Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Vị Giáo Sư Harvard Và Câu Hỏi: Bạn Sẽ Đo Lường Cuộc Đời Mình Bằng Gì?

Thưa quý vị, có một vị giáo sư nổi tiếng của trường đại học Harvard, một trong những bộ óc về kinh doanh được cả thế giới nể trọng. Vậy mà khi chính ông mắc phải căn bệnh ung thư hiểm nghèo, ông đứng trước các học trò của mình và giảng một bài, không phải về cách làm giàu hay cách thành công, mà về một câu hỏi khó hơn nhiều: làm sao để đo lường xem cuộc đời mình có đáng sống hay không. Và ông cảnh báo họ về một cái bẫy, cái bẫy đã làm hỏng cuộc đời của biết bao người bạn học tài giỏi của chính ông. Cái bẫy ấy là gì, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Vị giáo sư ấy tên là Clayton Christensen, một người thầy lừng danh của trường kinh doanh Harvard. Ông nổi tiếng khắp thế giới với những tư tưởng sâu sắc về kinh doanh, tới mức các ông chủ tập đoàn lớn đều tìm tới ông để xin lời khuyên. Ông là hình mẫu của sự thành đạt mà bao người mơ ước, có đủ cả tiền tài, danh tiếng lẫn sự kính nể của thiên hạ. Nhưng rồi ông mắc bệnh nặng, phải đối diện với cái chết. Và chính lúc đứng trước lằn ranh sinh tử ấy, ông mới ngẫm lại thật sâu về cái điều quan trọng nhất: không phải sự nghiệp, mà là cả một đời người.

Ông kể lại một điều khiến ông day dứt. Ông nhìn lại những người bạn học cùng khóa với mình ngày xưa ở Harvard. Đó toàn là những người xuất sắc nhất, thông minh nhất, ra trường ai cũng thành đạt, giàu có, địa vị cao sang. Vậy mà, cứ mỗi lần họp lớp, ông lại thấy nhiều người trong số họ sao mà bất hạnh. Người thì gia đình tan vỡ, ly hôn. Người thì con cái xa lánh, không nhìn mặt cha. Có người còn vướng vào tù tội, thân bại danh liệt. Ông tự hỏi, làm sao những con người tài giỏi đến thế, thành công đến thế trong công việc, lại có thể thất bại thảm hại đến vậy trong cái quan trọng nhất, là chính cuộc đời và gia đình của mình?

Và đây, thưa quý vị, chính là cái bẫy mà tôi đã hứa kể từ đầu. Ông Christensen nhận ra, những người bạn ấy đã dồn hết tài năng, hết thời gian, hết sức lực của mình vào sự nghiệp, mà quên đầu tư cho gia đình và cho nhân cách của chính mình. Vì sao lại như vậy? Ông giải thích bằng một lẽ rất tinh tế. Ông bảo, khi mình đổ công sức vào công việc, thì phần thưởng đến rất nhanh và rõ ràng: một khoản tiền thưởng, một chức vụ cao hơn, một lời khen ngợi. Còn khi mình đầu tư cho gia đình, cho vợ, cho con, thì phần thưởng lại đến rất chậm, âm thầm, phải mấy chục năm sau mới thấy. Thế là người ta cứ mải mê lao vào cái cho mình phần thưởng nhanh, tức là công việc, mà cứ khất lần cái gia đình lại, hẹn rằng để mai này rảnh rồi lo. Nhưng cái ngày mai ấy cứ trôi đi, cho tới một hôm ngoảnh lại, thì vợ chồng đã xa cách, con cái đã lớn khôn và trở nên xa lạ. Lúc ấy mới hối thì đã quá muộn để làm lại.

Quý vị thử nghĩ mà xem, cái bẫy ấy tinh vi lắm. Nó không đến với mình như một quyết định lớn, kiểu như "tôi chọn công việc, bỏ gia đình". Không đâu. Nó đến từng chút một, qua những lựa chọn nhỏ mỗi ngày. Hôm nay tăng ca thêm chút, lỡ bữa cơm tối với con. Cuối tuần này bận việc, hẹn con đi chơi để tuần sau. Mai mốt rảnh sẽ về thăm cha mẹ. Cứ mỗi lần như vậy, mình đều tự nhủ chỉ lần này thôi, rồi mình sẽ bù lại. Nhưng những cái "lần này thôi" ấy cứ chồng chất lên nhau, năm này qua năm khác, để rồi đứa con mình chưa kịp chơi cùng đã lớn, cha mẹ mình chưa kịp về thăm đã khuất núi. Người bạn học tài giỏi của ông Christensen, có người còn vướng vào vòng lao lý, thân bại danh liệt, cũng bắt đầu từ những lần tặc lưỡi nhỏ như thế.

Từ đó, ông Christensen rút ra một bài học sâu sắc. Ông bảo, cách mình sử dụng thời gian và sức lực của mình, đó mới chính là thước đo thật sự cho những gì mình coi trọng. Miệng thì ai cũng nói gia đình là số một, nhưng nếu suốt ngày mình chỉ dồn cho công việc mà chẳng có giờ nào cho vợ con, thì cái mình thật sự coi trọng, hóa ra lại là công việc. Cho nên, ông khuyên, nếu đã xác định điều gì là quan trọng nhất đời mình, thì phải dành thời gian, dành tâm sức cho nó ngay từ bây giờ, chứ đừng hẹn.

Ông còn dạy một điều nữa, về việc giữ gìn cái nết, cái ngay thẳng của mình. Ông bảo, giữ trọn nguyên tắc của mình một trăm phần trăm, thật ra lại dễ hơn là giữ chín mươi tám phần trăm. Nghe lạ, nhưng mà đúng. Bởi chỉ cần một lần mình tặc lưỡi, chỉ một lần này thôi, cho phép mình làm cái điều mình biết là không nên, thì lần sau sẽ dễ dàng hơn, rồi lần sau nữa, và cứ thế trượt dài. Cái giá của việc buông mình một lần, tưởng là nhỏ, nhưng hóa ra lại rất đắt. Bản thân ông, thời trẻ, đã từng kiên quyết không phá vỡ một nguyên tắc mình đã nguyện giữ, dù bị áp lực rất lớn. Và ông biết ơn vì đã giữ vững, bởi nhờ vậy mà cả đời ông sống thanh thản, không thẹn với lòng.

Cuối cùng, thưa quý vị, ông Christensen đi tới cái câu trả lời cho câu hỏi lớn của cả bài giảng: rốt cuộc, ta đo lường một cuộc đời bằng gì? Ông nói, không phải bằng số tiền mình kiếm được, không phải bằng chức tước hay danh vọng. Mà là bằng những con người mà mình đã giúp đỡ, đã yêu thương, đã làm cho cuộc đời họ trở nên tốt đẹp hơn. Ông là một người sống theo những nguyên tắc và niềm tin sâu sắc, và ông tin rằng, tới ngày sau cuối, cái đọng lại của một đời người chính là mình đã chạm tới, đã nâng đỡ được bao nhiêu con người.

Vị giáo sư ấy đã qua đời cách nay ít năm, nhưng bài giảng của ông thì được in thành sách, lan đi khắp thế giới, làm thức tỉnh biết bao người đang mải miết chạy theo tiền tài mà quên mất gia đình, quên mất điều gì mới thật sự quan trọng.

Gom lại những gì vị giáo sư ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, đừng dồn hết cho công danh sự nghiệp mà bỏ quên gia đình. Tiền bạc, địa vị đến nhanh và dễ thấy, nên người ta dễ mê. Còn tình vợ chồng, tình cha con, phải vun đắp cả đời mới bền, mà lại âm thầm, nên người ta hay xem nhẹ. Nhưng chính cái âm thầm ấy mới là chỗ dựa cho mình lúc cuối đời. Bỏ bê nó, tới lúc hối thì đã muộn. Điều này, thưa quý vị, không chỉ dành cho người trẻ đang mải làm ăn đâu. Ngay cả tuổi già của mình cũng vậy. Có khi mình mải xem ti-vi, mải lo chuyện đâu đâu, mà quên ngồi lại trò chuyện với người bạn đời đang ở ngay bên cạnh. Có khi con cháu về thăm, mình lại mải bận việc khác mà không dành cho chúng trọn vẹn sự quan tâm. Gia đình là thứ mình dễ xem là đương nhiên nhất, nên cũng dễ vô tình bỏ quên nhất.

Hai là, cách mình tiêu thời gian chính là thước đo thật cho cái mình coi trọng. Quý vị ơi, thương con thương cháu thì phải có mặt bên chúng, phải dành thời gian cho chúng. Một buổi chiều ngồi chơi với cháu, một bữa cơm quây quần, một cuộc điện thoại hỏi han, những cái đó quý hơn vạn lời nói suông. Đừng để tới lúc không còn thời gian nữa mới tiếc.

Ba là, hãy giữ trọn cái nết ngay thẳng của mình, đừng "chỉ một lần này thôi". Ông bà mình dạy, đói cho sạch, rách cho thơm, giấy rách phải giữ lấy lề. Giữ cho trọn cái tư cách, cái lương thiện, thì tuy có lúc thiệt thòi, nhưng lòng mình được thanh thản, và con cháu nhìn vào đó mà noi theo. Một tấm gương ngay thẳng của ông bà, cha mẹ là bài học đạo đức quý giá nhất, mà không trường lớp nào dạy được cho con cháu.

Và bốn là, cuối đời, giá trị một con người không đo bằng tiền bạc hay chức tước, mà bằng những người mình đã yêu thương, đã giúp đỡ. Công danh phú quý rồi cũng như mây khói. Cái còn lại, là mình đã sống tử tế thế nào, đã để lại yêu thương cho bao nhiêu người. Đó mới là cái thước đo thật sự của một đời người. Quý vị cứ để ý mà xem, trong một đám tang, người ta có bao giờ nhắc người đã khuất kiếm được bao nhiêu tiền, làm tới chức gì đâu. Người ta chỉ nhắc rằng ông ấy, bà ấy là người tốt bụng ra sao, đã thương yêu con cháu thế nào, đã giúp đỡ xóm giềng những gì. Cái đọng lại trong lòng người, hóa ra, luôn là cái tình, cái nghĩa, chứ không phải của cải hay danh vọng. Vậy thì ngay từ hôm nay, mình cứ sống cho dày cái tình, cái nghĩa ấy, để mai sau nhìn lại, đời mình là một đời đáng sống.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ ngẫm lại, và thấy rằng những người thân đang ở bên mình mới chính là tài sản quý giá nhất của cuộc đời. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.