Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Những Người Mẹ Ve Chai Giữa Sài Gòn - Gánh Đồng Nát 30 Năm Nuôi Con Thành Kỹ Sư

Ở Sài Gòn có một thứ âm thanh mà ai cũng từng nghe, nhưng ít ai dừng lại. Tiếng bánh xe cọc cạch lăn qua đầu hẻm, lúc sáng sớm, lúc tối mịt. Tiếng rao "ve chai đây" kéo dài giữa trưa nắng. Người ta nghe quen đến mức quên mất rằng, đằng sau mỗi tiếng rao ấy là một người mẹ. Và đằng sau mỗi người mẹ ấy, có khi là cả một tấm bằng đại học.

Trong xóm ấy, có một người mẹ vừa cười vừa nói về nghề của mình bằng đúng năm chữ. Tôi nghe xong không cười nổi, còn vì sao thì bạn sẽ hiểu khi đến đoạn ấy.

Hôm nay, Tình Ca không kể về một con người. Tình Ca muốn kể về một xóm. Xóm ve chai trên đường Chu Văn An, quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh. Nơi có những người phụ nữ cùng chung một cảnh, cùng chung một nghề, và lạ thay, cùng chung một giấc mơ. Giấc mơ ấy không nằm trong túi áo của họ. Nó nằm ở giảng đường, nơi những đứa con của họ đang ngồi học.

Ở xóm ấy, có bà Bùi Thị Hường, năm mươi tuổi, quê Bình Định. Gặp ai bà cũng khoe, mà cái khoe của bà nghe thương lắm. Bà khoe rằng nhờ cái nghề ve chai này, bà nuôi được hai đứa con ăn học đại học. Đứa lớn học ngành Cơ khí, giờ đã thành kỹ sư, đi làm ở Bình Dương. Đứa con gái út đang học năm hai Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Một chiếc xe đẩy cũ kỹ, đi qua mấy chục mùa mưa nắng, mà chở được hai tấm bằng. Nghĩ thử xem, có chiếc xe nào quý hơn thế không.

Cũng trong xóm ấy, có bà Nguyễn Thị Hồng. Bà gắn với nghề ve chai đã gần ba mươi năm. Đời bà vất vả từ ngày lập gia đình. Hôn nhân không hạnh phúc, bà chia tay chồng, một mình dắt ba đứa con vào Sài Gòn. Hành trang chẳng có gì ngoài đôi bàn tay. Bà bắt đầu bằng nghề ve chai, rồi cứ thế chắt góp từng đồng cho con ăn học. Bây giờ, hai cô con gái đã học xong cao đẳng, vừa đi làm. Cậu út đang học nghề đầu bếp. Bà nói một câu mà tôi nghe xong cứ lặng đi: "Cô rất tự hào về những đứa con của mình. Nhiều khi đi ve chai cực, vất vả, nhưng nghĩ về con là quên mệt."

Nghĩ về con là quên mệt. Có lẽ chỉ những người mẹ mới hiểu hết câu nói ấy. Bà Hồng hiện sống cùng hai người đồng nghiệp trong một căn trọ chừng hai mươi mét vuông, thuê giá hai triệu một tháng. Căn phòng chật, nhưng lòng người mẹ thì rộng lắm. Rộng đủ cho cả ba đứa con bước vào đời.

Còn bà Lê Thị Thu, năm mươi bảy tuổi, cũng quê Bình Định, đã gần hai mươi năm trong nghề. Bà bảo nghề này hên xui lắm. Có hôm về sớm, bán được kha khá. Có hôm đạp mấy chục cây số mới tìm được người bán. Cả ngày dầm mưa dãi nắng, thu nhập chỉ chừng một trăm đến hai trăm ngàn đồng. Một trăm ngàn. Có khi chỉ bằng một bữa ăn sáng của ai đó ngoài quán. Nhưng với những người mẹ ở xóm này, đó là tiền học, tiền trọ, tiền sách vở của con.

Có cả chị Lệ, quê Ninh Bình, hơn chục năm gắn bó với nghề. Trước chị làm công nhân, rồi bán trái cây, nhưng gò bó quá, lời chẳng bao nhiêu. Chị chuyển hẳn sang ve chai, để được tự do mà chăm con. Ngày của chị bắt đầu từ sáng sớm, kết thúc khi tối mịt. Chị cười kể: "Nghề này ngày nào cũng dính máu. Không bị đồng cắt thì bị vỏ lon cắt. Có máu mới có tiền." Chị nói câu đó mà cười. Người nghe thì không cười nổi. Vì hiểu rằng, trong những đồng tiền nuôi con khôn lớn, có lẫn cả máu của mẹ, theo đúng nghĩa đen.

Và còn bà Nguyễn Thị Mẫn nữa. Bảy mươi tuổi, gần trọn một đời người đẩy xe ve chai, sống một mình trong con hẻm ở Bình Thạnh. Chiều hôm ấy, bà bán được hơn bảy chục ngàn tiền giấy vụn. Chủ vựa bảo vậy là nhiều rồi, có hôm bà chỉ bán được vài chục ngàn. Rồi người ta nói thêm một câu, nghe mà thắt lòng: "Bà nhặt riết rồi cái lưng còng sát đường luôn rồi." Vậy mà giữa dòng xe xuôi ngược, miệng bà lúc nào cũng nở nụ cười tươi rói. Không một lời than.

Câu chuyện về xóm ve chai này được đăng trên báo Dân Trí, từ tháng mười năm 2019, qua ống kính của tác giả Thanh Tùng. Và hôm nay, Tình Ca kể lại với tất cả sự trân trọng dành cho những người mẹ ấy.

Trong xóm ấy, mỗi chiếc xe đẩy tự chế là cả một gia tài. Hư đâu các bà tự sửa đó. Cơm đùm cơm nắm treo bên thành xe. Buổi chiều, họ mua vội trái bắp, ăn đứng bên đường, rồi lại đẩy xe đi chuyến mới. Có người còn chở theo đứa con, đứa cháu phía sau, vì ở nhà chẳng có ai trông.

Bạn biết không, điều làm tôi nghĩ mãi không phải là cái cực của nghề ve chai. Mà là cái cách những người mẹ ấy gánh cái cực đó. Họ không xem mình khổ. Bà Hường thì khoe con. Bà Hồng thì tự hào. Chị Lệ thì cười. Bà Mẫn thì chẳng than bao giờ. Trong mắt người qua đường, họ đang nhặt những thứ người ta bỏ đi. Nhưng trong lòng họ, họ đang nhặt từng viên gạch, xây tương lai cho con mình. Gánh ve chai trên vai mẹ, hóa ra gánh cả một giảng đường.

Và tôi chợt nghĩ đến những tấm bằng kỹ sư, những năm tháng sinh viên của các con họ. Mỗi trang sách các em lật ra, có tiếng xe cọc cạch của mẹ ở trong đó. Mỗi tấm bằng treo lên tường, có những vết cắt trên tay mẹ ở trong đó. Cái nghèo không làm người ta thấp xuống. Chỉ có cách người ta đối diện với cái nghèo, mới nói lên người ta cao đến đâu. Và những người mẹ ve chai ấy, theo tôi, họ cao hơn rất nhiều tòa nhà ở Sài Gòn.