Tình Ca kể chuyện · Mỗi Tuổi Một Mùa

Thuê Nhà Hai Mươi Năm Mà Vẫn Vui – Tuổi Ba Mươi Chưa Mua Được Nhà Có Phải Là Thua

Gần một nửa thu nhập của hai vợ chồng, mỗi tháng, đi thẳng vô ngân hàng. Rồi chồng mất việc.

Đây là tập thứ mười hai của bộ Mỗi Tuổi Một Mùa. Hôm nay Vương nói với bạn, người tuổi ba mươi, chuyện căn nhà. Đi thuê hoài chưa mua được. Bạn bè đứa nhận nhà, đứa khoe sổ hồng, còn mình mỗi năm lại dọn trọ một lần. Vương nói trước: Vương không phải chuyên gia tài chính hay nhà đất. Vương không khuyên bạn mua hay bán căn nào. Vương chỉ kể chuyện, để bạn tự tính cho tỉnh.

Trước hết, mấy con số. Tháng Năm năm hai ngàn không trăm hai mươi bốn, báo Tuổi Trẻ dẫn một báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam gửi Chính phủ. Ở thành phố Hồ Chí Minh, giá một căn nhà trung bình gấp ba mươi hai phẩy năm lần thu nhập một năm của một hộ gia đình. Ở Hà Nội, gấp mười tám phẩy ba lần. Nói dễ hiểu: một nhà ở Sài Gòn không ăn, không tiêu gì hết, cũng phải hơn ba mươi năm mới đủ tiền. Còn báo VnExpress tháng Mười Hai năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm dẫn số liệu: trong mười năm, giá nhà ở thành phố Hồ Chí Minh tăng khoảng hai phẩy chín lần, mà thu nhập người lao động chỉ tăng khoảng một phẩy rưỡi lần.

Cho nên, nếu bạn ba mươi tuổi mà chưa mua được nhà, không phải vì bạn lười hay kém. Con số nó vậy.

Giờ Vương kể chuyện mở đầu. Báo Sài Gòn Giải Phóng tháng Sáu năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm có bài "Đuối sức vì vay mua nhà trả góp". Báo chỉ ghi tên tắt, Vương gọi theo báo là chị N.T., ở thành phố Thủ Đức. Năm hai ngàn không trăm hai mươi, chị mua căn nhà hơn năm mươi mét vuông, giá gần ba tỷ đồng. Chị vay thế chấp một tỷ sáu, mỗi tháng trả mười bảy triệu. Thêm một khoản vay tín chấp hơn một trăm triệu, mỗi tháng trả hai triệu rưỡi.

Hai vợ chồng thu nhập gần bốn mươi triệu, chồng làm ở khu công nghiệp bên Đồng Nai, lương khoảng hai mươi triệu. Hai năm đầu, lãi ưu đãi tám phẩy bảy phần trăm một năm. Hết ưu đãi, lãi thả nổi lên tới mười một phần trăm. Rồi chồng chị thất nghiệp. Nợ còn hơn một tỷ ba. Chị rao bán căn nhà. Chị nói với báo rằng khoản vay làm chị thực sự kiệt quệ.

Bạn cộng thử: mười bảy triệu với hai triệu rưỡi, là mười chín triệu rưỡi, trên bốn mươi triệu thu nhập. Gần một nửa. Trời yên thì gồng được. Một người mất lương, là hết đường lùi.

Giờ qua một nhà khác. Năm hai ngàn không trăm hai mươi mốt, trên mục Ý kiến của VnExpress, anh Hoàng Thanh Hải kể chuyện nhà mình. Anh gần bốn mươi tuổi, sống ở thành phố hơn hai mươi năm. Thuê trọ hồi đi học, thuê nhà cấp bốn hồi mới đi làm, cưới rồi thuê chung cư mini, có con thì thuê chung cư. Hai vợ chồng thu nhập khoảng bảy mươi triệu một tháng. Có tiền dành dụm, vay ngân hàng cũng được. Mà anh chưa bao giờ để chuyện mua nhà lên đầu danh sách, vì anh không muốn sống dưới áp lực trả nợ kéo dài. Tiền đó, vợ chồng anh dành dụm, đi chơi, sống với nhau. Bạn bè ngạc nhiên sao chưa có nhà. Anh viết rằng anh vui, vì không phải dùng nửa đời để chạy theo người khác.

Vương không nói thuê là đúng, mua là sai. Anh Hải có thu nhập khá, có lựa chọn. Chị N.T. muốn có nhà cũng không sai. Cái khác nhau là: một nhà chọn theo sức mình, một nhà gánh sát mép, rồi gặp chuyện không may.

Mà sao chưa có nhà lại thấy mình thua? Năm hai ngàn không trăm mười tám, ba nhà nghiên cứu ở Anh là Chris Foye, David Clapham và Tommaso Gabrieli phân tích dữ liệu một cuộc khảo sát theo dõi các hộ gia đình Anh nhiều năm. Họ thấy: khi người xung quanh coi có nhà là chuyện đương nhiên, thì người đi thuê thấy kém hạnh phúc hơn. Còn người có nhà, khi người xung quanh sở hữu nhà nhiều hơn, to hơn, thì họ cũng bớt hài lòng. Tức là một phần cái buồn không nằm ở căn nhà, mà nằm ở chuyện mình so với người ta. Cái thước đo đó, không có vạch cuối.

Vậy mình làm gì? Vương gợi bốn điều.

Điều thứ nhất: nhà là chỗ ở, không phải thước đo. Bạn lấy tờ giấy, viết ra: mình cần nhà để làm gì? Gần chỗ làm, cho con có trường, có chỗ đón ba má lên chơi? Rồi coi lại, cái nào thuê cũng có được, cái nào thật sự cần mua. Viết ra rồi, bạn đỡ bị câu "bạn bè có nhà hết rồi" kéo đi.

Điều thứ hai: đừng vay quá sức. Phó giáo sư Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia tài chính, nói với báo VnBusiness rằng mức an toàn là tiền trả nợ mỗi tháng không quá ba mươi tới bốn mươi phần trăm thu nhập. Hai vợ chồng thu nhập bốn mươi triệu, thì trả không quá mười hai tới mười sáu triệu. Các chuyên gia trong bài báo Sài Gòn Giải Phóng còn khuyên chỉ nên vay ba mươi tới năm mươi phần trăm giá căn nhà, dù ngân hàng cho vay tới bảy tám mươi phần trăm. Và tính thử hai lần: một lần khi hết lãi ưu đãi, một lần khi chỉ còn một người có lương. Nếu hai lần đó mà vẫn trả nổi, thì mới tính tiếp.

Điều thứ ba: giữ quỹ dự phòng, đừng nợ chồng nợ. Cũng bài báo đó, các chuyên gia khuyên giữ một khoản dự phòng chừng một trăm tới hai trăm triệu đồng cho lúc ốm đau, thất nghiệp. Đừng dốc sạch túi vô căn nhà. Chị N.T. ngoài khoản vay thế chấp còn một khoản vay tín chấp. Mượn thêm chỗ này để đắp chỗ kia, là chỗ dễ gãy nhất.

Điều thứ tư: sống tử tế trong căn nhà mình đang ở. Nhà thuê cũng là nhà. Một chậu cây, một kệ sách, một bữa cơm đủ người. Số tiền không đổ vô trả nợ, anh Hải dùng để dành dụm và sống với vợ con. Đừng để giấc mơ căn nhà sau này lấy mất những năm tháng đang có bây giờ.

Nhà là chỗ mình về, không phải cái bảng điểm. Có nhà sớm hay muộn, mua hay thuê, miễn là tối về có đèn sáng, có người chờ, và không phải mất ngủ vì nợ.

Còn bạn, bạn đang thuê hay đang trả góp? Bạn có lúc nào thấy mình thua bạn bè vì chuyện căn nhà không? Kể cho Vương nghe ở phần bình luận nhé, biết đâu chuyện của bạn làm nhẹ lòng một người khác. Giờ mời bạn ở lại nghe một bài hát Tình Ca viết riêng cho những người đang ở nhà thuê.

Số liệu giá nhà và thu nhập, Vương lấy từ báo Tuổi Trẻ, dẫn báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, và từ báo VnExpress; chuyện chị N.T. từ báo Sài Gòn Giải Phóng; chuyện anh Hoàng Thanh Hải từ mục Ý kiến của VnExpress; nghiên cứu của Chris Foye và đồng nghiệp trên tạp chí Urban Studies; mức trả nợ an toàn theo phó giáo sư Đinh Trọng Thịnh trên báo VnBusiness.