Tình Ca kể chuyện · Nghĩ Ít Đi, Thương Nhiều Hơn

Người Chồng Ở Nhà Và Một Nồi Cơm Sống – Khi Mình Tự Ái Với Chính Người Mình Thương

Có một nồi cơm sống. Chỉ là một nồi cơm thôi, anh chị. Mà từ nồi cơm đó, một người chồng nghĩ suốt mấy tháng trời rằng vợ mình coi thường mình. Rồi hai vợ chồng, sống chung một mái nhà, mà lạnh với nhau như hai người lạ.

Đây là tập đầu tiên của chuyên mục Nghĩ Ít Đi, Thương Nhiều Hơn. Vương làm chuyên mục này cho những người hay nghĩ nhiều, hay nóng, hay tự ái, mà thương gia đình mình lắm. Thương mà không biết sao cứ làm khổ nhau. Mà ai trong mình cũng có lúc như vậy.

Chuyện hôm nay Vương phỏng theo một bài trên báo Sài Gòn Giải Phóng, Vương đổi tên nhân vật. Anh Toàn và chị Mai ở quận Mười Hai, cưới nhau ba năm, có một con nhỏ. Anh Toàn làm trưởng nhóm ở một công ty may, chị Mai làm ngân hàng. Kinh tế ổn định, có người giúp việc.

Rồi công ty anh khó xuất hàng. Anh bị chuyển qua một bộ phận không hợp, lương giảm gần một nửa. Anh xin nghỉ, tự tin rằng có bằng kỹ sư thì tìm việc mới dễ thôi. Chị Mai cũng tin vậy.

Mà hai tháng, ba tháng, nộp hồ sơ, nhờ người quen, vẫn chưa có chỗ nào nhận. Tiền bắt đầu eo hẹp. Hai vợ chồng cho người giúp việc nghỉ. Anh Toàn nhận phần việc nhà, vừa làm vừa tìm việc, một phần cũng vì ngồi không thì khó chịu.

Mà anh đâu quen. Anh vụng, anh quên việc này việc kia. Có bữa nấu nồi cơm còn sống. Lúc đầu chị Mai cười, chọc chồng cho vui. Lâu dần, lặp lại nhiều lần, chị bực, chị nói những câu thiếu tế nhị.

Và anh Toàn nghe những câu đó, rồi về nghĩ. Nghĩ rằng vợ coi thường mình. Nghĩ rằng mình xuống giá trong nhà. Bạn bè rủ đi cà phê, anh từ chối, viện cớ phải nấu cơm, phải đón con. Hai vợ chồng rơi vào một cuộc chiến tranh lạnh kéo dài. Bài báo không kể họ có làm lành hay chưa.

Anh chị nghe có thấy quen không? Cái nồi cơm sống không làm hư hôn nhân của ai hết. Cái làm hư, là chuyện xảy ra trong đầu anh Toàn sau nồi cơm đó.

Bài báo có một câu Vương nhớ hoài: đàn ông hay lấy công việc làm thước đo bản lĩnh của mình, nên khi mất việc, cái cảm giác thất bại có khi còn nặng hơn cả nỗi lo tiền. Cho nên khi vợ nói một câu bực bội về nồi cơm, anh Toàn không nghe thấy chuyện nồi cơm. Anh nghe thấy: "Anh là đồ vô dụng." Mà chị Mai có nói câu đó đâu.

Người hay nghĩ nhiều, như anh Toàn, như Vương, có một tật. Mình đọc ý nghĩ người khác. Vợ thở dài, mình nghĩ vợ chán mình. Vợ về trễ, mình nghĩ vợ không muốn về. Vợ nói một câu bực, mình nghĩ vợ khinh mình. Rồi mình phản ứng với cái mình nghĩ, chứ không phải với cái người ta nói. Mình rút lui, mình im lặng, mình tự ái. Người kia thấy mình lạnh, người kia cũng lạnh lại. Vậy là cái ý nghĩ trong đầu mình, tự nó thành thật.

Vậy gỡ ra sao? Vương xin gợi bốn cách nhỏ, từ sách và từ những nghiên cứu Vương đọc được.

Cách thứ nhất: gọi tên cảm xúc của mình. Năm hai ngàn không trăm lẻ bảy, nhóm của nhà tâm lý Matthew Lieberman ở Đại học UCLA bên Mỹ làm một thí nghiệm. Họ cho ba mươi người coi hình những gương mặt giận dữ, sợ hãi, rồi chụp não. Khi người ta chỉ cần gọi tên cảm xúc, như chữ "giận", chữ "sợ", thì vùng báo động trong não dịu xuống. Nói cho dễ hiểu: mình gọi được tên nó, là nó bớt điều khiển mình. Anh Toàn mà nói được với mình một câu: "Mình đang thấy xấu hổ vì chưa có việc", thì cái xấu hổ đó đã nhỏ lại một chút. Còn không gọi tên, nó biến thành giận, thành tự ái, thành im lặng.

Cách thứ hai: hỏi mình "bằng chứng đâu". Mỗi khi trong đầu nổi lên câu "vợ coi thường mình", anh chị thử hỏi lại: vợ đã nói đúng câu đó chưa? Hay mình tự dịch ra? Có một cuốn sách nhỏ bằng tiếng Anh của tác giả Joseph Nguyen, tên sách tạm dịch là "Đừng tin hết những gì bạn nghĩ". Cái tên sách thôi đã là một lời khuyên. Mình nghĩ, không có nghĩa là nó đúng. Mình nên tự nhắc mình một câu: mình đang nghĩ, chứ chưa phải là sự thật. Muốn biết sự thật, thì hỏi. Hỏi nhẹ thôi: "Em bực anh hả, hay em mệt chuyện ở công ty?" Một câu hỏi như vậy, cứu được cả tháng chiến tranh lạnh.

Cách thứ ba: gọi mình bằng tên. Nghe hơi lạ, mà có nghiên cứu đàng hoàng. Nhà tâm lý Ethan Kross ở Đại học Michigan, năm hai ngàn không trăm mười bốn, công bố rằng khi người ta tự nói với mình bằng tên của mình, hoặc bằng chữ "mày", chữ "anh", thay vì chữ "tôi", thì người ta bình tĩnh hơn, nghĩ sáng hơn. Vì như vậy, mình đứng lùi ra một bước, nhìn mình như nhìn một người bạn. Thay vì "tôi vô dụng quá", thử nói: "Toàn, mày đang mất việc, mày buồn là phải. Mà nồi cơm sống thì mai nấu lại." Nghe nó khác hẳn, phải không anh chị.

Cách thứ tư: hẹn giờ để lo. Người hay nghĩ nhiều thì lo cả ngày, lo lúc rửa chén, lo lúc nằm, lo tới ba giờ sáng. Năm hai ngàn không trăm mười một, có một nghiên cứu nhỏ ở Hà Lan, trên mấy chục người đang căng thẳng vì công việc. Họ tập một cách: mỗi ngày dành đúng nửa tiếng để lo. Ngoài giờ đó, hễ cái lo nổi lên, thì ghi ra giấy, để dành tới giờ lo mới nghĩ. Kết quả, nhóm tập cách này bớt lo âu, bớt căng thẳng rõ hơn nhóm chỉ chữa bình thường. Các nhà nghiên cứu cũng nói nghiên cứu còn nhỏ, cần làm thêm. Anh chị thử coi. Tới giờ lo, coi lại tờ giấy, nhiều cái lo tự nhiên nó hết từ hồi nào.

Vương cũng muốn nói thêm một điều với những người chồng đang ở nhà như anh Toàn. Ở nhà nấu cơm, đón con, không làm anh nhỏ đi. Cái làm mình nhỏ đi, là mình tự rút khỏi bạn bè, tự đóng cửa với vợ, tự kết án mình. Bạn rủ cà phê, thì đi. Đi nửa tiếng, về nấu cơm vẫn kịp. Giữ một sợi dây với bên ngoài, là giữ cho mình khỏi chìm.

Còn nồi cơm sống, thì nấu lại. Lần sau bớt nước, hoặc thêm nước, tùy gạo. Chuyện nấu cơm, học được. Chuyện vợ chồng thương nhau, cũng học được.

Tập sau, Vương kể phía bên kia: người vợ gánh cả nhà, lo tiền, lo hai bên nội ngoại, lo con. Và một câu nói lúc mệt, đã làm chồng mình rơi nước mắt.

Giờ mời anh chị ở lại nghe một bài hát Tình Ca viết riêng cho chuyện này.

Chuyện anh Toàn và chị Mai, Vương phỏng theo bài "Khi chồng thất nghiệp" của báo Sài Gòn Giải Phóng, tên nhân vật đã đổi; nghiên cứu gọi tên cảm xúc của Đại học UCLA, nghiên cứu tự nói bằng tên của Đại học Michigan, nghiên cứu hẹn giờ để lo ở Hà Lan, Vương đọc qua các bài giới thiệu của UCLA, Đại học Michigan và Live Science.