Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Thư viện giữa đồng ở Xóm Đảo, nơi người con xa quê mang mười bốn nghìn cuốn sách về cho trẻ nhỏ

Mùa lũ, cái xóm nhỏ ấy bị nước vây kín bốn bề. Đường lên xã ngập sâu, chừng mười lăm nóc nhà đứng giữa đồng như một hòn đảo. Người con của xóm kể với báo VnExpress: mỗi mùa lụt đến là xóm biến thành một ốc đảo vây quanh bởi mênh mông nước. Vậy mà giữa ốc đảo ấy, có một căn nhà chứa hơn mười bốn nghìn cuốn sách, mở cửa cho trẻ con vào đọc không lấy tiền.

Xóm ấy tên là xóm Đảo, ở thôn Bình Thành, xã Hành Nhân, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Người mang sách về là anh Nguyễn Văn Pháp, sinh năm một nghìn chín trăm tám mươi, một người con của chính xóm nhỏ này.

Hồi học trung học, anh Pháp hay lên thư viện trường mượn sách về đọc. Anh kể với báo Sài Gòn Giải Phóng: nguồn sách cũng không nhiều và nhiều cuốn phải tìm thuê ở một số nơi khác. Báo VnExpress cũng viết rằng thuở nhỏ anh ít có điều kiện tiếp xúc với nhiều sách. Riêng báo Văn Hóa lại dẫn lời anh rằng mình may mắn được tiếp cận sách từ nhỏ. Mình nghĩ cả hai đều có phần đúng: được gặp sách sớm, nhưng chưa bao giờ được đọc cho đủ.

Rồi anh vào Thành phố Hồ Chí Minh học đại học. Anh kể với báo Sài Gòn Giải Phóng: lúc đi học đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh, tôi đi làm thêm ở một nhà sách, dần dần cả công việc và học tập đều gắn bó với sách. Báo VnExpress ghi anh từng làm giáo viên ở thành phố, sau đó làm cho doanh nghiệp, về kinh doanh và tiếp thị. Anh còn sang Bỉ, học thạc sĩ kinh tế ở Trường Kinh doanh Solvay.

Đi đâu anh cũng mua sách, giữ sách. Anh sống và làm việc ở nhiều nơi. Nhưng mỗi lần về quê, anh lại thấy một điều khiến lòng chùng xuống. Anh nói với báo VnExpress: đi và sống nhiều nơi, mỗi khi về tôi lại thấy thương quê mình khi chỉ còn người già và trẻ em. Anh nói thêm: cái nghèo, thiếu thốn đã khiến nhiều người ly hương.

Trẻ con trong xóm thì gần như chỉ có sách giáo khoa. Làng quê ấy không có thư viện nào dành cho các em. Anh kể: tôi mong muốn làm được điều gì đó cho quê mình nên vào làm thư viện cho bọn trẻ đọc sách.

Năm hai nghìn không trăm mười bảy, khi chuyển công việc từ Đà Lạt về Đà Nẵng, anh gom hết sách tích cóp nhiều năm, mang về quê. Sách được xếp vào một căn phòng trong ngôi nhà cũ ở xóm Đảo. Anh nói với báo Văn Hóa: ban đầu chỉ là một căn phòng đọc sách nhỏ. Anh đặt tên là Thư viện Xóm Đảo, vì theo lời anh, thôn này không khác gì một ốc đảo bị cô lập mỗi khi lũ về.

Cũng năm ấy, theo báo Sài Gòn Giải Phóng, anh tặng mỗi hộ trong xóm một chiếc xuồng phao, để mùa lũ bà con có cái mà đi lại. Mình thấy hai món quà ấy đặt cạnh nhau thật hay. Một chiếc xuồng, để người ta qua được mùa nước. Một kệ sách, để bọn trẻ đi được ra khỏi giới hạn của một xóm nhỏ.

Rồi thư viện lớn dần. Anh dựng thêm một căn nhà hai tầng giữa đồng, trong khu vườn rợp chuối và cau. Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi căn nhà xây năm hai nghìn không trăm mười sáu, còn báo VnExpress ghi đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi anh mới đầu tư thêm căn nhà bên cạnh. Bây giờ thư viện có phòng cho thiếu nhi, phòng cho người lớn, và một phòng đa năng có máy tính. Anh sắm sáu máy tính để bàn cho các em học.

Sách thì đủ loại: lịch sử, văn học, kinh tế, ngoại ngữ, sách tham khảo, truyện tranh. Có cả một góc bày những cuốn sách quý. Tiền mua phần lớn là tiền anh dành dụm, thêm sách bạn bè gửi tặng. Anh nói với báo VnExpress: đây là tâm huyết và tài sản lớn nhất mà tôi tiết kiệm được.

Cách mượn sách ở đây cũng rất quê, rất tin người. Lúc đầu thư viện mở tự do, không ghi tên ai, dù anh biết thế nào sách cũng hao hụt. Sau này, các em tự ghi tên vào sổ khi mượn, tự làm thủ tục khi trả. Báo Sài Gòn Giải Phóng kể cuối tuần các em đăng ký mượn sách về nhà, giữ trong bảy ngày rồi trả. Ngày thường thì đọc ngay tại chỗ.

Anh Pháp vẫn làm việc ở xa. Vậy ai trông thư viện? Báo Sài Gòn Giải Phóng kể mẹ anh, bà Lê Thị Sơn, giúp sắp xếp sách những ngày trong tuần. Báo VnExpress và báo Văn Hóa kể thêm có năm bạn trẻ trong vùng thay phiên nhau trực. Còn bạn đọc của thư viện, anh gọi bằng một chữ rất trân trọng: thượng đế.

Trẻ con trong xóm, trong xã kéo tới. Năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, báo Sài Gòn Giải Phóng ghi đã có hơn ba trăm học sinh tìm đến thư viện. Em Phan Thị Bích Châu tuần nào cũng tới ít nhất hai lần. Em nói với báo VnExpress: ở quê mà có thư viện như thế này rất đặc biệt. Em nói thêm: thư viện khác không cho mượn miễn phí và thoải mái, nên em rất trân trọng việc làm của chú Pháp.

Bạn của Châu là em Võ Ngọc Quyên. Quyên nói một câu mà mình rất thích: chú Pháp là người truyền động lực để chúng em đọc sách, giống như một món quà để em thay đổi bản thân.

Thư viện không chỉ có sách. Dịp mùng một tháng sáu, dịp trung thu, anh tổ chức vui chơi, có cả những chuyến dã ngoại cho các em. Báo Văn Hóa kể anh còn về quê nói chuyện, mở những khóa học ngắn về chụp ảnh, về cách dùng mạng xã hội. Báo Sài Gòn Giải Phóng kể anh hay tặng cặp, sách vở, bánh kẹo cho học trò, và tặng quà Tết cho những nhà nghèo trong xóm.

Anh là người làm kinh doanh. Vậy mà nói về thư viện, anh dùng một chữ mà báo VnExpress lấy luôn làm tên bài. Anh bảo, ở những dự án khác anh làm để kiếm tiền, còn dự án này anh làm để tiêu tiền.

Điều làm anh vui, anh kể với báo VnExpress, là quan sát sự tiến bộ trong cách cư xử, kết quả học tập của các em, và sự phản hồi của bà con, phụ huynh, trường học. Anh gọi đó là những trải nghiệm cực kỳ thú vị. Anh được địa phương khen thưởng, nhưng mình nghĩ phần thưởng anh chờ nằm ở những đứa trẻ ấy.

Tháng tư năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, báo Văn Hóa nhắc lại thư viện của anh. Lúc ấy thư viện đã có hơn mười sáu nghìn đầu sách, vẫn đặt trong chính ngôi nhà của anh ở thôn Bình Thành. Điều anh mong vẫn giản dị như ngày đầu: tôi chỉ mong sao các em nhỏ hình thành thói quen đọc sách.

Anh còn một mong ước xa hơn. Anh nói với báo VnExpress: tôi hy vọng rằng những cuốn sách sẽ giúp ích các em trong học tập, lớn lên thành người có kiến thức phong phú, khỏe mạnh. Anh mong những cuốn sách ấy thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, nhất là cơ hội trong việc tiếp cận tri thức.

Mình cứ nghĩ tới hình ảnh cái xóm mỗi mùa lũ thành ốc đảo. Nước có thể vây được đường đi. Nhưng nước không vây được một đứa trẻ đang ngồi đọc sách. Người con đi xa trở về, không mang theo nhà cao cửa rộng, mà mang về mười mấy nghìn cánh cửa nhỏ, mỗi cánh cửa mở ra một chân trời. Tình Ca. Ở đây có bình an.