Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Cô gái mười bảy tuổi không biết tiếng Nhật làm nghề lau dọn, rồi thành người giữ sạch sân bay Tokyo

Sáu giờ sáng ở sân bay Ha-nê-đa, Tokyo. Một người phụ nữ nhỏ người vừa xong ca đêm. Lẽ ra đó là lúc về nghỉ. Nhưng bà vẫn còn cúi xuống nhặt từng mẩu rác trên sàn. Vừa nhặt, bà vừa nói khẽ: mong hôm nay cũng là một ngày hạnh phúc với khách.

Bà tên là Ni-i-tsư Ha-ru-cô, tên tiếng Nhật viết là Niitsu Haruko. Bà làm nghề lau dọn ở sân bay Ha-nê-đa. Nhiều năm liền, sân bay này được một tổ chức xếp hạng hàng không quốc tế bình chọn là sân bay sạch nhất thế giới. Phía sau danh hiệu ấy có công của rất nhiều người lau dọn. Trong số họ, bà là người được đài truyền hình công cộng Nhật Bản làm phim tài liệu nhiều lần.

Bà sinh năm một nghìn chín trăm bảy mươi ở Thẩm Dương, Trung Quốc. Cha bà là người Nhật, vì hoàn cảnh thời thế mà lớn lên ở Trung Quốc từ nhỏ. Mẹ bà là người Trung Quốc. Năm bà mười bảy tuổi, cả nhà năm người về Nhật Bản. Không ai trong nhà nói được tiếng Nhật.

Hồi đi học, bà là vận động viên đẩy tạ. Nhưng sức khỏe thì không giúp được chuyện ngôn ngữ.

Những năm đầu rất khó. Nhà không có của để dành. Báo Bunshun kể có một thời gian bà sống nhờ những mẩu vỏ bánh mì. Bà bị bắt nạt, cả hồi ở Trung Quốc lẫn khi sang Nhật. Ở đâu bà cũng thấy mình như người không có chỗ đứng.

Nhà bà có một nếp: ai cũng phải tự kiếm sống. Vừa học trung học, bà vừa đi làm thêm. Không biết tiếng thì làm gì? Trong cuốn sách viết cùng một đạo diễn truyền hình, bà kể: nhưng không biết tiếng thì vẫn lau dọn được, nên từ đó hơn hai mươi năm, tôi cứ làm nghề lau dọn.

Năm một nghìn chín trăm chín mươi lăm, bà vào làm ở công ty lo việc lau dọn cho sân bay Ha-nê-đa. Một tạp chí kinh doanh thuật lại lời bà: sau những năm bị bắt nạt, bà muốn giỏi một việc gì đó để được người ta công nhận. Việc ấy, hóa ra là lau dọn.

Bà theo một người cấp trên rất nghiêm, nhưng rất tận tình. Bà quyết học nghề tới nơi tới chốn, thi lấy các chứng chỉ của ngành. Rồi bà dự cuộc thi tay nghề lau dọn toàn quốc. Ở vòng loại khu vực Tokyo, bà chỉ đứng thứ hai.

Người cấp trên nhận xét một câu mà bà nhớ mãi. Trang tin của thành phố Tokyo ghi lại câu ấy: trong cách lau dọn của cô chưa có đủ sự tử tế. Trang All About kể ông còn dặn: hãy đặt thêm tấm lòng vào. Lòng không thong thả thì không lau dọn tốt được.

Bà nghĩ mãi về câu ấy. Ngày nào xong giờ làm, từ năm giờ rưỡi chiều tới chín giờ rưỡi tối, bà ở lại tập thêm hơn bốn tiếng. Bà nhận ra lau dọn không chỉ là làm cho đúng cách. Đó là quý món đồ mình lau, và nghĩ cho người sẽ dùng nó. Hai tháng sau, ở vòng chung kết, bà đứng thứ nhất. Năm ấy là năm một nghìn chín trăm chín mươi bảy. Bà là người trẻ nhất từng vô địch, tính tới khi đó.

Tháng mười năm hai nghìn không trăm mười bốn, một đạo diễn của đài truyền hình công cộng Nhật Bản đang làm phim ở sân bay thì nghe đồn ở đây có người lau dọn giỏi nhất nước Nhật. Ông đi tìm. Theo lời ông viết trên báo Bunshun, bà nhỏ người và mảnh khảnh hơn ông tưởng, lúc nào cũng tươi cười. Ông theo bà qua những ca làm, kể cả ca đêm, và không thấy bà tỏ ra mệt.

Hỏi bí quyết là gì, bà trả lời: là đặt tấm lòng vào. Hỏi tấm lòng là gì, bà nói: tấm lòng là sự dịu dàng của chính mình. Không đặt lòng vào thì không thể làm sạch theo đúng nghĩa của nó. Bà nói thêm: lúc nào tôi cũng nghĩ mình có thể làm được tới đâu, cho món đồ ấy và cho người dùng nó.

Tấm lòng ấy hiện ra trong những việc rất nhỏ. Bà dùng hơn tám mươi loại chất tẩy rửa, tự chế lấy dụng cụ. Bà nhìn thấy vết bẩn nhỏ từ cách mấy chục mét. Có lần trong nhà vệ sinh còn vương một mùi khó chịu, bà tháo tung cả máy sấy tay để lau sạch bên trong. Bà dùng camera trên máy tính bảng để soi những chỗ mắt không nhìn tới, như mặt dưới bồn cầu.

Ở sân bay, khách đi lại liên tục. Bà cầm cây lau nhà ngay trước người, để không quẹt vào ai. Lau tường thì bà đứng nghiêng, để mắt còn nhìn thấy người qua lại. Bà nói: lau dọn sân bay, trước hết phải lo an toàn cho người dùng.

Bà còn làm những việc không ai giao. Thấy một chiếc thẻ đi tàu bị đánh rơi, bà đi khắp nơi tìm chủ. Thấy khách lạc đường, bà chỉ lối. Thấy người xách hành lý nặng, bà mở cửa trước. Bà nói: tôi xem sân bay như nhà mình.

Bà không giấu chuyện nghề mình vất vả. Bà nói thẳng: nghề lau dọn đúng là cực. Người ta xếp nó vào loại việc vừa nặng, vừa bẩn, vừa nguy hiểm. Địa vị trong xã hội cũng còn thấp. Rồi bà nói tiếp: nhưng thì sao? Tôi không bận tâm, vì tôi rất yêu nghề này.

Bà cũng không cần ai nhớ tên mình. Bà nói với người đạo diễn theo quay bà: đâu phải chuyện ai làm. Khách nghĩ chỗ này sạch quá, vậy là đủ rồi. Khách vui là được. Bà còn nói: tôi đâu có làm vì được người ta đánh giá. Tôi nghĩ mình là một người thợ lau dọn. Ở một buổi nói chuyện năm hai nghìn không trăm mười sáu, bà nói: chỉ cần mình công nhận được mình là đủ.

Từ tháng tư năm hai nghìn không trăm mười lăm, bà là người thợ cả về môi trường, người duy nhất mang danh hiệu ấy trong công ty, lo hướng dẫn tay nghề cho đội lau dọn khắp các nhà ga của sân bay. Các bài báo năm hai nghìn không trăm mười sáu ghi bà dẫn dắt chừng năm trăm người, có bài ghi chừng bảy trăm.

Bà dạy người mới theo cách riêng. Ngày đầu, chỉ đứng nhìn người làm lâu năm. Ngày thứ hai, học về dụng cụ. Từ ngày thứ ba, tự tay làm. Bà khuyên mỗi người tự viết một cuốn sổ tay của riêng mình, hợp với tuổi, với sức, với tay nghề của mình.

Bà viết sách, mở kênh video dạy cách lau dọn đơn giản ở nhà. Bà kể với tạp chí Shukan Josei rằng trẻ con bây giờ không biết vắt giẻ, không biết cầm chổi, vì không ai dạy. Bà mong mình giúp được một chút. Bà nói: lau dọn xong thì thấy nhẹ nhõm. Như phủi bụi trong căn phòng, mình cũng phủi được bụi trong lòng. Năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, trả lời trang tin của thành phố Tokyo, bà vẫn là người thợ cả ấy. Bà kể bà luôn tươi cười khi làm việc, kể cả lúc mệt, vì bà muốn làm nghề này một cách đường hoàng.

Mình nghĩ tới cô gái mười bảy tuổi năm ấy. Không biết tiếng, không có chỗ đứng. Người ta có thể nghĩ lau dọn là việc chẳng đặng đừng. Bà biến nó thành một tay nghề, rồi thành một cách tử tế với người lạ. Mỗi ngày có biết bao người đi qua sân bay ấy mà không biết tên bà. Họ chỉ thấy sàn sạch, cửa mở sẵn, một nụ cười. Với bà, vậy là đủ.

Có lẽ ai trong chúng ta cũng có một khoảng sàn của riêng mình để lau. Lau bằng tấm lòng, thì nó sạch theo một nghĩa khác. Tình Ca. Ở đây có bình an.