Tình Ca kể chuyện · Nghĩ Ít Đi, Thương Nhiều Hơn

Ba Giờ Sáng Với Cây Gậy Bên Cửa Sổ – Khi Tiếng Nói Trong Đầu Mình Lớn Quá

Ba giờ sáng. Một người đàn ông ngồi canh bên cửa sổ, cây gậy bóng chày dựng bên cạnh. Ngón tay ông để trên bàn phím máy tính, sắp gõ tìm một chỗ thuê vệ sĩ.

Người đàn ông đó không phải người nhát gan. Ông là Ethan Kross, giáo sư tâm lý ở Đại học Michigan bên Mỹ, người cả đời nghiên cứu về tiếng nói trong đầu con người. Ông kể chuyện này trong cuốn sách tên là "Chatter", tạm dịch là "Tiếng lao xao trong đầu". Tạp chí Pennsylvania Gazette có kể lại.

Chuyện là, mấy năm trước khi viết sách, ông nhận một lá thư viết tay, có hình vẽ bạo lực, có những lời thù ghét. Ông báo cảnh sát. Cảnh sát nói, những người có tiếng hay nhận mấy lá thư dọa suông kiểu này lắm. Mà đầu ông không chịu nghe. Ông nghĩ tới chuyện mua súng. Nghĩ tới chuyện dọn nhà. Nghĩ tới chuyện kiếm việc khác ở chỗ khác cho nhanh. Rồi có cái đêm, ông ngồi canh cửa sổ tới ba giờ sáng, với cây gậy bên cạnh.

Và rồi sao? Không có gì xảy ra hết. Ông không bao giờ biết ai gửi lá thư. Không có lá thư thứ hai. Cái làm ông khổ suốt mấy tuần đó, không phải là lá thư. Là tiếng nói trong đầu ông.

Sáu tập của chuyên mục này, Vương kể chuyện anh chồng tự ái vì nồi cơm, chị vợ nói một câu lúc mệt, người mẹ quát con lúc nửa đêm, người ở nhà nghĩ mình vô dụng, hai vợ chồng im lặng mà tưởng hòa bình. Chuyện nào, anh chị để ý, cũng có một tiếng nói trong đầu ai đó, lớn quá. "Vợ coi thường mình." "Mình là người mẹ tệ." "Mình vô dụng." Tiếng nói đó, nhiều khi, không đúng.

Vậy làm sao để tiếng nói đó nhỏ lại? Giáo sư Kross đã thử trên chính mình. Vương gợi năm cách, phần lớn lấy từ sách của ông.

Cách thứ nhất: gọi mình bằng tên. Vương nhắc cách này ở tập một, giờ kể anh chị nghe chính ông Kross dùng nó ra sao. Đêm đó, ông tự nói với mình: "Ethan, mày đang làm gì vậy? Chuyện này điên quá!" Gọi tên mình, là mình đứng ra ngoài một bước, nhìn mình như nhìn một người khác. Ông nói ông dịu lại ngay. Anh chị thử tối nay, khi cái lo nổi lên, gọi tên mình ra, rồi nói với mình như nói với một người bạn.

Cách thứ hai: nhìn từ mười năm sau. Hỏi mình: chuyện này, mười năm nữa nhìn lại, mình còn nhớ không? Nồi cơm sống, câu nói lúc mệt, cái bài toán phân số. Mười năm nữa, mình chỉ nhớ người ta đối xử với nhau ra sao lúc đó thôi.

Cách thứ ba: khuyên mình như khuyên bạn. Một người bạn tới kể: "Tui ở nhà nuôi con, tui thấy mình vô dụng quá." Mình có nói với bạn: "Ừ, bà vô dụng thiệt" không? Không ai nói vậy hết. Mình sẽ nói: "Bà đang làm nhiều lắm, bà mệt là phải." Vậy mà với chính mình, mình nói những câu mà mình không bao giờ dám nói với bạn. Nhà tâm lý Kristin Neff bên Mỹ gọi cách ngược lại là tự thương mình: đối xử với mình tử tế như đối xử với một người bạn tốt, nhớ rằng ai cũng có lúc vấp như mình, và nhìn nỗi đau của mình cho rõ mà không phóng nó lên to quá.

Cách thứ tư: ra ngoài trời. Giáo sư Kross viết về những chỗ làm mình thấy mình nhỏ lại: một bầu trời rộng, một hàng cây cổ thụ, một dòng sông. Đứng trước những cái lớn đó, cái lo của mình tự nhiên nhỏ lại. Vương thì hay đạp xe. Đạp ngang bờ sông Sài Gòn buổi sáng, gió thổi vô mặt, thì những chuyện tối qua còn nặng, tự nhiên nhẹ đi một nửa.

Cách thứ năm: đang nóng thì đừng viết lên mạng. Ông Kross cũng khuyên, lúc cảm xúc còn đang sôi, đừng trút lên mạng xã hội. Viết ra giấy thì được, viết rồi để đó. Còn đăng lên, thì cái nóng của mình thành chuyện cả trăm người bàn, và mình càng khó nguội.

Vương đặt tên chuyên mục này là Nghĩ Ít Đi, Thương Nhiều Hơn. Không phải vì nghĩ là xấu. Nghĩ giúp mình tính chuyện làm ăn, lo cho con, lo cho ba má. Mà khi cái nghĩ nó quay vòng, không ra được cách gì, chỉ làm mình đau, làm người mình thương đau, thì đó là lúc nên dừng lại. Dừng nghĩ, mà quay qua thương. Thương mình trước, để còn sức thương người.

Nếu anh chị thấy mình buồn lâu, mất ngủ lâu, hay có lúc nghĩ quẩn, thì xin đừng ôm một mình. Đường dây Ngày Mai, số không chín sáu, ba không sáu, mười bốn mười bốn, có người nghe anh chị, miễn phí. Khẩn cấp thì gọi một một năm.

Cảm ơn anh chị đã nghe Vương kể sáu tập. Nếu nhà anh chị có một câu chuyện, một cách gỡ nào đã làm được, kể cho Vương với mọi người nghe dưới phần bình luận nghen. Người hay nghĩ nhiều, đọc được chuyện của nhau, là bớt thấy mình một mình.

Giờ mời anh chị nghe bài hát cùng tên với chuyên mục này.

Chuyện của giáo sư Ethan Kross, Vương lấy từ bài "Mind Over Chatter" trên tạp chí Pennsylvania Gazette, giới thiệu cuốn sách "Chatter" của ông; nghiên cứu tự nói bằng tên của Đại học Michigan; ý tự thương mình của nhà tâm lý Kristin Neff, Vương đọc trên tạp chí Greater Good của Đại học Berkeley.