Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Cụ Bà 83 Tuổi Đạp Xe Lên Xã Xin Trả Sổ Hộ Nghèo Và Bài Học Về Lòng Tự Trọng

Thưa quý vị, ở cái thời mà không ít người tìm mọi cách để được vào danh sách hộ nghèo, để có chút trợ cấp, thì có một cụ bà tám mươi ba tuổi lại làm một điều ngược đời. Cụ lụi cụi đạp chiếc xe đạp cũ kỹ, vượt đường quê lên tận trụ sở xã, không phải để xin xỏ gì, mà để xin được trả lại tấm sổ hộ nghèo, xin cho tên mình ra khỏi danh sách những người nghèo. Một cụ bà sống thui thủi một mình trong căn nhà nhỏ chưa đầy hai chục mét vuông, vì sao lại từ chối cái phần trợ cấp mà lẽ ra mình được hưởng? Câu chuyện cảm động ấy, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Cụ bà ấy tên là Đỗ Thị Mơ, ở thôn Lương Thiện, xã Lương Sơn, huyện Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Thời chống Pháp, cụ từng là dân công hỏa tuyến, gánh gạo, tải đạn phục vụ kháng chiến. Cả một đời cụ vất vả, tảo tần. Cụ sinh được mười một người con, nuôi nấng chúng nên người giữa thời buổi đói khổ. Rồi hai người con lần lượt qua đời, chín người còn lại đều đã trưởng thành, có gia đình riêng, cuộc sống tạm ổn định. Chồng cụ cũng mất đã hơn ba mươi năm. Vậy là cụ ở lại một mình, trong nếp nhà nhỏ nơi thôn quê.

Nhưng thưa quý vị, xin đừng vội thương cụ theo cái kiểu tội nghiệp. Bởi cụ Mơ ở tuổi tám mươi ba mà vẫn khỏe mạnh, minh mẫn lạ thường. Cụ tự tay làm tất tần tật. Cụ trồng rau, sáng sáng hái mang ra chợ bán. Cụ nuôi mấy chục con gà, chăm cái ao cá, làm mấy sào ruộng. Mỗi ngày bán mớ rau, con cá, cụ cũng có đồng ra đồng vào, đủ nuôi thân mà chẳng phải ngửa tay xin ai. Cụ tự đạp xe đi chợ, tự lo cơm nước, tự lo mọi việc trong ngoài. Cái dáng cụ bà nhỏ nhắn mà quắc thước, đạp xe bon bon trên đường làng, đã trở thành một hình ảnh đẹp mà cả nước sau này ai cũng nhớ.

Quý vị cứ hình dung một ngày của cụ. Sáng tinh mơ, cụ đã dậy, ra vườn hái rau, cho gà ăn, rồi chất mớ rau lên chiếc xe đạp cũ, thong dong đạp ra chợ. Bán được dăm ba chục ngàn, cụ vui. Bán được nhiều hơn, cụ càng vui. Xong buổi chợ, cụ về lo cơm nước, chăm cái ao, vun luống rau. Lúc rảnh rỗi, cụ còn làm thơ, đọc cho con cháu, cho hàng xóm nghe. Cái sự lạc quan, cái nếp sống ngăn nắp, tự tại của cụ, khiến người ta quên mất rằng đây là một cụ bà đã ngoài tám mươi, sống một thân một mình. Cụ không thấy mình cô đơn, cũng chẳng thấy mình khổ. Cụ thấy mình đang sống một cuộc đời đàng hoàng, tử tế, do chính đôi tay mình làm nên.

Chuyện là thế này. Xã thấy cụ tuổi cao, lại sống một mình, nên xếp cụ vào diện hộ nghèo để cụ được hưởng chế độ trợ cấp. Đó là cái tình, cái lẽ thường. Nhưng cụ Mơ lại nghĩ khác. Cụ thấy mình còn sức, còn tự lo được, thì nhận cái sổ hộ nghèo ấy làm gì. Thế là vào năm hai ngàn không trăm mười tám, cụ lần đầu lên xã xin trả sổ. Xã còn ngần ngại chưa giải quyết. Qua năm sau, năm hai ngàn không trăm mười chín, cụ lại đạp xe lên, lần này làm hẳn một lá đơn, nằng nặc xin cho bằng được ra khỏi danh sách hộ nghèo. Hai năm liền, một cụ bà ngoài tám mươi kiên quyết xin được thôi nghèo, không phải xin được nghèo.

Người ta hỏi cụ, sao cụ lại làm vậy, cụ trả lời mộc mạc mà khiến ai nghe cũng phải lặng người. Cụ bảo, mười một người con mà cụ chưa phải phiền tới đứa nào. Khi cán bộ xã hỏi cụ có tự đảm bảo được cuộc sống không, cụ nói nguyên văn rằng: "Tôi thừa đảm bảo ấy chứ, tôi đang còn giúp đỡ những người nghèo khổ hơn tôi." Quý vị nghe cho kỹ câu ấy. Một cụ bà sống trong căn nhà chưa đầy hai chục mét vuông, mà lòng vẫn còn nghĩ tới những người khổ hơn mình, vẫn muốn nhường cái suất trợ cấp ấy cho người cần hơn. Cái nghèo về vật chất không làm cụ nghèo đi cái tấm lòng.

Cụ còn nói những lời thật đáng để chúng ta suy ngẫm. Cụ bảo, hạnh phúc đâu phải cứ giàu có mới là hạnh phúc. Cụ nói nguyên văn rằng cụ sống vì tấm lòng, sống vì cái tư cách, cái bản chất của con người. Cụ nhìn quanh, thấy có những người giàu có, con cái đề huề, mà lại than thân trách phận, kêu ca không nơi nương tựa, ỷ lại vào xã hội. Cụ không muốn mình như vậy. Với cụ, còn sức thì còn tự lo, còn đôi tay thì còn làm ra hạt gạo, cọng rau, chẳng việc gì phải trông chờ vào ai. Cái nghèo, với cụ, không đáng sợ bằng việc đánh mất lòng tự trọng của chính mình.

Câu chuyện của cụ Mơ, khi được báo chí kể lại, đã làm rung động cả nước. Người ta xúc động trước một tấm gương về lòng tự trọng, về ý chí tự lực, mà lại đến từ một cụ bà quê mùa, nghèo khó. Chính quyền tỉnh Thanh Hóa đã trao tặng cụ bằng khen, tôn vinh cụ là tấm gương tuổi cao gương sáng. Cụ được mời đi dự đại hội thi đua yêu nước của tỉnh, được nêu gương như một điển hình tiên tiến. Và điều quý nhất, là tấm gương của cụ đã lan tỏa, khiến nhiều gia đình khác trong vùng cũng noi theo, tự nguyện xin ra khỏi danh sách hộ nghèo. Cụ có nhắc tới một lời của Bác Hồ mà cụ tâm đắc, đại ý rằng hãy cứ thật quyết tâm, bởi không có việc gì khó, chỉ sợ lòng mình không bền. Một cụ bà quê chân chất, mà cái lẽ sống lại sáng đến vậy. Cụ khiến cho biết bao người trẻ, người khỏe hơn cụ nhiều, phải nhìn lại chính mình.

Thưa quý vị, giữa bộn bề tin tức mỗi ngày, một câu chuyện như của cụ Mơ giống như một luồng gió mát lành. Nó nhắc chúng ta rằng, cái tử tế, cái tự trọng, cái tình người, vẫn còn đó, vẫn sống động trong những con người bình dị nhất, nơi những mái nhà đơn sơ nhất của quê hương mình.

Thưa quý vị, gom lại những gì cụ bà ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, lòng tự trọng là của cải quý giá mà tiền bạc không mua được. Cụ Mơ thà chịu vất vả tự lo, chứ không muốn mang tiếng nghèo để nhận trợ cấp khi mình còn sức. Ông bà mình dạy rồi, đói cho sạch, rách cho thơm. Dù trong hoàn cảnh nào, giữ được cái sạch, cái thơm của lòng mình, giữ được phẩm giá, thì đó mới là cái giàu bền vững nhất.

Hai là, còn sức thì còn tự lập, đừng vội ỷ lại. Cụ Mơ ngoài tám mươi mà vẫn tự trồng rau, nuôi gà, tự nuôi thân. Không phải để bắt mình khổ, mà vì cụ hiểu, được tự tay lo cho mình, được thấy mình còn có ích, đó cũng là một niềm vui, một cái phúc của tuổi già. Chừng nào còn tự đi, tự làm được, thì mình cứ vui vẻ mà giữ lấy sự tự chủ ấy, tất nhiên là trong sức của mình, ai có bệnh thì phải liệu sức mà làm. Nhiều cô chú về già hay mặc cảm mình là gánh nặng, ngồi không lại sinh buồn tủi, nghĩ quẩn. Nhưng quý vị nhìn cụ Mơ mà xem, cụ trồng luống rau, nuôi con gà, không phải vì thiếu ăn, mà vì được lao động, được thấy mình còn có ích, đó chính là niềm vui, là vị thuốc bổ cho cả thân lẫn tâm. Có việc để làm, dù nhỏ, cũng khiến ngày của mình có ý nghĩa, khiến mình thấy mình vẫn đang sống chứ không phải chỉ ngồi chờ ngày tháng trôi qua.

Ba là, dù mình không dư dả, vẫn có thể cho đi. Cụ Mơ nghèo, mà lòng vẫn hướng về người nghèo hơn. Ông bà mình có câu, lá lành đùm lá rách, mà nhiều khi lá rách ít lại đi đùm lá rách nhiều. Cho đi, hóa ra, không phải là chuyện của người giàu, mà là chuyện của một tấm lòng. Ai cũng có thể cho đi một điều gì đó, dù chỉ là một mớ rau, một lời an ủi, một bàn tay đỡ đần.

Và bốn là, hạnh phúc và giá trị con người không đo bằng giàu nghèo, mà bằng cái tâm, cái tư cách. Cụ Mơ sống trong căn nhà nhỏ, mà lòng thì thênh thang, thanh thản, ngẩng cao đầu. Ông bà mình nói, tốt danh hơn lành áo, giấy rách phải giữ lấy lề. Sống sao cho trọn cái nết, cái tình, thì dù nghèo về của, mình vẫn là người giàu có nhất, giàu cái mà thiên hạ phải kính nể. Quý vị thấy đó, người đời rồi sẽ quên ai giàu ai nghèo, ai nhà cao ai nhà thấp. Nhưng một tấm lòng đẹp, một nhân cách sáng như cụ Mơ thì được cả nước nhắc tới, được ghi vào lòng người. Đó mới là cái để lại lâu bền, cái mà con cháu được thơm lây, được tự hào. Của cải cho con cháu rồi cũng vơi, nhưng một cái tiếng thơm về ông bà, cha mẹ sống tự trọng, thì con cháu giữ mãi trong lòng.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ thấy trong lòng ấm lại, và thấy tự hào về những con người tử tế bình dị quanh mình. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.