Tình Ca kể chuyện · Kẻ Tiên Tri
Linh Hồn Tự Mở Ra Như Một Đóa Sen
Đây là Sách Nói Tình Ca, cuốn "Kẻ Tiên Tri" của Khalil Gibran. Almustafa vẫn chưa xuống tàu, dân thành Orphalese vẫn còn hỏi, và ông vẫn kiên nhẫn trả lời. Đêm nay mình đọc bốn câu trả lời: về tự do, về lý trí và đam mê, về nỗi đau, và về sự hiểu biết chính mình.
Về tự do.
Rồi một nhà hùng biện nói: Xin thầy nói cho chúng tôi nghe về Tự Do.
Ông trả lời:
Ở cổng thành và bên bếp lửa nhà mình, tôi đã thấy các bạn sụp lạy và tôn thờ chính sự tự do của mình,
Như những người nô lệ hạ mình trước một bạo chúa và ca ngợi hắn, dù hắn giết họ.
Phải, trong lùm cây của ngôi đền và dưới bóng của thành lũy, tôi đã thấy những người tự do nhất trong các bạn mang sự tự do của mình như mang một cái ách, một cái còng tay.
Và trái tim tôi rỉ máu trong lồng ngực; vì các bạn chỉ có thể tự do khi ngay cả niềm khao khát đi tìm tự do cũng trở thành một bộ dây cương buộc vào các bạn, và khi các bạn thôi nói về tự do như một cái đích, một sự thành tựu.
Các bạn sẽ thật sự tự do, không phải khi ngày của các bạn không còn một nỗi lo, và đêm của các bạn không còn một mong cầu, một nỗi buồn,
Mà đúng hơn là khi những điều ấy quấn quanh đời các bạn, mà các bạn vẫn vượt lên trên chúng, trần trụi và không gì ràng buộc.
Và làm sao các bạn vượt lên trên ngày và đêm của mình, nếu không bẻ gãy những sợi xích mà chính các bạn, lúc bình minh của sự hiểu biết, đã khóa quanh buổi trưa của đời mình?
Thật ra, cái mà các bạn gọi là tự do lại là sợi xích chắc nhất trong những sợi xích ấy, dù những mắt xích của nó lấp lánh dưới nắng và làm lóa mắt các bạn.
Và cái mà các bạn muốn vứt bỏ để được tự do, là gì, nếu không phải là những mảnh của chính bản thân các bạn?
Nếu đó là một đạo luật bất công mà các bạn muốn bãi bỏ, thì đạo luật ấy đã được viết bằng chính tay các bạn, lên chính trán các bạn.
Các bạn không thể xóa nó bằng cách đốt sách luật, cũng không thể xóa bằng cách rửa trán các vị quan tòa, dù các bạn có đổ cả biển cả lên đó.
Và nếu đó là một kẻ chuyên quyền mà các bạn muốn kéo xuống khỏi ngai, thì trước hết hãy coi cái ngai của hắn dựng trong lòng các bạn đã bị phá đi chưa.
Vì làm sao một bạo chúa cai trị được những người tự do và kiêu hãnh, nếu không có một sự bạo ngược ngay trong tự do của họ, và một nỗi hổ thẹn ngay trong niềm kiêu hãnh của họ?
Và nếu đó là một nỗi lo mà các bạn muốn gạt đi, thì nỗi lo ấy là do các bạn chọn lấy, chứ không phải ai áp lên các bạn.
Và nếu đó là một nỗi sợ mà các bạn muốn xua tan, thì chỗ ngồi của nỗi sợ ấy là ở trong tim các bạn, chứ không ở trong tay của điều các bạn sợ.
Thật vậy, mọi thứ chuyển động trong con người các bạn, luôn luôn nửa ôm lấy nhau: điều mình mong và điều mình sợ, điều mình ghê tởm và điều mình nâng niu, điều mình đuổi theo và điều mình muốn chạy trốn.
Những điều ấy chuyển động trong các bạn như ánh sáng và bóng tối, từng cặp bám chặt lấy nhau.
Và khi cái bóng nhạt dần rồi không còn nữa, thì ánh sáng còn nán lại sẽ trở thành cái bóng của một ánh sáng khác.
Và như vậy, sự tự do của các bạn, khi đã tháo được xiềng, lại chính nó trở thành xiềng của một sự tự do lớn hơn.
Về lý trí và đam mê.
Rồi nữ tu tế lại cất tiếng: Xin thầy nói cho chúng tôi nghe về Lý Trí và Đam Mê.
Ông trả lời:
Tâm hồn các bạn nhiều khi là một bãi chiến trường, nơi lý trí và sự phán đoán của các bạn gây chiến với đam mê và lòng ham muốn của các bạn.
Phải chi tôi có thể làm người giảng hòa trong tâm hồn các bạn, để biến sự bất hòa và ganh đua giữa những phần trong con người các bạn thành một khối hợp nhất, một khúc nhạc.
Nhưng làm sao tôi làm được, nếu chính các bạn cũng không làm người giảng hòa, mà hơn thế nữa, làm người yêu thương tất cả những phần trong con người mình?
Lý trí và đam mê của các bạn là bánh lái và cánh buồm của tâm hồn các bạn đang đi biển.
Nếu cánh buồm hay bánh lái gãy, các bạn chỉ còn chòng chành trôi dạt, hoặc bị giữ đứng yên giữa biển khơi.
Vì lý trí, khi một mình cai quản, là một sức mạnh giam hãm; còn đam mê, khi không ai trông chừng, là ngọn lửa cháy cho tới khi tự thiêu hủy chính mình.
Vậy hãy để tâm hồn các bạn nâng lý trí lên tới tầm cao của đam mê, để lý trí cất tiếng hát;
Và hãy để tâm hồn dùng lý trí mà dẫn đường cho đam mê, để đam mê được sống qua sự phục sinh mỗi ngày của chính nó, và như con chim phượng hoàng, bay lên khỏi đống tro tàn của chính mình.
Tôi muốn các bạn xem sự phán đoán và lòng ham muốn của mình như hai người khách thân thương trong nhà.
Chắc chắn các bạn sẽ không trọng người khách này hơn người khách kia; vì ai để tâm tới một người nhiều hơn, sẽ mất cả tình thương lẫn lòng tin của cả hai.
Giữa những ngọn đồi, khi các bạn ngồi trong bóng mát của những cây dương trắng, cùng chia sẻ sự bình yên, tĩnh lặng của những cánh đồng, những đồng cỏ xa xa, thì hãy để trái tim các bạn nói trong im lặng: "Thượng đế nghỉ ngơi trong lý trí."
Và khi cơn bão tới, gió lớn lay cả khu rừng, sấm sét vang lên tuyên rao sự uy nghi của bầu trời, thì hãy để trái tim các bạn nói trong kính sợ: "Thượng đế chuyển động trong đam mê."
Và vì các bạn là một hơi thở trong cõi của Thượng đế, là một chiếc lá trong khu rừng của Thượng đế, nên các bạn cũng hãy nghỉ ngơi trong lý trí, và chuyển động trong đam mê.
Về nỗi đau.
Rồi một người đàn bà cất tiếng: Xin thầy nói cho chúng tôi nghe về Nỗi Đau.
Ông nói:
Nỗi đau của bạn là sự vỡ ra của lớp vỏ bọc lấy sự hiểu biết của bạn.
Như cái hột cứng của trái cây phải vỡ ra, để lòng nó được đứng trong nắng, bạn cũng phải biết tới nỗi đau như vậy.
Và nếu bạn giữ được trái tim mình luôn ngỡ ngàng trước những phép màu mỗi ngày trong đời mình, thì nỗi đau của bạn sẽ không có vẻ kém kỳ diệu hơn niềm vui của bạn;
Và bạn sẽ chấp nhận những mùa của trái tim mình, như bạn vẫn luôn chấp nhận những mùa đi qua trên cánh đồng của bạn.
Và bạn sẽ bình thản mà thức canh qua những mùa đông buồn của mình.
Nhiều phần trong nỗi đau của bạn là do chính bạn chọn.
Đó là chén thuốc đắng mà người thầy thuốc ở trong bạn dùng để chữa cho cái phần đang đau ốm trong bạn.
Vậy hãy tin người thầy thuốc ấy, và uống thuốc của ông trong lặng im, bình thản:
Vì bàn tay ông, dù nặng nề và cứng rắn, vẫn được dẫn dắt bởi bàn tay dịu dàng của Đấng Vô Hình,
Và cái chén ông mang tới, dù có làm bỏng môi bạn, đã được nặn từ thứ đất sét mà Người Thợ Gốm đã làm ướt bằng chính những giọt nước mắt thiêng liêng của Ngài.
Về sự hiểu biết chính mình.
Rồi một người đàn ông nói: Xin thầy nói cho chúng tôi nghe về Sự Hiểu Biết Chính Mình.
Ông trả lời:
Trái tim bạn, trong lặng im, vẫn biết những bí mật của ngày và đêm.
Nhưng đôi tai bạn lại khát được nghe tiếng nói của những điều trái tim mình biết.
Bạn muốn biết bằng lời điều mà bạn vẫn luôn biết trong ý nghĩ.
Bạn muốn chạm ngón tay vào thân thể trần trụi của những giấc mơ mình.
Và bạn muốn vậy là phải.