điều: thứ gì tự tay mình làm ra, mình mới đứng thẳng được với nó.

Rồi thời gian trôi. Cậu tân sinh viên năm nào giờ đã là nghiên cứu sinh tiến sĩ. Và mới đây, chính quyền huyện Ngô Kiều, quê nhà của anh, đã chính thức bổ nhiệm anh làm chuyên gia cố vấn cho địa phương, kiêm đại sứ văn hóa và du lịch của quê hương. Vùng quê nghèo từng nhìn cậu bé còng lưng bên những bao ve chai, nay trao cho chàng trai ấy danh xưng đại sứ. Còn anh, khi nói về con đường phía trước, chỉ nhắn nhủ một câu giản dị: "Sứ mệnh của thế hệ chúng tôi là phục vụ đất nước thông qua nghiên cứu khoa học."

Câu chuyện này được đăng trên báo Dân Trí vào tháng 5 năm 2025, dẫn theo tờ SCMP, và Tình Ca kể lại với tất cả sự trân trọng dành cho hai mẹ con.

Bạn biết không, điều làm tôi nghĩ mãi không phải là điểm số, cũng không phải tấm thẻ nghiên cứu sinh ở ngôi trường lừng danh. Mà là khoảnh khắc đặt hai hình ảnh cạnh nhau. Một bên là người mẹ năm xưa, ngồi đó với đôi chân không thể bước, nở nụ cười mỗi sáng cho con yên lòng ra bãi rác. Một bên là đứa con hôm nay, đứng giữa giảng đường Thanh Hoa, mang theo nụ cười ấy đi khắp những chân trời. Người mẹ không đi được. Nhưng nụ cười của bà đã thay đôi chân, đưa con đi xa đến thế.

Chúng ta hay nghĩ, lo cho con là phải để lại cho con thật nhiều thứ. Căn nhà. Mảnh đất. Khoản tiền. Người mẹ trong câu chuyện này chẳng có gì để lại cả. Bà chỉ có một nụ cười mỗi ngày, và một lời dặn: hãy lạc quan, hướng về phía trước. Vậy mà gia tài ấy đã nuôi lớn một con người, vững hơn bất cứ của cải nào.

Và tôi cũng muốn nói một chút về những bãi ve chai. Người ta hay coi đó là nơi tận cùng của cái nghèo. Nhưng với Chúng Vọng, đó là nơi cậu học những bài học đầu tiên về lao động, về tự trọng, về việc không có đồng tiền nào là nhỏ khi nó được đổi bằng mồ hôi lương thiện. Cái nghèo không chôn được giấc mơ của một đứa trẻ, khi bên cạnh nó còn có một người tin, một người cười, một người chờ.