Tình Ca kể chuyện · Lời Khuyên Tuổi Xế Chiều

Đừng Để Con Cháu Phải Đoán – Những Điều Nên Nói Trước Và Giấy Tờ Nên Sắp Sẵn Khi Mình Còn Minh Mẫn

Cô chú, anh chị ơi, hôm nay Vương xin nói một chuyện mà nhiều nhà mình ngại nhắc tới, cứ nhắc là bị nói xui. Mà Vương mong cô chú nghe hết mười phút này, rồi hãy quyết định nó xui hay không. Vì có một gia đình, tìm ra cả chục cuốn sổ tiết kiệm của người thân để lại, mà phải mấy năm sau mới rút ra được.

Chuyện này là của một nhà báo, viết trên báo Sài Gòn Giải Phóng hồi tháng bảy năm hai ngàn không trăm hai mươi mốt, trong bài "Lập di chúc khi còn khỏe". Người viết kể về người bác của mình. Ông bị ung thư, rồi mất, mà không để lại một lời dặn nào. Sau đó người nhà tìm thấy khoảng mười cuốn sổ tiết kiệm, cộng lại chưa tới một trăm triệu đồng. Vậy mà mấy năm sau, vợ con ông phải tốn gần mười triệu tiền thủ tục công chứng mới rút được số tiền đó ra.

Số tiền không lớn. Mà cái cực, cái lúng túng, cái chạy tới chạy lui, là có thật. Và Vương nghĩ, nếu ông còn sống, chắc ông cũng không muốn vợ con mình cực như vậy.

Cũng trong bài báo đó, có chuyện chị Hồng, bốn mươi bốn tuổi, ở quận Phú Nhuận. Chị còn trẻ, còn khỏe, mà chị đi lập di chúc. Đứa con trai lớn nghe tin thì ngồi lặng người. Đứa con gái nhỏ thì khóc, không chịu. Một người em trong nhà thì nói "xui lắm". Còn chị thì nói chắc nịch, Vương đọc nguyên văn: "Tôi hoàn toàn minh mẫn và không bị ai ép buộc."

Câu đó nghe tưởng đơn giản. Mà nó chính là cái điều kiện quan trọng nhất của một tờ di chúc.

Theo Bộ luật Dân sự năm hai ngàn không trăm mười lăm, như báo Pháp luật Việt Nam có giải thích, di chúc chỉ hợp pháp khi người lập còn minh mẫn, sáng suốt, không bị ai lừa dối, đe dọa hay ép buộc. Nội dung không trái luật, và hình thức phải đúng quy định. Người không biết chữ, hay sức khỏe không tự viết được, thì phải có người làm chứng lập thành văn bản, và phải được công chứng hoặc chứng thực.

Nghĩa là gì? Nghĩa là chuyện này phải làm lúc mình còn khỏe, còn tỉnh. Đợi tới lúc nằm viện, nói không ra hơi, thì có khi đã trễ, hoặc làm rồi mà sau này người ta lại cãi nhau coi tờ giấy đó có đúng không.

Còn một điều nữa. Báo VnExpress có bài kể về những tờ di chúc mà luật sư gọi là "bất khả thi". Như có người cha ghi: con trai phải lấy vợ mới được hưởng, hay phải sinh cháu trai nối dõi mới được hưởng. Luật sư nói, mấy điều kiện kiểu đó dễ làm di chúc bị tòa tuyên vô hiệu, mà còn gây tranh chấp trong nhà. Thương con mà đặt điều kiện khó quá, có khi thành ra làm khổ con.

Vương không phải luật sư, nên Vương không dám chỉ cô chú viết di chúc ra sao. Vương chỉ xin nói năm điều chung chung, ai làm cũng được.

Điều thứ nhất: sắp một bìa hồ sơ. Một cái bìa thôi, để vô đó những giấy tờ quan trọng nhất. Giấy tờ nhà đất. Sổ tiết kiệm, hay ghi lại mình có tài khoản ở ngân hàng nào. Thẻ bảo hiểm y tế, căn cước. Sổ khám bệnh, giấy ra viện, toa thuốc đang uống, số điện thoại bác sĩ quen. Để một chỗ cố định, rồi nói cho một hai đứa con biết cái bìa đó nằm ở đâu. Lúc có chuyện gấp, con không phải lục tung cả nhà. Cô chú cũng có thể ghi thêm một tờ giấy nhỏ: mình đang nợ ai khoản gì, ai đang mượn mình khoản gì, mình có đóng hụi, có cho ai mượn sổ đỏ hay không. Mấy chuyện đó mình nhớ trong đầu, mà con cháu thì không biết. Viết ra rồi, là bớt được một mối lo cho cả nhà.

Điều thứ hai: nói trước những điều mình mong muốn. Lỡ mai mốt mình đau nặng, mình muốn được chăm ở đâu, ở nhà hay ở bệnh viện. Mình muốn đứa nào thay mình lo giấy tờ. Có món đồ kỷ niệm nào mình muốn để lại cho ai. Nói khi cả nhà đủ mặt, nói một lần cho tất cả cùng nghe. Đừng nói riêng mỗi đứa một kiểu, sau này tụi nhỏ nhớ khác nhau, lại buồn nhau. Nói xong rồi, nếu được, ghi lại mấy ý chính vô một tờ giấy, để chung trong bìa hồ sơ. Lời nói thì có lúc quên, chữ viết thì còn đó.

Điều thứ ba: lập di chúc khi còn minh mẫn, và hỏi người có chuyên môn. Cô chú có thể tới phòng công chứng, văn phòng công chứng, ủy ban phường xã, hoặc hỏi một luật sư. Người ta sẽ chỉ cho mình làm sao cho đúng luật, cho rõ ràng, để sau này con cháu khỏi cãi nhau. Tốn một buổi sáng, mà nhẹ cả nhà về sau.

Điều thứ tư: chưa hiểu thì chưa ký. Ở tập đầu tiên Vương đã nói rồi, mà Vương nhắc lại, vì nó quan trọng lắm. Ai đưa giấy ủy quyền, giấy cho tặng, giấy chuyển nhượng, dù là người trong nhà, cô chú cũng đọc kỹ, hỏi kỹ, hoặc mang ra phòng công chứng hỏi. Mình ký lúc nào, là mình phải hiểu lúc đó.

Điều thứ năm: nói chuyện này không xui. Dặn dò trước không làm ai yếu đi. Nhiều người dặn con cháu đâu ra đó từ sớm, rồi vẫn sống vui sống khỏe thêm nhiều năm, mà còn thấy lòng nhẹ hơn. Nói trước, là thương con cháu. Là để tụi nhỏ, lúc buồn nhất, không phải vừa khóc vừa đoán xem ba má muốn gì.

Vương cầm cành hoa này. Hoa nở rồi sẽ có ngày tàn, cây nào cũng vậy, người nào cũng vậy. Mà người làm vườn khéo, là người biết gieo sẵn hạt cho mùa sau, chứ không đợi cây tàn rồi mới lo. Cô chú sắp sẵn mấy tờ giấy, nói sẵn mấy lời, là gieo sẵn cái bình yên cho con cháu.

Còn với những người làm con như Vương: nếu ba má mình mở lời nói chuyện này, mình đừng gạt đi, đừng nói "thôi ba má nói chi chuyện xui". Mình ngồi xuống, nghe cho hết. Đó là ba má đang lo cho mình. Có khi mình còn phải mở lời trước, hỏi ba má một câu thật nhẹ: "Ba má có muốn dặn tụi con điều gì không?" Một câu hỏi thôi, mà ba má thấy được con hiểu.

Cô chú, anh chị nghĩ sao về chuyện này? Nhà mình đã nói với nhau chưa, hay vẫn còn ngại? Kể cho Vương nghe dưới phần bình luận nghen. Rồi ở lại nghe với Vương một bài hát Tình Ca viết cho những lời dặn để sẵn.

Chuyện người bác và chị Hồng là theo báo Sài Gòn Giải Phóng; điều kiện của di chúc theo Bộ luật Dân sự, báo Pháp luật Việt Nam giải thích; chuyện những tờ di chúc kèm điều kiện là theo báo VnExpress.