Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Vị Bác Sĩ Việt Làm Cả Thế Giới Kinh Ngạc Và Bài Học Y Đức Để Đời

Thưa quý vị, có một bác sĩ trẻ người Việt, vào những năm ba mươi của thế kỷ trước, đã lặng lẽ mổ xẻ hơn hai trăm lá gan người, để vẽ ra tấm bản đồ mà chưa ai từng vẽ. Từ cái công phu tỉ mỉ ấy, ông sáng tạo ra một cách cắt gan nhanh đến mức, ít chảy máu đến mức, khiến các nhà phẫu thuật khắp thế giới phải sững sờ kinh ngạc. Nhưng đằng sau con người tài hoa ấy, còn là một bài học về cái tâm của người thầy thuốc, mà ông khắc sâu vào lòng từng học trò. Bài học ấy là gì, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Vị bác sĩ ấy tên là Tôn Thất Tùng, sinh năm một ngàn chín trăm mười hai, xuất thân từ dòng dõi hoàng tộc triều Nguyễn ở Huế, thân phụ ông từng làm quan Tổng đốc. Sinh ra trong nhung lụa, con nhà quyền quý, lẽ ra ông có thể chọn một cuộc đời an nhàn, sung sướng, không phải bận tâm chuyện mưu sinh. Nhưng ông lại chọn con đường gian nan của nghề y, cái nghề phải lăn lộn với máu, với bệnh tật, với cái chết, chỉ vì một khát khao: cứu người.

Thời còn là sinh viên trường thuốc ở Hà Nội, chàng thanh niên Tùng đã làm một việc mà ít ai đủ kiên nhẫn. Suốt mấy năm trời, ông cặm cụi mổ xẻ hơn hai trăm lá gan từ thi thể, để nghiên cứu cho bằng được cái mê cung chằng chịt những mạch máu, những đường mật ẩn bên trong lá gan. Đó là công việc nhọc nhằn, đơn độc, mà người khác thấy ghê sợ hay chán nản. Nhưng ông thì miệt mài, tỉ mỉ, ghi chép từng chút một, kiên nhẫn đến lạ thường. Trong khi bạn bè cùng trang lứa có thể chọn những việc nhẹ nhàng, sạch sẽ hơn, thì ông lại lặng lẽ với những lá gan, với con dao mổ, đêm này qua đêm khác. Chính cái sự chịu khó tưởng như thầm lặng, vô danh ấy, lại là nền móng cho một phát minh làm chấn động cả thế giới sau này. Và cái công phu ấy đã được đền đáp: công trình của ông về lá gan được trường đại học danh tiếng ở Paris trao tặng huy chương bạc, khi ông còn rất trẻ.

Nhưng đó mới chỉ là khởi đầu. Từ sự hiểu biết sâu sắc về lá gan ấy, ông đã sáng tạo ra một phương pháp cắt gan hoàn toàn mới, mà sau này thế giới gọi bằng chính tên ông: phương pháp Tôn Thất Tùng, hay còn gọi là phương pháp mổ gan khô. Trước kia, mổ cắt gan là một việc vô cùng nguy hiểm, máu chảy ồ ạt, ca mổ có khi kéo dài tới ba, bốn, năm tiếng đồng hồ. Còn với cách của ông, bằng đôi bàn tay khéo léo, ông lần tìm và thắt các mạch máu lại trước khi cắt, nên gần như không còn chảy máu nữa. Một ca cắt gan trước đây mất mấy tiếng, ông làm chỉ trong vài phút. Cả nền y học thế giới phải kinh ngạc. Một bác sĩ đến từ một đất nước nghèo, còn đang chiến tranh, lại dạy cho cả thế giới một điều mới mẻ về nghề mổ. Phương pháp của ông được trình bày tại các hội nghị phẫu thuật quốc tế, được đưa vào sách y khoa của biết bao quốc gia, và trở thành niềm tự hào của y học Việt Nam. Sau này, Viện Hàn lâm Phẫu thuật danh giá của nước Pháp đã trao cho ông một huy chương cao quý, mà ông là người Việt Nam duy nhất được nhận. Quý vị thử nghĩ mà xem, giữa thời buổi đất nước còn bom rơi đạn lạc, thiếu thốn trăm bề, mà có một người con đất Việt làm nên điều phi thường đến vậy, khiến cả những cường quốc phải ngả mũ kính nể. Đó là niềm tự hào chung của tất cả chúng ta.

Cả một đời, ông Tôn Thất Tùng là một trong những người đặt nền móng cho nền y học hiện đại của nước ta. Ông làm giám đốc một bệnh viện lớn ở Hà Nội, đào tạo nên biết bao thế hệ bác sĩ tài giỏi. Ông còn là một trong những nhà khoa học đầu tiên nghiên cứu tác hại lâu dài của chất độc da cam, để cảnh báo cho cả những thế hệ mai sau. Trong những năm bom đạn ác liệt nhất, khi người ta khuyên ông đi sơ tán cho an toàn, ông nhất định ở lại bên những người bệnh của mình. Ông nói, đại ý rằng đất nước đang nguy nan, ông biết mình phải làm gì, không thể bỏ bệnh nhân mà đi.

Và đây, thưa quý vị, chính là cái bài học về y đức mà tôi đã hứa kể từ đầu. Ông Tôn Thất Tùng nổi tiếng là một người thầy vô cùng nghiêm khắc. Trong ca mổ, chỉ cần học trò làm ẩu, làm hời hợt một chút, là ông mắng ngay, mắng rất gay gắt. Bởi ông biết, sự cẩu thả của người thầy thuốc phải trả bằng chính mạng sống của người bệnh. Ông dạy học trò rằng, tối trước mỗi ca mổ, phải nằm nhớ lại thật kỹ từng dấu hiệu của người bệnh, hình dung trước từng bước, không được phép sơ suất dù chỉ một li. Học trò kể lại, có khi thấy trò làm chưa đúng, ông còn gõ nhẹ cây dụng cụ mổ lên mu bàn tay để nhắc nhở, cho nhớ đời mà cẩn thận. Với ông, một sơ suất nhỏ trên bàn mổ không phải là chuyện nhỏ, mà là ranh giới giữa sự sống và cái chết của một con người, là cả một gia đình có thể mất đi người thân. Nhưng điều đáng quý là, ông nghiêm khắc mà không cay nghiệt. Mắng học trò xong, ông lại nhẹ nhàng ngay, chẳng để bụng ai, cũng chẳng bỏ rơi ai. Cái nghiêm của ông là cái nghiêm của một người cha thương con, muốn con nên người, nên nghề. Học trò của ông kể lại, ông có một tâm niệm mà cả đời ông theo đuổi, rằng người thầy thuốc càng chịu khó học hỏi, thì càng làm vơi bớt được nỗi đau khổ của con người.

Cái tài của ông thì cả thế giới nể phục, nhưng cái làm nên một người thầy thuốc vĩ đại thật sự, chính là cái tâm, cái lương tâm nghề nghiệp và tình thương vô bờ với người bệnh ấy. Người con trai của ông, bác sĩ Tôn Thất Bách, sau này cũng nối nghiệp cha, trở thành một nhà phẫu thuật lừng danh, tiếp tục cái sự nghiệp cứu người cao đẹp, và giữ gìn cái nếp nhà, cái y đức mà người cha đã dày công vun đắp.

Gom lại những gì vị bác sĩ ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, mọi thành công lớn lao đều bắt đầu từ sự kiên trì, tỉ mỉ và chịu khó. Ông Tôn Thất Tùng đâu phải bỗng dưng mà giỏi. Đó là kết quả của hơn hai trăm lá gan, của biết bao đêm miệt mài không quản nhọc nhằn. Ông bà mình dạy đúng, có công mài sắt, có ngày nên kim. Việc gì cũng vậy, chịu khó làm tới nơi tới chốn, thì ắt có ngày gặt hái. Cái xã hội bây giờ nhiều khi chuộng sự nhanh, sự dễ, muốn thành công mà ngại khó ngại khổ. Nhưng quý vị nhìn ông Tôn Thất Tùng mà xem, không có con đường tắt nào dẫn tới vinh quang thật sự cả. Tất cả đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, bằng sự bền bỉ, nhẫn nại. Đó cũng là điều mà tuổi già chúng ta nên nhắn nhủ, làm gương cho con cháu.

Hai là, làm bất cứ nghề gì, cái quý nhất vẫn là cái tâm và trách nhiệm. Nghề y có y đức, thì nghề nào cũng có cái đức của nghề ấy. Làm việc gì cũng làm cho tử tế, cho có lương tâm, đừng làm ẩu, làm dối. Cái tâm ấy, mới là thứ làm nên giá trị thật của một con người, chứ không phải chỉ là tài giỏi hay bằng cấp. Ông bà mình có câu, lương y như từ mẫu, người thầy thuốc giỏi phải như người mẹ hiền. Cái nghề nào có đức thì nghề ấy mới bền, mới được người đời kính trọng. Người bán hàng có cái đức là không gian dối, người thầy có cái đức là hết lòng vì học trò, người làm cha làm mẹ có cái đức là sống ngay thẳng để làm gương cho con.

Ba là, nghiêm khắc mà vẫn bao dung, đó là cách dạy người đẹp nhất. Ông Tùng mắng học trò để chúng nên nghề, nhưng mắng xong lại thương ngay. Quý vị dạy con, dạy cháu cũng vậy. Có lúc phải nghiêm, phải rầy la để chúng biết đúng sai. Nhưng rầy xong rồi thì thôi, đừng để bụng, đừng làm tổn thương, để con cháu hiểu rằng đằng sau sự nghiêm khắc ấy luôn là tình thương.

Và bốn là, hãy tự hào về những người con ưu tú của đất Việt, và về cái tinh thần gắn bó với quê hương. Một người Việt đã làm rạng danh nước nhà trước cả thế giới. Và dù tài giỏi đến đâu, ông vẫn chọn ở lại với dân, với nước trong lúc gian nan nhất. Đó là tấm gương để chúng ta kể cho con cháu nghe, để chúng thêm yêu, thêm tự hào về đất nước mình. Đất nước mình tuy nhỏ, tuy trải qua bao gian khó, nhưng đời nào cũng sản sinh ra những con người tài đức vẹn toàn như thế. Kể cho con cháu nghe về những tấm gương ấy, chính là gieo vào lòng chúng niềm tin và niềm tự hào, để chúng biết ngẩng cao đầu mà sống, mà cống hiến cho quê hương.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ thấy ấm lòng và tự hào về những con người tài đức của nước mình. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.