Tình Ca kể chuyện · Noel và Tết xưa

Canh Lửa Nồi Bánh Chưng – Đêm Dài Nhất Của Năm

Bạn có nhớ mùi lá dong khi gặp nước sôi không?

Cái mùi thơm ngai ngái, quyện với mùi khói củi, mùi nếp chín, là mùi mà với mình, chỉ có đúng một đêm trong năm mới có.

Nhà mình hồi đó, năm nào cũng gói bánh chưng.

Ông nội là người làm chủ chuyện này, từ chọn nếp, lựa đậu, tới chọn lá.

Ông nói, lá dong phải lựa lá bánh tẻ, không non quá, không già quá, lau từng lá cho sạch, cắt bỏ sống lá cho mềm.

Ngày hai mươi tám, cả nhà ngồi quây quần giữa sân.

Mẹ vo nếp, ngâm đậu xanh từ đêm trước, thịt ba chỉ được ướp tiêu, hành, muối, để trong cái thau nhôm lớn.

Ông ngồi giữa, trước mặt là cái khuôn gỗ vuông, đã cũ lắm, góc khuôn sờn mòn theo năm tháng.

Ông xếp lá vào khuôn, rải một lớp nếp, một lớp đậu, đặt miếng thịt vào giữa, rồi lại đậu, rồi lại nếp.

Tay ông gấp lá nhanh mà đều, buộc lạt chéo chữ thập, cái bánh nào ra cũng vuông vức như nhau.

Tụi con nít thì được giao gói mấy cái bánh nhỏ, gọi là bánh chưng con.

Bánh của tụi mình méo xẹo, lá lòi ra, lạt buộc lỏng lẻo, nhưng ông vẫn khen, vẫn bỏ chung vô nồi.

Ông nói, bánh xấu mà gói bằng cái bụng thương thì ăn vẫn ngon.

Chiều tối hôm đó, nồi bánh được bắc lên.

Cái nồi to lắm, phải hai người khiêng, đặt trên ba ông đầu rau xếp bằng gạch ngoài sân.

Bánh xếp kín nồi, lớp nào lớp nấy ngay ngắn, đổ nước ngập, đậy nắp, chèn thêm mấy tàu lá chuối lên trên.

Rồi bắt đầu nhóm lửa.

Một nồi bánh chưng phải nấu suốt đêm, mười mấy tiếng đồng hồ, không được để tắt lửa, không được để cạn nước.

Nên phải có người thức canh, cứ vài tiếng lại châm thêm nước sôi, thêm củi.

Tụi con nít giành nhau xin được thức canh, dù năm nào cũng ngủ gục trước nửa đêm.

Mình nhớ nhất là cảnh ngồi bên bếp lửa, trên mấy cái ghế đẩu thấp, mặt ai cũng đỏ hồng.

Lửa reo tí tách, khói bay lên, quyện vào sương đêm mỏng mỏng.

Mẹ vùi mấy củ khoai lang vào tro nóng, một hồi sau bới ra, thổi phù phù, bóc vỏ, ngọt lịm.

Ông ngồi đó, hút điếu thuốc lào, rồi bắt đầu kể chuyện.

Ông kể chuyện hồi ông còn nhỏ, nhà nghèo, Tết chỉ có vài cái bánh, mà vẫn thấy vui.

Ông kể chuyện bà, người con gái ông gặp ở chợ phiên, mặc áo tứ thân, cười rất hiền.

Ông kể đi kể lại, năm nào cũng mấy chuyện đó, mà năm nào tụi mình cũng ngồi nghe say mê.

Có năm mình hỏi ông, sao năm nào ông cũng gói bánh, mua ngoài chợ cho đỡ cực.

Ông cười, gõ nhẹ điếu thuốc vào thành ghế.

"Bánh mua thì no bụng. Bánh gói thì no lòng."

Hồi đó mình không hiểu, chỉ thấy câu nói nghe hay hay.

Bây giờ thì mình hiểu rồi.

Cái no lòng đó, là cả nhà ngồi bên nhau suốt một đêm dài, không ai vội đi đâu, không ai cầm điện thoại.

Là những câu chuyện được kể đi kể lại, để đứa nhỏ nào cũng thuộc lòng gốc gác nhà mình.

Là ánh lửa đỏ in lên mặt từng người, mà sau này mỗi lần nhắm mắt lại, mình vẫn thấy.

Gần sáng, nồi bánh được vớt ra.

Bánh nóng hổi, lá chuyển màu xanh thẫm, bốc khói nghi ngút.

Ông xếp bánh lên tấm phản, đặt tấm ván lên trên, chèn mấy cục gạch, để ép cho ráo nước, cho bánh chắc.

Cái bánh đầu tiên, bao giờ cũng được đặt lên bàn thờ trước.

Ông thắp nhang, đứng lặng một hồi, rồi mới quay ra cắt bánh cho cả nhà ăn thử.

Ông dùng sợi lạt cắt bánh thành từng miếng vuông, nếp dẻo, đậu bùi, thịt béo, ăn kèm dưa hành.

Mấy năm sau, ông mất.

Nhà mình vẫn gói bánh, vẫn dùng cái khuôn gỗ cũ của ông, vẫn ngồi canh lửa suốt đêm.

Giờ thì ba ngồi vào chỗ ông, kể lại những chuyện ông từng kể.

Còn mình ngồi chỗ của ba ngày xưa, nhìn mấy đứa nhỏ giành nhau gói bánh chưng con, méo xẹo y như mình hồi đó.

Mình mới hiểu, Tết không nằm ở mâm cao cỗ đầy.

Tết nằm ở những đêm cả nhà chịu ngồi gần nhau thêm một chút, chậm lại thêm một chút.

Nếu năm nay nhà bạn không gói bánh chưng, cũng không sao cả.

Chỉ mong bạn có được một đêm, ngồi bên người thân, kể cho nhau nghe một chuyện cũ.

Vì những câu chuyện được kể bên bếp lửa, là thứ nối người đi trước với người đi sau.

Chúc bạn một năm mới ấm như bếp lửa đêm ba mươi, và bình an trong từng bữa cơm nhà.