Tình Ca kể chuyện · Mỗi Tuổi Một Mùa

Bảy Mươi Hai Tuổi Ngồi Bàn Đầu – Sắp Nghỉ Hưu, Sợ Mình Hết Giá Trị, Sợ Ngồi Không

Ngày đầu tiên vô lớp thạc sĩ, ông chọn ngồi bàn đầu. Bạn học đi ngang cúi đầu chào, tưởng ông là thầy. Ông là học viên, bảy mươi hai tuổi, tóc bạc trắng. Và hai năm sau, ông tốt nghiệp thủ khoa.

Đây là tập thứ mười sáu của bộ Mỗi Tuổi Một Mùa, cũng là tập khép lại đợt hai. Hôm nay Vương nói chuyện với anh chị tuổi năm mươi, những người đang đếm ngược tới ngày nghỉ hưu. Có người mong lắm, mà cũng có người nghĩ tới là sợ. Sợ sáng mai thức dậy không biết đi đâu. Sợ không ai cần mình nữa. Sợ mình hết giá trị.

Nỗi sợ đó có thật. Tháng Bảy năm hai ngàn không trăm hai mươi sáu, báo VnExpress, trang tiếng Anh, kể chuyện một phiên giới thiệu việc làm cho người lớn tuổi ở Hà Nội. Ở đó có ông Chiến, bảy mươi mốt tuổi. Sau sáu tháng ở nhà ít việc, ông đi tìm một công việc hợp sức mình. Ông nói tiền bạc không áp lực lắm, điều quan trọng nhất là biết mình vẫn còn đóng góp được. Bài đó còn kể một chị nghỉ hưu sớm ở tuổi năm mươi bốn, sau gần ba chục năm làm kế toán. Chị nhớ cái không khí đi làm, nhớ đồng nghiệp. Bài báo cho biết năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm, nước mình có khoảng mười sáu triệu rưỡi người từ sáu mươi tuổi trở lên.

Chuyện ông cụ ngồi bàn đầu, Vương lấy từ bài của tác giả Thái Phương trên báo Sài Gòn Giải Phóng, đăng tháng Mười năm hai ngàn không trăm hai mươi hai. Ông tên là Trịnh Đức Chinh, ở phường Hai, quận Bình Thạnh. Ông là kỹ sư điện tử, từng dạy gần hai mươi năm ở Trường Đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh.

Nghỉ hưu rồi, ông thấy mình có nhiều thời gian, mà lại thiếu hiểu biết về xã hội. Vậy là ông đi học từ xa. Bốn năm học ngành Kế toán tài chính, rồi ba năm học Luật kinh tế, tốt nghiệp với điểm chín phẩy chín. Rồi ông học thạc sĩ Quản trị kinh doanh ở Trường Đại học Kinh tế Tài chính, ra trường thủ khoa, bảo vệ luận văn được chín điểm.

Cái Vương thích là mấy chi tiết nhỏ. Sáng nào ông cũng ra một quán cà phê quen, gọi ly nước, mở máy tính đọc tin. Ông nói mình không mày mò công nghệ thì tuột lại phía sau. Ông thú thật tuổi này hay quên, nên nghe giảng thật kỹ, đọc thêm tài liệu. Hai năm học, ông luôn tới sớm nhất, không vắng buổi nào. Nhà cách trường ba cây số, ông thường đi bộ, trời mưa mới chạy xe máy. Đầu mỗi năm học, ông mua một bộ sách giáo khoa mới, vừa để tự học, vừa để giảng bài cho cháu. Con cháu gọi ông là cuốn từ điển sống.

Có người hỏi: tuổi này học lấy bằng để làm gì? Ông trả lời: "Tôi có cần bằng cấp làm gì đâu. Chỉ là vì tôi thấy việc đó tốt cho mình thì tôi làm."

Người Nhật có một chữ cho cái đó: ikigai, nghĩa là cái lẽ sống, cái làm mình thấy đời đáng sống. Năm hai ngàn không trăm lẻ tám, nhóm nghiên cứu ở Đại học Tohoku bên Nhật công bố kết quả theo dõi hơn bốn mươi ba ngàn người từ bốn mươi tới bảy mươi chín tuổi, trong bảy năm. Trong những người nói mình có ikigai, khoảng chín mươi lăm phần trăm còn sống sau bảy năm; người nói không có, chỉ khoảng tám mươi ba phần trăm. Đã tính tới tuổi tác, bệnh tật, hút thuốc, sự khác biệt vẫn còn, dù các nhà nghiên cứu chưa biết rõ vì sao. Mà lẽ sống không cần to tát. Nó có thể là một môn học, một mảnh vườn, một đứa cháu chờ ông giảng bài.

Vậy chuẩn bị ra sao? Vương xin gợi bốn cách nhỏ.

Cách thứ nhất: chuẩn bị từ năm năm trước. Đừng đợi tới ngày nhận quyết định mới nghĩ. Báo VnExpress kể, đầu tháng Sáu năm hai ngàn không trăm hai mươi sáu, ở một diễn đàn tại Đại học Fulbright Việt Nam, các chuyên gia nói chất lượng tuổi già được quyết định từ rất lâu trước khi nghỉ hưu, và nêu năm trụ cột: tài chính ổn định, sức khỏe tốt, chỗ ở phù hợp, các mối quan hệ vững, và học suốt đời. Anh chị ghi năm chữ đó ra giấy, mỗi chữ một việc nhỏ sẽ làm trong năm nay.

Cách thứ hai: thử một vai trò mới, ngay từ bây giờ. Một lớp học buổi tối, một nhóm thiện nguyện, dạy kèm cho con nít trong xóm. Năm hai ngàn không trăm hai mươi, nhóm của nhà nghiên cứu Eric Kim ở Trường Y tế Công cộng Harvard theo dõi gần mười ba ngàn người Mỹ trên năm mươi tuổi, trong bốn năm. Những người làm tình nguyện từ một trăm giờ mỗi năm, tức chừng hai tiếng mỗi tuần, có nguy cơ tử vong thấp hơn rõ rệt, vận động nhiều hơn, tinh thần tốt hơn, so với người không làm. Nghiên cứu cũng nói không thấy tác động trực tiếp lên các bệnh mạn tính. Tình nguyện không thay thuốc, mà là một lý do để sáng mai bước ra khỏi nhà.

Cách thứ ba: giữ nhịp ngày. Nghỉ hưu mà bỏ hết giờ giấc, ngủ tới trưa, coi ti vi tới khuya, thì người dễ lả. Học ông Chinh: sáng ra quán, mở máy, đọc tin; tới giờ học thì đi bộ tới lớp. Anh chị tự đặt cho mình một giờ thức, một việc buổi sáng, một việc buổi chiều.

Cách thứ tư: giữ bạn bè. Chị kế toán trong bài báo nhớ đồng nghiệp hơn nhớ công việc. Nhiều người nghỉ hưu mới biết, bạn mình hầu hết là bạn ở sở. Nên từ giờ, hẹn một nhóm bạn, mỗi tháng một buổi cà phê, đi bộ, đánh cờ. Bạn cũ thì gọi lại, bạn mới thì kiếm ở lớp học.

Tới đây, đợt hai của bộ Mỗi Tuổi Một Mùa xin khép lại. Vương cảm ơn anh chị, các bạn đã theo Vương tới tập thứ mười sáu. Mình đã đi qua tuổi hai mươi tới tuổi năm mươi, qua những căn nhà đông và những căn nhà vắng. Vương vẫn tin một điều: mỗi tuổi một mùa, mùa nào cũng có cái đẹp. Và đừng mong mọi chuyện đều tròn. Ông Chinh đôi khi hay quên, vẫn đậu thủ khoa. Mình chưa đủ hết, vẫn sống vui được.

Anh chị đang chuẩn bị gì cho ngày nghỉ hưu? Hay đã nghỉ rồi, và tìm được việc gì làm mình vui? Kể cho Vương nghe ở phần bình luận nhé, biết đâu chuyện của anh chị làm một người khác bớt sợ.

Giờ mời anh chị nghe bài hát cuối của đợt này, Tình Ca viết cho những ai sắp xuống một sân ga mới.

Chuyện ông Trịnh Đức Chinh, Vương lấy từ báo Sài Gòn Giải Phóng; chuyện ông Chiến, chuyện diễn đàn ở Đại học Fulbright Việt Nam, Vương lấy từ báo VnExpress, trang tiếng Anh; nghiên cứu về ikigai của Đại học Tohoku; nghiên cứu về tình nguyện và sức khỏe của Trường Y tế Công cộng Harvard.