Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Căn phòng hai mươi mét vuông ở Tây Ninh và bà giáo già được những đứa trẻ đặc biệt gọi là mẹ

Một cô bé mười hai tuổi ngồi trong căn phòng nhỏ, môi mấp máy. Suốt một thời gian dài trước đó, em chỉ biết khóc và ú ớ. Rồi em gọi được một tiếng: mẹ. Nghe con gọi, người mẹ bật khóc, ôm chầm lấy con. Còn bà giáo già dạy em thì nói với phóng viên một câu rất bình thường, như thể vừa xong một bài học: đó, có hiệu quả rồi nhé, mai tôi dạy bé nói từ ba.

Bà giáo ấy là bà Phạm Thị Xuân, ở tỉnh Tây Ninh. Mùa hè năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, khi phóng viên báo Tuổi Trẻ tìm đến, bà bảy mươi hai tuổi. Cô bé tên là Trần Thị Thư. Mẹ em là chị Kim Ngân, ba mươi lăm tuổi. Chị kể với báo Tuổi Trẻ rằng trước kia con chỉ khóc, chỉ ú ớ, giờ đã cải thiện hẳn, cười nhiều hơn.

Lớp học của bà Xuân không giống lớp nào mình từng biết. Học trò có em mới mười tuổi, có em đã ngoài hai mươi. Các em mắc chứng tự kỷ, hội chứng Down, hoặc mang những khuyết tật khác. Có em bị động kinh. Nhiều em từng bị các trường bình thường từ chối nhận vào học.

Bà Xuân về sống ở Tây Ninh từ năm một nghìn chín trăm tám mươi hai. Bà từng làm công tác quản lý giáo dục, rồi đứng lớp ở Trường tiểu học Kim Đồng cho tới ngày nghỉ hưu. Tuổi hưu, lẽ ra là lúc được nghỉ ngơi. Nhưng bà lại mở thêm một lớp học, và mình nghĩ đó là lớp khó nhất trong đời dạy học của bà.

Báo Tuổi Trẻ năm hai nghìn không trăm mười lăm kể rằng vào năm hai nghìn không trăm mười, bà xin phép địa phương mở lớp, gom những đứa trẻ khuyết tật nặng trong vùng về một chỗ. Lúc đầu chỉ có tám em. Năm năm sau, lớp lên hai mươi hai em. Có em học mãi chỉ cộng được những con số không quá năm. Có em nhớ được vài con chữ là cả nhà mừng.

Hồi ấy bà nói với phóng viên một câu rất khiêm tốn: chỉ cần các em làm quen với con chữ, với con số và học được chữ là tôi vui rồi. Ông Nguyễn Tấn Hóa, người của hội khuyến học phường, là người đặt tên cho lớp. Ông gọi đó là lớp học nhân ái, vì theo ông không có tên nào đúng hơn. Ông nói thêm: chỉ những người có tâm như cô Xuân mới trông coi được một lớp học như vậy.

Đến năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, bà kể với báo Tuổi Trẻ rằng mình đã giữ lớp hơn hai mươi năm. Mốc ấy khác với mốc năm hai nghìn không trăm mười trong bài báo cũ. Mình không biết chắc bà bắt đầu kèm các em từ khi nào. Mình chỉ biết, tính theo cách nào thì đó cũng là rất nhiều buổi sáng.

Giữa hai bài báo ấy là mười năm. Năm hai nghìn không trăm mười lăm, bà đã là một giáo viên về hưu. Năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, bà đã bảy mươi hai tuổi. Học trò thì có em lớn lên, có em rời lớp, có em mới tới. Chỉ có căn phòng nhỏ và người ngồi trước tấm bảng là vẫn vậy.

Lớp học bây giờ đặt ngay trong căn nhà một tầng của bà, một căn phòng chừng hai mươi mét vuông. Bảy giờ rưỡi sáng, phụ huynh đưa con tới. Khoảng mười một giờ thì tan. Bà kẻ tấm bảng thành ba phần, chia lớp thành ba nhóm: một nhóm đánh vần, một nhóm học toán, một nhóm tập viết. Em bị động kinh được ngồi riêng trên chiếc ghế sofa.

Cửa phòng lúc nào cũng khóa. Không phải để nhốt ai, mà vì có em thỉnh thoảng tăng động, chạy trốn khắp nơi. Bà nói với phóng viên: tôi lo các em chạy ra ngoài đường. Mở đầu buổi học, giọng bà vang lên y như mọi cô giáo tiểu học: rồi, ngồi ngay ngắn vô, lấy sách vở ra cho cô mau lên. Các em ngồi im. Có em đáp lại bằng một nụ cười. Có em chỉ gãi đầu.

Học ở đây chậm lắm. Báo Tuổi Trẻ viết rằng mỗi buổi học như vậy, các em đánh vần được mười chữ là nhiều. Có em cả buổi chỉ đọc được hai, ba chữ. Bà giải thích: tụi nhỏ đa phần có nhận thức chậm hơn các bạn cùng trang lứa.

Vì vậy bà không soạn giáo án trước. Bà cũng không giao bài tập về nhà. Bài học mỗi ngày tùy vào tâm trạng của các em. Bà nói: mục tiêu khi đến đây là để các em hòa nhập được, mình ép quá các em sợ, không học được và cũng không dám đến lớp.

Có một câu của bà mà mình nghĩ ai làm cha mẹ, làm thầy cô cũng nên nghe: mình kiên trì, yêu thương các em chứ nóng nảy là không dạy được đâu. Nói thì dễ. Nhưng thử nghĩ tới chuyện ngồi dạy một chữ cho một đứa trẻ, hôm nay nhớ, mai quên, ngày kia lại bắt đầu từ đầu. Bao nhiêu năm như thế mà không nóng nảy, mình nghĩ đó là một thứ sức mạnh.

Tiền đâu bà nuôi lớp? Lương hưu của bà hơn bảy triệu đồng một tháng. Bút, vở, sách, bà mua bằng chính khoản ấy. Các hội nhóm trong vùng, các tổ chức xã hội và mấy trường học quanh đó cũng góp tay, phần nhiều là những chồng sách cũ. Báo Tuổi Trẻ bản tiếng Anh ghi rõ đây là những lớp học miễn phí.

Học trò không gọi bà là cô. Nhiều em gọi bà là mẹ. Một bà giáo ngoài bảy mươi, ngày ngày nghe những tiếng gọi ngọng nghịu ấy. Mình đoán đó là thứ lương mà không bảng lương nào ghi được.

Trong những học trò đầu tiên của lớp có một cậu bé tên Quốc Khánh. Ngày mới tới, Khánh không nói được, cũng không đọc được. Bà kể: tôi dạy chương trình tiểu học cho Khánh gần năm năm. Năm năm kiên nhẫn, từng chữ một, từng câu một. Rồi Khánh đọc được, giao tiếp được.

Bây giờ Khánh đã lớn, đang phụ gia đình lái xe chở hàng giao cho khách. Cậu học trò ngày nào không nói nổi một câu, giờ tự đi giao hàng, tự nói chuyện với người lạ. Và có một điều bà nhắc tới với giọng rất vui: dịp hai mươi tháng mười một hằng năm, em đều đến đây thăm tôi.

Điều gì giữ bà lại với lớp học suốt từng ấy năm? Bà nhắc tới những đứa trẻ như Khánh, như bé Thư, những em từng ngồi im lặng rồi một ngày bước ra được với đời. Bà nói: đó là động lực khiến tôi duy trì lớp học hơn hai mươi năm qua.

Mình đã tìm thêm, nhưng chưa thấy bài báo nào kể tiếp về lớp học của bà sau mùa hè năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm. Nên mình chỉ dám kể tới đó: một căn phòng nhỏ ở Tây Ninh, một cánh cửa khóa để các em khỏi chạy ra đường, và một bà giáo già vẫn ngồi đó mỗi sáng.

Mình hay nghĩ, có những lớp học đo bằng điểm số, bằng giấy khen, bằng tỷ lệ lên lớp. Lớp học của bà Xuân đo bằng một thứ khác. Bằng một tiếng mẹ đầu tiên. Bằng một cậu học trò năm nào cũng quay về vào ngày nhà giáo. Bằng một đứa trẻ hôm nay đọc được ba chữ, thay vì hai.

Có lẽ bà không dạy các em để giỏi hơn ai. Bà dạy để các em bước ra đời bớt sợ hãi, và để cuộc đời bớt xa lạ với các em. Mai bà dạy bé Thư nói tiếng ba. Rồi biết đâu một ngày, em sẽ gọi được cả tên người thầy đã ngồi chờ em suốt những buổi sáng ấy. Tình Ca. Ở đây có bình an.