Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Người nông dân Kenya mỗi ngày lái xe bồn chở nước cho voi và thú hoang giữa mùa hạn

Một buổi chiều mùa khô ở miền nam nước Kê-ni-a, bên Đông Phi. Chiếc xe bồn màu xanh chạy chậm trên con đường đất đỏ. Chưa tới nơi, đã thấy bầy trâu rừng đứng chờ bên một hồ nước cạn trơ đáy. Người lái xe kể với phóng viên: khi tôi tới, chúng ngửi được mùi nước. Mấy con trâu háo hức lắm, sán lại sát chỗ chúng tôi.

Có hôm là voi, có hôm là ngựa vằn, là linh dương. Một người quản lý khu nghỉ gần đó kể với hãng thông tấn Pháp rằng hễ thấy chiếc xe là thú chạy tới, như thể chúng thuộc cả giờ xe về. Người lái chiếc xe ấy không phải nhân viên vườn quốc gia. Ông là một người nông dân trồng đậu.

Ông tên là Pát-trích Ki-lôn-dô Moa-lu-a, viết theo tiếng Anh là Patrick Kilonzo Mwalua. Ông sinh năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba ở làng Ca-gi-rê, dưới chân dãy đồi Xa-ga-la, gần vùng Xa-vô của Kê-ni-a. Ở đó, người và voi sống sát bên nhau, nhiều khi voi vào ruộng, người với thú chẳng yên với nhau.

Ông trồng đậu Hà Lan, sống như bao người trong làng. Nhưng ông có một nhóm nhỏ, gọi là nhóm tình nguyện Xa-vô. Ông hay tới các trường học, nói chuyện với trẻ con về thú hoang. Ông kể với một trang tin Nam Phi: tôi muốn các em hiểu chuyện này, để khi lớn lên các em biết bảo vệ thú hoang của mình.

Ông mang theo một ký ức không quên. Năm hai nghìn không trăm lẻ chín, một trận hạn lớn quét qua vùng này. Theo một quỹ bảo vệ động vật được hãng thông tấn Pháp dẫn lại, trận hạn ấy làm chết khoảng bốn mươi phần trăm số thú ở khu Tây Xa-vô. Ông kể: buồn lắm. Chính mắt tôi thấy. Tôi đau lòng lắm, và tôi tự nhủ chuyện này đừng bao giờ xảy ra nữa.

Năm hai nghìn không trăm mười sáu, trời lại hạn. Ông nói: mình không còn được mưa như ngày xưa nữa. Cuối năm ấy, mùa mưa lại hỏng thêm một lần. Trang tin môi trường Mongabay kể ông bắt gặp một con trâu rừng đang hấp hối bên một hồ nước khô. Ông đi qua những hồ cạn, thấy thú yếu dần vì khát.

Ông quyết định thuê một chiếc xe bồn. Ông nói với báo The EastAfrican của Kê-ni-a: tôi bắt đầu đem nước cho thú vì tôi nghĩ, nếu tôi không làm, chúng sẽ chết. Hãng thông tấn Pháp ghi mỗi chuyến xe tốn khoảng hai trăm năm mươi đô la Mỹ. Ông đi xin tiền khắp nơi, viết thư nhờ cả những người nước ngoài từng tham gia chương trình bảo tồn của ông.

Theo hãng thông tấn Pháp, mỗi chuyến xe chở chừng mười hai nghìn lít nước, đi một quãng chừng bảy mươi cây số, mỗi chiều mất cả tiếng đồng hồ. Có ngày ông chạy mấy chuyến. Ông kể với một trang tin: xe nặng, chạy không nhanh được. Mình phải kiên nhẫn mà đi đưa nước.

Lúc đầu ông đổ nước thẳng vào các hồ tự nhiên. Đất khô quá, nước thấm mất gần hết. Ông chuyển sang đổ vào một hồ xi măng gần một khu nghỉ trong khu bảo tồn đồi Tai-ta. Rồi ông cùng cơ quan quản lý động vật hoang dã của Kê-ni-a xây thêm những hồ chứa bằng bê tông, để nước giữ được lâu hơn.

Thú bắt đầu quen chiếc xe. Voi, trâu rừng, ngựa vằn kéo tới khi xe còn chưa dừng hẳn. Có hôm, theo lời ông kể với trang tin The Dodo, cả mấy trăm con thú đứng chờ. Ông không đi một mình, có mấy người tình nguyện theo xe phụ ông. Ông nói với trang tin BuzzFeed News: chúng vây quanh xe tôi mà không làm hại tôi, vì chúng biết tôi tới để giúp chúng.

Có một điều lúc đầu ít người biết. Hãng thông tấn Pháp ghi rằng chính ông bị suy thận, mỗi tuần phải đi lọc máu hai lần. Người đàn ông ngày ngày chở nước cho thú khát, cũng là người mỗi tuần phải tới bệnh viện để giữ sức cho mình.

Đầu năm hai nghìn không trăm mười bảy, hình ảnh chiếc xe bồn và bầy thú được chia sẻ khắp nơi. Người ta gọi ông là Người Đưa Nước của Xa-vô. Một người bạn Mỹ lập trang gây quỹ trên mạng. Chỉ vài tuần, trang ấy gom được hơn hai trăm nghìn đô la Mỹ. Tới giữa tháng ba, con số lên hơn hai trăm sáu mươi nghìn. Tiền gửi về từ những nơi rất xa. Ông nói với hãng thông tấn Pháp: chuyện này làm tôi không tin nổi.

Ông không giữ số tiền ấy cho mình. Ông tính mua một chiếc xe bồn riêng, khoan giếng trong vườn quốc gia, làm thêm hồ chứa. Ông nói: nước là sự sống, chúng ta cần thêm nước cho tới tháng ba, khi mưa về. Và một câu các báo hay nhắc lại: chúng ta là tiếng nói của những con thú.

Ông cũng không làm một mình lâu. Hãng thông tấn Pháp kể một quỹ bảo tồn lớn ở Kê-ni-a đã cùng ông chở nước. Theo báo The EastAfrican, quỹ ấy còn khoan mười ba cái giếng trong vườn quốc gia. Từ một chiếc xe thuê, việc của ông thành việc của nhiều người.

Những người làm bảo tồn khen việc ông làm, nhưng họ cũng nói thật với hãng thông tấn Pháp: chở nước bằng xe không phải cách giải quyết tận gốc. Một người trong số họ kể mực nước hồ Gíp-pê gần đó đã hạ xuống mười mét chỉ trong mười năm. Ông Moa-lu-a vẫn chở. Mình nghĩ, trong lúc chờ những việc lớn, thú vẫn đang khát từng ngày.

Những năm sau, ông làm thêm nhiều việc cho làng mình. Ông thử dùng máy bơm chạy bằng năng lượng mặt trời. Ông trồng hướng dương để voi bớt kéo vào phá ruộng ngô. Ông nuôi ong, vừa giữ ruộng, vừa giữ những con ong thụ phấn. Đài truyền hình Kê-ni-a kể nhiều người làm công tác bảo tồn từ nước ngoài đã tìm về làng Ca-gi-rê để xem ông làm.

Ông được khen thưởng, được báo chí khắp nơi nhắc tên. Người ta còn gọi ông là Người Của Voi. Nhưng bệnh thận theo ông gần mười năm. Mongabay kể những ngày cuối, dù phải ngồi xe lăn, phải lọc máu đều đặn, ông vẫn gọi điện điều phối từng chuyến nước, vẫn lo sửa máy móc, nhận cuộc gọi ngay trên giường bệnh.

Vợ ông, bà Rây-chồn, kể với đài truyền hình Kê-ni-a: kể cả khi không đi lại được nữa, ông vẫn gọi điện theo dõi từng việc. Những ngày cuối, ông còn lo kiếm cho bà con trong làng một cái máy ép dầu hướng dương.

Sáng ngày mười tám tháng sáu năm hai nghìn không trăm hai mươi tư, ông mất tại nhà ở làng Ca-gi-rê, đúng lúc người nhà chuẩn bị đưa ông đi lọc máu. Ông năm mươi mốt tuổi. Bà Rây-chồn nói: niềm say mê của ông ấy lây sang mọi người. Chúng tôi sẽ tưởng nhớ ông bằng cách tiếp tục bảo vệ những con thú hoang quý giá của mình.

Mình nghĩ tới con trâu rừng ngửi thấy mùi nước từ xa. Thú hoang không biết ai chở nước tới. Chúng không biết người tài xế ấy đang bệnh, mỗi tuần phải đi lọc máu. Chúng chỉ biết, mỗi khi nghe tiếng chiếc xe xanh, là có nước.

Ông Moa-lu-a không giàu, cũng không phải nhà khoa học. Ông chỉ thấy một hồ nước khô, và không chịu đứng nhìn. Có những người mang nước cho đời lặng lẽ như vậy. Họ đi rồi, nhưng chỗ họ đổ nước xuống, cỏ vẫn còn xanh. Tình Ca. Ở đây có bình an.