Tình Ca kể chuyện · Mỗi Tuổi Một Mùa

Một Đầu Gánh Con, Một Đầu Gánh Má – Tuổi Ba Mươi Của Thế Hệ Bánh Mì Kẹp

"Sợ nhất khi mẹ và con gái cùng ốm, mình chẳng thể phân thân nên chạy như con thoi." Đó là câu nói của một người mẹ ba mươi hai tuổi, đăng trên báo VnExpress. Biết bao nhiêu người tuổi ba mươi đang chạy y như vậy, mỗi ngày, mà không kể với ai.

Đây là chuyên mục Mỗi Tuổi Một Mùa. Hôm nay Vương nói chuyện với bạn, người đang ở tuổi ba mươi, một tay bế con, một tay dìu ba má.

Chuyện này báo VnExpress đăng năm hai ngàn không trăm hai mươi mốt, tên nhân vật báo đã đổi, Vương gọi theo báo là chị Hồng. Chị Hồng làm văn phòng, có một con gái mới một tuổi, đang tập đi. Má của chị khoảng bảy mươi tuổi, bị bệnh Alzheimer nặng, tức là bệnh lú lẫn của người già. Ba chị mất rồi. Em gái chị lấy chồng xa, gần như không phụ được gì. Chị là chỗ dựa duy nhất của má.

Vợ chồng chị không dọn về ở chung với má được. Chị lấy lương hưu hơn bảy triệu đồng mỗi tháng của má để thuê người giúp việc chăm bà. Chị có tính tới viện dưỡng lão, tốn thêm chừng ba triệu đồng mỗi tháng, mà chị không đành lòng.

Công việc của chị bị đứt quãng hoài. Có lần má nhập viện, chị nghỉ nửa tháng. Rồi người giúp việc xin về quê, chị lại xin nghỉ. Dần dần, chị không còn được giao việc quan trọng nữa. Chị còn đang phân vân có nên sinh đứa thứ hai hay không. Chị nói với báo một câu mà Vương nhớ hoài: "Công việc thì có nhiều lựa chọn, chứ mẹ chỉ có một."

Người ta gọi những người như chị Hồng là thế hệ bánh mì kẹp. Chữ này do một nhà xã hội học người Mỹ, bà Dorothy Miller, đặt ra. Mình là miếng nhân ở giữa, một bên là con, một bên là ba má, hai bên cùng ép vô. Cũng bài báo đó, VnExpress hỏi hơn hai trăm ba mươi người đã có gia đình. Hơn năm mươi sáu phần trăm nói mình đang vừa chăm con nhỏ vừa chăm cha mẹ già. Hơn ba mươi tư phần trăm nói đã phải giảm giờ làm, giảm thu nhập.

Bên Mỹ, Trung tâm nghiên cứu Pew cập nhật số liệu hồi tháng Tám năm hai ngàn không trăm hai mươi sáu. Cứ bốn người lớn thì có một người đang bị kẹp giữa, nghĩa là có ba hoặc má từ sáu mươi lăm tuổi trở lên, mà vẫn đang nuôi con nhỏ, hoặc còn phụ tiền cho con lớn. Riêng người ở tuổi ba mươi, cũng cứ bốn người có một.

Còn ở mình, theo Cục Thống kê, năm hai ngàn không trăm hai mươi bốn cả nước có mười bốn triệu hai trăm ngàn người từ sáu mươi tuổi trở lên. Tới năm hai ngàn không trăm ba mươi, con số đó ước chừng mười tám triệu. Mình già nhanh, mà mỗi nhà lại ít con, nên vai mỗi người gánh nặng hơn.

Vậy gánh làm sao cho khỏi gãy? Vương gợi bốn cách, từ tài liệu của các tổ chức chuyên giúp người chăm người thân.

Cách thứ nhất: họp nhà, chia việc cho rõ. Tổ chức Family Caregiver Alliance bên Mỹ, trong một tài liệu viết dựa trên sách của tác giả Francine Russo, khuyên anh chị em nên ngồi lại với nhau sớm, và ngồi lại nhiều lần. Đừng mặc định ai ở gần thì người đó lo hết. Mỗi người nhận phần hợp với mình. Người kiên nhẫn thì chăm tay chân. Người nóng tánh thì lo giấy tờ, đi chợ. Người ở xa như em gái chị Hồng, vẫn góp được: góp tiền thuê người, lo sổ sách bệnh viện, gọi điện cho má mỗi tối. Và khi nhờ, thì nói thẳng, nói cụ thể, đừng nói bóng nói gió, cũng đừng làm người kia thấy tội lỗi. Người ta làm rồi, thì nhớ cảm ơn.

Cách thứ hai: nói chuyện tiền bạc với ba má, nói sớm. Nhiều nhà ngại lắm, sợ nói ra thành bất hiếu. Mà bài báo VnExpress có dẫn một báo cáo quốc gia: sáu mươi bốn phẩy bốn phần trăm người cao tuổi ở mình không có lương hưu hay trợ cấp. Nên chuyện tiền, sớm muộn gì cũng phải nói. Lúc ba má còn khỏe, còn minh mẫn, cả nhà ngồi lại một buổi. Ba má có những khoản gì, sổ bảo hiểm y tế để đâu, ba má muốn được chăm ở nhà hay chịu vô viện. Mỗi người con góp bao nhiêu. Rồi ghi hết ra giấy. Như chị Hồng, lấy lương hưu của má để lo cho má, đó là chuyện đàng hoàng, không có gì phải áy náy.

Cách thứ ba: giữ sức cho mình. Trang HelpGuide, bài của tác giả Melinda Smith, có kể mấy dấu hiệu của người chăm bệnh đang kiệt sức. Ngủ dậy rồi mà vẫn mệt. Có người phụ mà vẫn không thả lỏng được. Ngày càng dễ cáu với chính người mình đang chăm. Thấy bất lực. Thấy mình có mấy dấu hiệu đó, là lúc phải dừng lại. Ngủ cho đủ giấc. Mỗi ngày cho mình một chút thời gian làm việc mình thích, dù chỉ mười lăm phút. Giữ liên lạc với bạn bè. Và đi khám cho chính mình nữa. Nếu buồn, mất ngủ kéo dài nhiều tuần, thì đi gặp bác sĩ, đừng ráng chịu một mình.

Cách thứ tư: xin giúp đỡ, mà xin cho khéo. Cũng bài viết đó khuyên mình soạn sẵn một danh sách những việc nhỏ người khác làm giùm được. Đón con chiều thứ Năm. Ngồi với má một buổi sáng Chủ nhật. Mua giùm hộp thuốc. Ai hỏi "có cần gì không", thì đưa ra một việc trong danh sách, đừng nói "thôi, không sao". Vợ chồng cũng vậy, chia ca với nhau, tối nay anh trông con, em qua má, tối mai đổi lại. Nhận sự giúp đỡ không làm bạn kém hiếu thảo đi chút nào.

Vương biết, nghe thì dễ, làm thì khó. Có nhà anh chị em không chịu ngồi lại, có nhà không có tiền thuê ai. Mà gỡ được chút nào thì gỡ chút đó. Một buổi họp nhà. Một tờ giấy ghi tiền bạc. Một đêm ngủ đủ. Một lời nhờ.

Ông bà mình có cái đòn gánh. Một đầu là thúng gạo, một đầu là thúng rau. Người gánh giỏi không phải người khỏe nhất, mà là người biết đổi vai, biết đặt gánh xuống nghỉ bên đường. Bạn đang gánh con một đầu, ba má một đầu. Bạn nhớ giùm Vương: người gánh cũng cần được đỡ.

Còn bạn, bạn đang gánh hai đầu như thế nào? Anh chị em nhà bạn chia việc ra sao? Kể cho Vương nghe ở phần bình luận nhé, biết đâu chuyện của bạn giúp được người khác. Giờ mời bạn ở lại nghe một bài hát Tình Ca viết riêng cho những đôi vai tuổi ba mươi.

Chuyện chị Hồng và khảo sát của báo, Vương lấy từ bài "Thế hệ bánh mỳ kẹp" của báo VnExpress, tên nhân vật báo đã đổi; số liệu bên Mỹ của Trung tâm Pew; số người cao tuổi ở Việt Nam của Cục Thống kê; cách chia việc giữa anh chị em của tổ chức Family Caregiver Alliance; dấu hiệu kiệt sức và cách giữ sức của trang HelpGuide.