Tình Ca kể chuyện · Nghĩ Ít Đi, Thương Nhiều Hơn

Tiếng Quát Lúc Mười Giờ Rưỡi Tối – Cơn Giận Khi Kèm Con Học Và Năm Phút Ngoài Hiên

Mười giờ rưỡi tối. Một người đàn ông đang ngủ thì giật mình thức dậy, vì tiếng quát bên nhà hàng xóm. Một người mẹ đang kèm con học toán. Quy đồng mẫu số, rút gọn phân số. Đứa nhỏ khóc. Người mẹ đập cuốn sách xuống bàn. Tiếng quát kéo dài tới mười một giờ rưỡi.

Người đàn ông đó là thầy Đỗ Hải, một giảng viên. Thầy kể lại chuyện này trên báo VnExpress hồi tháng ba năm hai ngàn không trăm hai mươi hai. Thầy viết, lúc đầu thầy hơi trách người mẹ đó. Rồi thầy nhớ lại chính mình. Khoảng chục năm trước, hồi đứa con đầu học lớp một, thầy cũng ngồi kèm con nghiêm khắc lắm, có lúc đánh vào tay con. Bây giờ nhớ lại, thầy ân hận.

Anh chị ơi, Vương đọc tới chỗ đó, Vương tin nhiều người đang nghe cũng thấy mình trong đó. Lớn tiếng với đứa nhỏ, rồi đêm nằm nghĩ lại, thấy mình tệ. Không ai thương con mà muốn quát con. Mà cứ tới cái bàn học buổi tối, sau một ngày mệt, thì cơn giận nó lên, nhanh hơn mình kịp nghĩ.

Mình hay tự bào chữa: "Tại thương con nên mới nghiêm." Vậy thì anh chị nghe thử một nghiên cứu.

Năm hai ngàn không trăm mười ba, nhà tâm lý Ming-Te Wang ở Đại học Pittsburgh bên Mỹ, cùng đồng nghiệp ở Đại học Michigan, theo dõi chín trăm sáu mươi bảy em tuổi mới lớn và cha mẹ các em, trong hai năm. Họ thấy, những em hay bị quát, bị chửi, bị nói lời nặng, thì có nhiều dấu hiệu trầm cảm hơn, và hay làm chuyện sai trái hơn. Và điều làm Vương giật mình nhất: tình thương của cha mẹ không bù lại được. Cha mẹ gần gũi, thương con, mà vẫn hay quát, thì cái hại vẫn còn nguyên. Ông Wang nói đại ý: dù mình có thương con cỡ nào, mà hễ nổi nóng là mất kiểm soát, thì vẫn là không tốt.

Thương con mà quát, thì cái thương không đỡ được cái quát. Vương xin anh chị nhớ câu đó.

Vậy làm sao với cơn giận? Thầy Thích Nhất Hạnh có một cuốn sách tên là "Giận". Trong đó có một hình ảnh Vương thương lắm. Khi cơn giận lên, đừng đè nó xuống, cũng đừng xả nó ra. Hãy ôm nó, như người mẹ ôm đứa con đang khóc. Cơn giận cũng là một đứa nhỏ trong mình, đang đau, đang cần được dỗ. Mình dỗ nó trước, rồi mới dạy con được.

Từ đó, Vương gợi bốn việc nhỏ, ngay tại cái bàn học buổi tối.

Việc thứ nhất: nói "mẹ cần năm phút", rồi đứng dậy. Hễ thấy mình bắt đầu lớn tiếng, tay bắt đầu muốn đập bàn, thì nói với con một câu: "Mẹ đang bực, mẹ ra ngoài năm phút rồi vô học tiếp với con." Rồi đi ra hiên, ra ban công, ra rửa cái mặt. Đứa nhỏ học được một bài học quý hơn phân số: người lớn giận thì biết dừng.

Việc thứ hai: thở, và gọi tên cơn giận. Ra tới hiên rồi, thở chậm vài hơi, thở ra dài hơn thở vô. Rồi nói nhỏ với mình: "Mình đang giận. Mình đang mệt. Mình đang sợ con thua bạn." Nhiều khi gọi ra mới thấy, mình đâu có giận con. Mình giận cái ngày dài, giận cái lo, giận cái sợ của chính mình.

Việc thứ ba: quay lại sửa. Nếu lỡ quát rồi, thì đừng để qua đêm. Vô ngồi xuống ngang tầm con, nói: "Hồi nãy mẹ lớn tiếng với con, mẹ xin lỗi. Mẹ không giận con, mẹ mệt. Mình học lại từ từ nghen." Nhiều người sợ xin lỗi con thì mất uy. Vương nghĩ ngược lại. Đứa nhỏ thấy ba má biết sai biết sửa, là nó học được cách làm người lớn.

Việc thứ tư: đừng học quá khuya. Tiếng quát trong chuyện thầy Hải kéo tới mười một giờ rưỡi đêm. Giờ đó, đứa nhỏ buồn ngủ, người lớn kiệt sức, bài toán nào cũng thành khó. Bài chưa xong, thì để mai dậy sớm làm tiếp, hoặc viết một dòng nhờ cô giáo giảng lại. Phân số thì học lại được. Cái sợ trong lòng đứa nhỏ, thì khó xóa lắm.

Thầy Đỗ Hải kể thêm, tới đứa con thứ hai, thầy đổi cách. Con viết chữ xấu, tính toán ẩu, bị cô phạt đứng ngoài lớp. Thầy không la, thầy an ủi con, rồi tới nói chuyện với cô giáo. Buổi tối, hai cha con ngồi coi phim về thiên nhiên, về loài vật, về vũ trụ, rồi bàn với nhau. Thầy viết, đó là lúc đứa nhỏ hào hứng nhất, học được nhiều nhất. Và thầy tin không có đứa trẻ nào dốt, chỉ có cách dạy chưa hợp.

Vương mong tối nay, ở nhà anh chị, cái bàn học bớt một tiếng quát. Thay vào đó là năm phút ngoài hiên, một hơi thở dài, và một câu: "Mình học lại từ từ nghen con."

Mời anh chị nghe một bài hát Tình Ca viết cho những người ba người má, đang tập dỗ cơn giận của mình.

Chuyện của thầy Đỗ Hải, Vương lấy từ bài "Những đứa trẻ bị quát" trên báo VnExpress; nghiên cứu của ông Ming-Te Wang, Vương đọc qua bản tin của Đại học Pittsburgh; hình ảnh ôm cơn giận là của thầy Thích Nhất Hạnh trong cuốn "Giận".