Tình Ca kể chuyện · Lời Khuyên Tuổi Xế Chiều

78 Tuổi Tốt Nghiệp Loại Giỏi Trường Luật, 87 Tuổi Đi Học Thạc Sĩ – Ai Nói Già Rồi Thì Hết Học?

Cô chú, anh chị ơi, có bao giờ mình nói câu này chưa: "Già rồi, học chi nữa." Vương nghe câu đó hoài. Mà hôm nay, Vương xin kể chuyện một ông cụ bảy mươi tám tuổi, vừa cầm tấm bằng cử nhân luật loại giỏi. Nghe xong, chắc cô chú sẽ không nói câu đó nữa đâu.

Ông tên là Ngô Tôn Đức, ở Hà Nội, sinh năm một ngàn chín trăm bốn mươi lăm. Báo VnExpress kể chuyện ông hồi tháng sáu năm hai ngàn không trăm hai mươi ba. Hơn bốn mươi năm trước, ông đã có bằng kỹ sư chế tạo máy. Tới tuổi xế chiều, ông lại nộp đơn vô Đại học Luật Hà Nội, học hệ vừa làm vừa học.

Mà giấy tờ học hành cũ của ông bị thất lạc, nên ông phải học lâu hơn người ta. Năm năm trời, bốn mươi lăm môn. Ban ngày ôn bài. Buổi tối lên giảng đường. Đêm về, ông ôn tiếp tới một hai giờ sáng. Bài nào cũng đọc giáo trình trước khi lên lớp. Chỗ nào không hiểu là hỏi thầy cô liền, không ngại.

Ông tốt nghiệp với điểm tổng kết tám phẩy một, điểm thực tập chín phẩy bảy, loại giỏi.

Vương thích nhất một chi tiết nhỏ. Hồi dịch bệnh, phải học ở nhà, ông viết tiểu luận bằng tay, dài cả chục trang. Rồi ông nhờ con cháu đánh máy giùm. Ông nói, đại ý: ông đi học một mình, mà cả nhà được học. Vậy là một ông cụ đi học, mà con cháu trong nhà cũng được học theo.

Ông nói ông học để hiểu pháp luật cho đúng, rồi giúp mọi người hiểu và làm cho đúng. Và ông nói một câu, Vương đọc nguyên văn nghen: "Tốt nghiệp trường Luật không phải đích đến, đó là dấu mốc để tôi tiếp tục đến trường."

Bảy mươi tám tuổi, mà còn nói chữ "tiếp tục".

Rồi ở dưới miền Tây mình cũng có một ông như vậy. Ông Nguyễn Tấn Thành, sinh năm một ngàn chín trăm ba mươi bảy, từng là thầy giáo dạy Văn ở Cần Thơ, có dạy ở trường Châu Văn Liêm. Năm hai ngàn không trăm hai mươi bốn, ở tuổi tám mươi bảy, ông trúng tuyển thạc sĩ ngành Văn học Việt Nam của Đại học Cần Thơ. Bữa khai giảng, ông đứng lên phát biểu, nói ông coi đây là sự đoái hoài đặc biệt của nhà trường dành cho mình. Báo VietNamNet có đưa tin, và báo Lào Cai đăng lại.

Có cô chú sẽ nói: "Mấy ông đó giỏi sẵn, chứ tui đâu có được vậy." Dạ, không cần phải học đại học đâu cô chú. Cái Vương muốn nói là chuyện đầu óc mình, cũng giống như đôi chân. Không xài thì nó cứng lại.

Có một nghiên cứu ở Đại học Texas tại Dallas, bên Mỹ, do bà Denise Park dẫn dắt, đăng năm hai ngàn không trăm mười ba. Họ mời hai trăm hai mươi mốt người, từ sáu mươi tới chín mươi tuổi, chia làm mấy nhóm, trong khoảng ba tháng, mỗi tuần mười lăm tiếng. Có nhóm học chụp ảnh bằng máy kỹ thuật số. Có nhóm học may chần vải bằng máy may điều khiển bằng máy tính. Toàn là những thứ mới, khó, phải động não. Còn mấy nhóm khác thì chỉ làm những việc quen, dễ: nghe nhạc, coi phim, chơi trò chơi đơn giản, đi chơi chung với nhau.

Kết quả: chỉ những nhóm học thứ mới và khó, trí nhớ mới tốt lên rõ rệt. Bà Park nói một câu, đại ý: khi mình ở trong vùng thoải mái, có khi mình đang ở ngoài vùng tiến bộ.

Vương phải nói cho rõ chỗ này, kẻo cô chú hiểu lầm. Đi chơi với bạn bè, nghe nhạc, coi phim, vẫn là chuyện tốt, vẫn làm mình vui, như tập trước Vương có nói về bạn bè. Có điều, nghiên cứu này cho thấy: muốn giữ cho trí nhớ còn bén, thì phải có thêm một cái gì đó mới, một cái gì đó hơi làm khó mình. Giống như đi bộ hoài một con đường bằng phẳng thì chân cũng khỏe, mà lâu lâu đi một đoạn dốc, thì chân mới mạnh thêm.

Vậy thì mình học gì, học sao? Vương xin nói năm điều.

Điều thứ nhất: chọn một thứ hơi khó. Không cần to tát. Học gọi video cho cháu ở xa. Học chụp hình bằng điện thoại. Học một bài hát mới, học vài câu tiếng Anh, học đàn, học vẽ, học nấu một món chưa nấu bao giờ. Hơi khó một chút, phải ráng một chút, là đầu óc mình đang tập thể dục đó. Mà đừng chọn cái khó quá, làm mình nản. Chọn cái mình thích, cái mình hồi nhỏ muốn học mà không có dịp. Có người cả đời muốn học đàn, mà lo cơm áo nên gác lại. Giờ con cái lớn rồi, mình học cho mình, có ai cấm đâu.

Điều thứ hai: học với người khác. Vô một lớp học ở nhà văn hóa phường, một câu lạc bộ. Hoặc nhờ con cháu dạy. Học chung thì vui, có người nhắc, có người khen. Mà nhờ cháu dạy, là cháu cũng được ngồi gần ông bà thêm một chút. Đứa cháu nào chỉ ông bà gửi được tấm hình, là đứa cháu đó cũng thấy mình giỏi, thấy mình có ích cho ông bà. Hai bên cùng được.

Điều thứ ba: hỏi lại, không ngại. Ông Đức bảy mươi mấy tuổi còn hỏi thầy cô hoài. Mình học điện thoại, quên thì hỏi lại. Hỏi lần hai, lần ba cũng được. Người dạy mình mà biết thương, thì không ai cười đâu.

Điều thứ tư: mỗi ngày một chút, ghi vô một cuốn sổ. Mười lăm phút, hai mươi phút thôi. Học được gì thì ghi lại, chữ to to cho dễ đọc. Lâu lâu giở ra coi, thấy mình đi được xa vậy rồi, tự nhiên có sức học tiếp.

Điều thứ năm: học xong thì dạy lại cho người khác. Dạy cho bạn già cách nhắn tin. Chỉ cho hàng xóm cách gọi video. Dạy lại là cách nhớ lâu nhất. Mà dạy lại, là mình thấy mình còn có ích, còn cho đi được.

Vương cầm cành hoa này, mà nghĩ: cây già rồi vẫn ra đọt non, vẫn trổ bông. Có ai nói cây già thì thôi đừng ra lá mới đâu. Cô chú cũng vậy. Tóc bạc rồi, mở một trang vở mới, viết thêm mấy dòng, có sao đâu.

Dưới phần bình luận, cô chú, anh chị kể giùm Vương nghen: mình đang muốn học cái gì? Hay mình đã học được cái gì mới gần đây? Biết đâu, câu trả lời của cô chú làm cho một người khác cũng muốn bắt đầu. Rồi ở lại nghe với Vương một bài hát Tình Ca viết cho những người đi học tuổi bạc đầu.

Chuyện ông Ngô Tôn Đức là theo báo VnExpress; chuyện ông Nguyễn Tấn Thành theo báo VietNamNet, báo Lào Cai đăng lại; nghiên cứu của bà Denise Park là theo Đại học Texas tại Dallas.