Tình Ca kể chuyện · Mỗi Tuổi Một Mùa
Đồng Lương Đầu Tiên Chưa Tới Giữa Tháng Đã Hết – Để Dành, Chi Tiêu, Gửi Về Ba Má Sao Cho Phải
Lương về đầu tháng. Tiền nhà, tiền ăn, để riêng ra hết rồi. Vậy mà chưa tới giữa tháng, ví đã trống, phải đi mượn bạn. Bạn có thấy quen không?
Đây là Mỗi Tuổi Một Mùa, và hôm nay Vương nói chuyện tiền với những người hai mươi tuổi, mới cầm đồng lương đầu tiên. Vui lắm, mà cũng rối lắm. Để dành bao nhiêu? Xài bao nhiêu? Gửi về cho ba má bao nhiêu thì phải?
Chuyện đầu tiên Vương lấy từ báo Tuổi Trẻ, tháng Chín năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm. Ngọc Nhi hai mươi hai tuổi, làm nhân viên marketing, lương chín tới mười triệu một tháng. Lãnh lương xong, Nhi để riêng tiền nhà, tiền ăn, tiền mua đồ chăm sóc da.
Mà rồi tới sinh nhật bạn, tới buổi họp mặt, tới chuyến đi chơi, rồi tới mấy món tự thưởng cho mình. Toàn khoản ngoài kế hoạch. Chưa tới giữa tháng, tiền đã hết. Lúc đó Nhi phải mượn bạn bè, hoặc nhờ gia đình.
Chuyện thứ hai, cũng trên báo Tuổi Trẻ. Như Quỳnh hai mươi bốn tuổi, quê Quảng Ngãi, làm tổng đài viên cho một phòng khám nha khoa ở Sài Gòn, lương hơn tám triệu hai. Quỳnh không ở trọ gần chỗ làm bên Tân Bình, mà chọn một phòng tám mét vuông bên Tân Phú, giá một triệu rưỡi, xa hơn mà rẻ hơn một triệu hai. Tiền trọ với tiền ăn gom lại khoảng bốn triệu. Đi lại, xăng xe, giao tiếp với đồng nghiệp khoảng một triệu. Còn lại chừng ba triệu, Quỳnh để dành, phòng khi ốm đau, hoặc gửi về quê khi nhà cần. Quỳnh nói một câu làm Vương thương: ai mà không muốn ở cùng cha mẹ, gần quê gần nhà, mà giờ về thì lấy gì làm.
Hai bạn lương gần bằng nhau. Một bạn hụt giữa tháng, một bạn còn dư để gửi về nhà. Khác nhau không nằm ở số tiền, mà nằm ở chỗ tiền được chia ra từ trước, hay để trôi theo từng cuộc hẹn.
Bạn không cô đơn đâu. Tháng Mười Một năm hai ngàn không trăm hai mươi lăm, báo Tuổi Trẻ đưa tin một khảo sát của ngân hàng UOB về người tiêu dùng ở Đông Nam Á. Ở Việt Nam, trong nhóm Gen Z, khoảng bốn mươi bảy phần trăm có tiền để dành đủ xài hơn ba tháng. Mà cũng có tới bảy mươi bảy phần trăm nói rằng thích tận hưởng cuộc sống bây giờ hơn là lo cho tương lai. Muốn vui bây giờ, không sai. Chỉ đừng để cái vui hôm nay thành cái nợ ngày mai.
Vậy bắt đầu từ đâu? Vương xin gợi năm cách nhỏ. Vương không bàn chuyện đầu tư, không khuyên mua cái gì để làm giàu. Chỉ là mấy nguyên tắc giữ tiền cho chắc.
Cách thứ nhất: trả cho mình trước. Có một cuốn sách cũ cả trăm năm, tên là "Người giàu nhất thành Babylon" của George Clason. Lời khuyên nổi tiếng nhất trong đó: giữ lại cho mình ít nhất một phần mười số tiền làm ra. Giữ lại trước, rồi mới xài. Bạn làm vầy: ngày lãnh lương, cài sẵn lệnh chuyển tiền tự động qua một tài khoản tiết kiệm riêng. Tiền không nằm trong ví, mình ít đụng tới.
Cách thứ hai: chia lương ra từng phần, rồi giữ đúng phần. Năm hai ngàn không trăm lẻ năm, bà Elizabeth Warren, lúc đó là giáo sư luật ở Mỹ, viết chung một cuốn sách về tiền bạc, đưa ra khung năm mươi, ba mươi, hai mươi. Khoảng năm mươi phần trăm cho những thứ phải có, như tiền nhà, tiền ăn, điện nước. Ba mươi phần trăm cho những thứ mình muốn, như cà phê, quần áo, đi chơi. Hai mươi phần trăm để dành và trả nợ. Lương chín triệu, thì khoảng bốn triệu rưỡi, hai triệu bảy, và một triệu tám. Tiền nhà cao thì phần phải có lớn hơn, cũng không sao. Cái quan trọng là phần nào xài cho phần đó. Sinh nhật bạn, đi chơi, thì lấy từ phần ba mươi, hết thì thôi, đừng rút qua phần để dành.
Cách thứ ba: gom một quỹ dự phòng. Trang Vietcetera có tổng hợp: nhiều chuyên gia khuyên quỹ này thường bằng ba tới sáu tháng chi tiêu thiết yếu, tức là tiền nhà, tiền ăn, điện nước, không tính đi chơi. Chi thiết yếu năm triệu một tháng, thì quỹ dự phòng khoảng mười lăm tới ba mươi triệu. Bắt đầu bằng mục tiêu một tháng trước. Có tiền thưởng, có thu nhập thêm, thì bỏ vô quỹ. Lỡ mất việc, lỡ bệnh, mình khỏi đi vay ai.
Cách thứ tư: gửi về ba má, đều đặn, vừa sức, và nói rõ. Báo VnExpress có bài "Áp lực báo hiếu", kể chuyện những người con gửi tiền về nhà tới mức cạn sức, giấu cả vợ, cáu gắt với gia đình mình. Chuyên gia tâm lý Hồng Hương ở Hà Nội trong bài đó gợi ý trích khoảng năm phần trăm thu nhập mỗi tháng để biếu cha mẹ, và nói rõ tình hình tài chính của mình cho ba má hiểu. Nhà khó khăn, ba má bệnh, thì mình gửi nhiều hơn, đó là thương. Mà đừng đi vay để gửi về, đừng gửi tới mức mình không còn đồng dự phòng. Gửi ít mà đều, kèm một cuộc gọi hỏi thăm, là đủ ấm lòng ba má. Còn đồng lương đầu tiên, nếu được, bạn mua cho ba má một món nhỏ, tự tay đưa. Món quà đó, ba má nhớ lâu lắm.
Cách thứ năm, Vương nói chậm một chút: cảnh giác vay nóng. Báo VnExpress năm hai ngàn không trăm hai mươi ba kể chuyện một bạn trai hai mươi tuổi ở Tân Bình, cần hai mươi triệu. Bạn thấy quảng cáo trên Facebook, có logo ngân hàng lớn, ghi cho vay nhanh, lãi thấp, không cần thế chấp. Điền thông tin xong, có người tự xưng nhân viên ngân hàng bảo quay video cầm căn cước để xét duyệt, rồi báo tiền đã vô ví. Mà rút không được. Họ nói bạn nhập sai thông tin, phải đóng năm triệu tiền "đảm bảo ủy quyền", hạn trong một trăm hai mươi phút. Bạn chuyển tiền. Rồi họ biến mất. Công an Thành phố Hồ Chí Minh khuyên: tuyệt đối không chuyển tiền theo yêu cầu của những nhóm này, và cẩn thận với ứng dụng đòi đọc danh bạ, vì có nơi lấy danh bạ để đòi nợ, đe dọa người quen. Bạn nhớ giùm Vương một câu: vay mà bắt mình chuyển tiền trước, là lừa. Có quỹ dự phòng, mình đâu cần vay nóng.
Bạn ơi, đồng lương đầu tiên không cần nhiều. Cái quý là nó tập cho mình một thói quen. Thói quen chia tiền ra từng phần từ năm hai mươi tuổi, sẽ đi theo mình tới năm bốn mươi, năm mươi.
Đồng lương đầu tiên của bạn, bạn đã làm gì với nó? Có gửi về cho ba má không? Kể cho Vương nghe ở phần bình luận nhé. Giờ mời bạn ở lại nghe một bài hát Tình Ca viết riêng cho chuyện này.
Chuyện Ngọc Nhi và Như Quỳnh, Vương lấy từ hai bài trên báo Tuổi Trẻ; khảo sát của ngân hàng UOB do báo Tuổi Trẻ đưa tin; khung năm mươi, ba mươi, hai mươi là của bà Elizabeth Warren, Vương đọc qua bài giới thiệu của tạp chí The Week; quỹ dự phòng ba tới sáu tháng lấy từ trang Vietcetera; lời khuyên biếu cha mẹ lấy từ bài "Áp lực báo hiếu" và chuyện lừa phí vay lấy từ báo VnExpress.