Tình Ca kể chuyện · Mỗi Tuổi Một Mùa
Lướt Mạng Thấy Ai Cũng Hơn Mình – Khi Màn Hình Điện Thoại Thành Cái Thước Đo Đời Mình
"Bạn em ai cũng thành đạt chị ạ." Đó là câu một cô gái hai mươi bảy tuổi nói với chị mình, sau buổi họp lớp cấp ba. Câu đó được kể lại trên báo Sài Gòn Giải Phóng hồi tháng Tám năm nay. Đêm đó, cô ngủ không yên.
Chào bạn. Đây là tập đầu tiên của chuyên mục Mỗi Tuổi Một Mùa. Mỗi tuổi có một mùa của nó, có cái đẹp riêng, có nỗi lo riêng. Hôm nay Vương nói chuyện với những người đang ở tuổi hai mươi. Cái tuổi mà mở điện thoại ra, ai cũng giỏi hơn mình, giàu hơn mình, vui hơn mình.
Chuyện đầu tiên Vương phỏng theo một bài trên báo VnExpress, bản tiếng Anh, năm hai ngàn không trăm hai mươi ba. Vương đổi tên nhân vật là Khang. Khang hai mươi bốn tuổi, làm thiết kế kiến trúc ở Đà Nẵng, mà ngày xưa học không đúng ngành này.
Mỗi ngày Khang lướt Facebook. Người cùng nghề đăng sản phẩm, đăng lời khách khen, đăng giải thưởng quốc tế. Có người khoe vẽ một bản thiết kế mất một tiếng, mà được trả tới năm ngàn đô la. Khang nói với phóng viên một câu Vương nhớ hoài: cứ mười người cùng nghề trên Facebook, thì mười người khoe thành tích.
Khang thấy mình đứng yên, trong khi người ta chạy. Bạn ấy tự ti, nghi ngờ chính mình. Rồi Khang bỏ Đà Nẵng, về quê một năm, mong lấy lại sức. Mà về quê, nhận mấy việc nhỏ, mở điện thoại ra vẫn thấy bạn bè làm công trình lớn. Khang kể, bạn ấy càng áp lực hơn.
Cũng trong bài báo đó, có một bạn trai khác ở Sài Gòn, Vương gọi là Tú, cũng hai mươi bốn tuổi, mới học xong ở nước ngoài về. Bạn bè Tú đăng số dư tài khoản, đăng mình quản lý bao nhiêu nhân viên. Ba má hỏi sao con vẫn là nhân viên bình thường. Họp lớp, bạn bè kể thành tích với thầy cô, Tú không có gì để kể. Tú nói, Tú thấy mình bị bạn bè bỏ lại phía sau. Mỗi đêm Tú chỉ ngủ được hai, ba tiếng. Mấy người bạn học tâm lý nói, có thể Tú đang bị trầm cảm.
Bạn nghe có thấy quen không? Người ta khuyên Tú: lấy thành công của bạn bè làm động lực đi. Mà Tú nói, Tú không làm được, vì trong lòng chỉ toàn nghi ngờ mình. Vương hiểu. Khi mình đang thấy mình nhỏ xíu, thì lời khuyên "cố lên" chỉ làm mình thấy nhỏ thêm.
Vậy gỡ ra sao? Vương xin gợi năm cách nhỏ, từ những người đã đi qua và từ những nghiên cứu Vương đọc được.
Cách thứ nhất: nhớ rằng bạn đang coi đoạn phim hay nhất của người ta. Trên báo Tuổi Trẻ, cô Nguyễn Lâm Thảo Tâm, người đóng vai cô giáo Hồng trong phim Mắt Biếc, có nói một câu rất hay: mạng xã hội chỉ ghi lại những cột mốc lớn nhất, còn những vất vưởng hằng ngày thì người ta giữ trong lòng. Cô nói, hiểu như vậy, cô bình tâm hơn nhiều. Bạn đang coi đoạn phim hay nhất của người ta, rồi đem so với cả cuộc đời mình, kể cả những đoạn mình mệt nhất. So vậy, thì ai mà thắng nổi.
Cách thứ hai: cho mạng xã hội ba mươi phút mỗi ngày thôi. Năm hai ngàn không trăm mười tám, nhà tâm lý Melissa Hunt ở Đại học Pennsylvania bên Mỹ làm một thí nghiệm với một trăm bốn mươi ba sinh viên. Một nhóm dùng Facebook, Instagram, Snapchat như bình thường. Nhóm kia mỗi ứng dụng chỉ được mười phút một ngày, tổng cộng khoảng ba mươi phút, trong ba tuần. Họ không tin lời khai, mà coi luôn thời gian sử dụng trong điện thoại. Kết quả, nhóm dùng ít bớt cô đơn và bớt trầm cảm rõ rệt. Ai lúc đầu buồn nhiều, thì đỡ nhiều nhất. Bà Hunt nói thêm, nghiên cứu này không khuyên bỏ hẳn mạng xã hội. Lời khuyên của bà đơn giản lắm: đặt điện thoại xuống, và ở bên những người thật trong đời mình. Bạn có thể bắt đầu tối nay. Vô phần cài đặt, đặt giới hạn thời gian cho mấy ứng dụng hay làm bạn buồn.
Cách thứ ba: đừng chỉ lướt, hãy nói chuyện thật. Năm hai ngàn không trăm mười lăm, nhóm của Ethan Kross ở Đại học Michigan và Philippe Verduyn ở Đại học Leuven bên Bỉ phát hiện một điều. Lướt coi thụ động, không nhắn ai, không nói gì, làm lòng ghen tị tăng lên, rồi tâm trạng đi xuống theo thời gian. Còn gặp gỡ, nói chuyện với người thật, thì tâm trạng khá hơn. Vậy thì thay vì lướt coi bạn mình đi đâu, bạn nhắn cho bạn đó một câu: "Dạo này mày sao rồi?" Có khi người ta cũng đang mệt như mình.
Cách thứ tư: so với chính mình của năm ngoái. Chuyên gia tâm lý Trần Kim Thanh, trong bài báo về Khang và Tú, nói rằng nhiều người trẻ chưa biết giá trị của riêng mình là gì, nên mới đi so với người khác. Cô khuyên lấy một tờ giấy, viết ra điểm mạnh và điểm yếu của mình, và cố viết cho phần điểm mạnh dài hơn. Vương thêm một ý nhỏ: cuối tháng, viết ba điều mình làm được mà năm ngoái mình chưa làm được. Học xong một khóa, dậy sớm được, nấu được một món. Cái thước đo đúng nhất, là mình của hôm qua.
Cách thứ năm, Vương nói chậm một chút. Nếu bạn mất ngủ nhiều tuần như Tú, nếu buồn kéo dài, thấy mình vô dụng, thì xin bạn đừng ôm một mình. Hãy đi gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý, như mình đi khám khi đau bao tử vậy thôi. Bạn cũng có thể gọi đường dây Ngày Mai, miễn phí, có người lắng nghe không phán xét. Số là không chín sáu, ba không sáu, mười bốn mười bốn. Vương đọc lại: không chín sáu, ba không sáu, mười bốn mười bốn. Đường dây nghe máy từ một giờ trưa tới tám giờ rưỡi tối, thứ Tư tới Chủ nhật. Còn nếu đang nguy hiểm, thì gọi một một năm.
Bạn ơi, tuổi hai mươi không phải là cuộc thi chạy. Mỗi người có một mùa. Có cây ra hoa tháng Giêng, có cây tới tháng Chín mới trổ bông. Cây ra hoa trễ, không phải là cây hư.
Bạn có từng thấy mình thua kém vì một tấm hình trên mạng không? Bạn đã làm gì để thấy nhẹ lòng hơn? Kể cho Vương nghe ở phần bình luận nhé. Biết đâu câu chuyện của bạn giúp được một người đang lướt điện thoại lúc nửa đêm. Giờ mời bạn ở lại nghe một bài hát Tình Ca viết riêng cho chuyện này.
Câu nói sau buổi họp lớp, Vương lấy từ báo Sài Gòn Giải Phóng; chuyện Khang và Tú, Vương phỏng theo bài trên VnExpress bản tiếng Anh, tên đã đổi; lời cô Thảo Tâm lấy từ báo Tuổi Trẻ; nghiên cứu ba mươi phút mỗi ngày là của Đại học Pennsylvania, nghiên cứu lướt mạng thụ động là của Đại học Michigan và Đại học Leuven; thông tin đường dây Ngày Mai lấy từ trang Find A Helpline.