Tình Ca kể chuyện · Những câu chuyện nhân văn

Chiếc xe đạp bỏ xó và hơn bốn trăm chiếc xe cũ thầy gia sư Vũng Tàu sửa lại tặng người nghèo

Một buổi tới nhà phụ huynh để dạy kèm, người thầy trẻ thấy trong sân một chiếc xe đạp còn khá mới. Nó nằm im ở một góc, bỏ xó, chẳng ai đụng tới. Nhà ấy không cần nó nữa. Anh đứng nhìn chiếc xe một lúc. Và anh nghĩ tới một người mẹ.

Người mẹ ấy một mình nuôi hai con nhỏ, ở một dãy phòng trọ gần đó. Ba mẹ con ngày nào cũng đi bộ hàng cây số để xin ăn. Báo VnExpress kể những hôm nắng gắt, chị phải trả hai mươi, ba mươi nghìn đồng thuê người chở mấy mẹ con về. Báo Thanh Niên kể có lần giữa trưa nắng, hai đứa nhỏ ngất bên đường, chị phải nhờ người đi đường chở về phòng trọ.

Anh mở lời xin chiếc xe. Chủ nhà đồng ý ngay. Anh sửa lại, rồi đem tặng chị. Có xe, chị chở con đi học, đi làm phụ việc ở một quán ăn. Anh kể, ánh mắt biết ơn của chị hôm đó, anh không quên được. Từ chiếc xe ấy, một việc mới bắt đầu: xin xe cũ, sửa lại, rồi tặng đi.

Người thầy ấy là anh Lê Khắc Dũng. Đầu năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, khi báo VnExpress viết về anh, anh ba mươi chín tuổi. Quê anh ở Thanh Hóa, nhà nông dân nghèo. Anh học ngành kỹ thuật dầu khí, nhưng từ thời sinh viên đã đi dạy kèm Toán, Lý, Hóa, rồi theo nghề gia sư luôn. Anh sống ở phường Vũng Tàu, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Báo Sài Gòn Giải Phóng kể một chuyện cũ. Năm thi đại học, lần đầu anh vào Thành phố Hồ Chí Minh. Xuống ga, anh được những bạn sinh viên tình nguyện ra đón, tìm giúp chỗ trọ, chỉ đường tới điểm thi. Cậu học trò quê ấy nhớ mãi. Sau này, hơn mười bốn năm liền, anh làm tình nguyện viên tiếp sức mùa thi, phát cơm cho người lao động nghèo, nấu hàng trăm suất ăn cho bệnh nhân.

Chiếc xe đạp đầu tiên ấy là vào cuối năm hai nghìn không trăm hai mươi ba. Rồi anh bắt đầu đi xin. Anh nói với báo Sài Gòn Giải Phóng: tôi thấy nhiều gia đình có xe đạp nhưng bỏ lay lắt vì không còn nhu cầu sử dụng. Anh xin từ phụ huynh học trò, rồi tìm trong các hội nhóm thanh lý đồ cũ. Có người bán vài chục nghìn, có người đòi cả triệu. Nhưng nghe anh nói xin để sửa lại tặng học sinh nghèo, nhiều người cho luôn.

Xe nằm ở đủ chỗ: trong hẻm, ngoài sân chung cư, dọc hành lang. Anh chở từng chiếc bằng xe máy về. Điện thoại anh thỉnh thoảng lại reo. Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi lại một cuộc gọi như vậy: thầy Dũng phải không, nhà tui có chiếc xe đạp cũ, lúc nào rảnh thầy ghé lấy nhé.

Anh không phải thợ. Anh tự học sửa xe qua video trên mạng, rồi bạn bè chỉ thêm. Có chiếc chỉ cần chừng ba mươi phút, thay cái ruột, chỉnh lại phanh. Có chiếc phải tháo từng con ốc, lau từng mắt xích, thay dây phanh, cân lại vành. Xe hư nặng quá thì anh giữ lại phụ tùng, lắp cho chiếc khác. Anh nói: mang ra tiệm sửa tốn lắm, mình tự làm rẻ hơn nhiều.

Báo VnExpress tính, tiền sửa hơn bốn trăm chiếc xe cộng lại chưa tới bốn mươi triệu đồng. Phường cho anh mượn một cái kho để chứa xe. Trước đó, anh lợp tạm một mái tôn trước chỗ ở, để che mấy chiếc xe xin về.

Còn chỗ ở của anh thì đơn sơ. Một phòng trọ chừng hai mươi mét vuông, từng bỏ hoang, thuê lại rồi sửa sang. Mùa mưa mái vẫn dột, phải đặt thau chậu hứng nước. Chiếc xe máy anh chạy đi chở xe đạp là của bố vợ cho. Anh kể: trước tôi đi chiếc xe số cũ, rồi bị mất, chưa có tiền mua xe mới nên được bố vợ cho chiếc xe này. Trên tường treo nhiều giấy khen, nhưng báo Thanh Niên kể anh ít khi nhắc tới.

Những chiếc xe đi về đâu? Có một cậu học trò lớp bảy, theo mẹ từ miền Tây lên Vũng Tàu kiếm sống. Mẹ rửa chén thuê, mỗi tháng chừng sáu triệu đồng, gửi về quê hai triệu. Hai mẹ con ở phòng trọ nhỏ, cậu đi bộ hơn hai mươi phút mới tới trường. Anh chở xe tới tận phòng trọ. Cả hai mẹ con đều chưa biết đi xe đạp. Cậu bé hứa sẽ tập. Người mẹ đứng nhìn, rơm rớm nước mắt.

Có em Minh Thư, học lớp bảy, vui tới mức muốn khóc trong ngày đầu đạp xe tới lớp. Em hứa: con sẽ không đến lớp muộn nữa, con sẽ gắng học thật tốt. Có em Bảo Khang, lớp tám, đi bộ tới trường nhiều năm, có hôm trời mưa tới lớp người ướt, run vì lạnh. Em nói với báo Thanh Niên: giờ có xe rồi, con thấy đường đến trường gần lại biết bao.

Mình thích câu của Bảo Khang lắm. Con đường thì vẫn dài như cũ. Chỉ là người đi trên đó thấy nó gần lại. Có em Gia Hân nâng niu chiếc xe được tặng, cuối tuần đạp ra biển chơi, và vẫn nhớ người đã cho mình. Một cô hiệu trưởng nói với báo Thanh Niên rằng thầy không chỉ trao những chiếc xe đạp, mà còn trao cho học trò khó khăn thêm niềm tin và động lực đến trường.

Xe còn tới tay những người bán vé số, người nhặt ve chai, những cụ già đi nhận cơm từ thiện. Sau cơn bão lớn năm hai nghìn không trăm hai mươi bốn, anh gom bốn mươi bảy chiếc, gửi tàu hỏa ra Lào Cai, kèm tập vở, ba lô, bút viết, để học trò vùng lũ đi học lại. Xe còn về Long An, Bình Phước cũ, về Thanh Hóa quê anh, và những bản làng xa ở Tây Nguyên.

Từ chiếc xe đạp, anh nghĩ tới những món đồ cũ khác. Anh xin xe lăn, giường bệnh, nạng cũ, sửa lại, gửi trạm y tế phường hoặc cho người bệnh nghèo mượn luân phiên. Anh nói một câu ngắn mà đúng: có những thứ chỉ khi cần mới thấy quý. Anh còn làm một trạm nhỏ gom vỏ bút học trò đã hết mực, thay ruột mới, trả lại cho các em viết tiếp.

Anh không làm một mình. Một chị làm nghề làm móng ở Mỹ gửi một trăm đô la Mỹ để mua phụ tùng. Một người đàn ông chuyển mười triệu đồng, không để lại lời nhắn nào. Một chị ở Thành phố Hồ Chí Minh gom bốn mươi chiếc xe cũ từ các chung cư, gửi về Vũng Tàu. Tiểu thương, chủ cửa hàng vật liệu, đại lý gạo trong phường, người cho xe, người bán phụ tùng giá rẻ, người cho mượn xe chở.

Vì vậy anh không nhận mình là người cho. Anh nói với báo Thanh Niên: tôi chỉ bỏ thời gian và công sức, vật chất và niềm tin đều được góp lại từ rất nhiều người. Rồi thêm: tôi chỉ là người thay họ trao đến nơi cần hơn. Năm hai nghìn không trăm hai mươi lăm, anh được thành phố vinh danh là một gương mặt tiêu biểu. Hỏi tới, anh chỉ nói: còn khỏe, còn thấy người khó khăn, làm được gì thì mình làm.

Có một câu anh nói với báo VnExpress mà mình nhớ hoài: khi một chiếc xe chết lăn bánh trở lại, tôi có cảm giác như vừa cứu được thứ gì đó. Mình nghĩ, thứ được cứu đâu chỉ là chiếc xe. Là buổi trưa nắng của một người mẹ. Là hai mươi phút đi bộ của một cậu học trò. Là những buổi sáng không còn tới lớp muộn của một cô bé.

Nhà mình có khi cũng có một chiếc xe đạp cũ nằm ở góc sân. Nó chưa hỏng hẳn đâu. Nó chỉ đang chờ một người cần tới. Tình Ca. Ở đây có bình an.