Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Người Sống Sót Trại Tập Trung Và Cái Tự Do Cuối Cùng Không Ai Lấy Được

Thưa quý vị, có một người đàn ông bị đẩy vào những trại tập trung khủng khiếp nhất trong lịch sử loài người. Người ta cướp của ông tất cả: cha mẹ, em trai, người vợ trẻ, cả tài sản, cả manh áo trên người, tới cái tên cũng bị thay bằng một con số. Vậy mà giữa chốn địa ngục trần gian ấy, ông khám phá ra một điều mà không một tên cai ngục nào, không một sự tàn bạo nào có thể lấy đi được của một con người. Và sau này, chính cái điều ấy đã cứu hàng triệu người khỏi tuyệt vọng. Cái điều kỳ diệu ấy là gì, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Người đàn ông ấy tên là Viktor Frankl, một bác sĩ tâm thần người Áo, sinh năm một ngàn chín trăm lẻ năm, ở thành phố Vienna. Ông là một thầy thuốc giỏi, chuyên chữa trị cho những người rơi vào tuyệt vọng, chán sống. Rồi chiến tranh thế giới ập tới. Ông là người Do Thái, mà thời ấy, dưới ách của chế độ tàn bạo, người Do Thái bị săn đuổi, bị bắt bớ, bị giết hại.

Ở đây có một chi tiết mà tôi muốn quý vị nhớ. Trước khi bị bắt, ông Frankl đã có trong tay tấm vé để sang nước Mỹ, thoát khỏi vòng nguy hiểm. Nhưng ông nhìn cha mẹ già đang ở lại, và ông không nỡ bỏ đi. Ông đã chọn ở lại, để được kề cận chăm sóc cha mẹ mình, dù biết rõ cái giá phải trả có thể là mạng sống. Và rồi điều gì tới cũng đã tới. Cả gia đình ông bị bắt, bị đưa vào các trại tập trung.

Thưa quý vị, tôi sẽ không kể chi tiết những gì kinh khủng đã xảy ra trong những trại ấy, vì nó đau lòng lắm. Chỉ xin nói rằng, đó là nơi con người bị đối xử không bằng con vật, nơi cái chết rình rập từng giờ, nơi đói khát, lạnh giá và tuyệt vọng bủa vây tứ phía. Trong chốn ấy, người vợ trẻ của ông, cha ông, mẹ ông, và em trai ông, lần lượt qua đời. Ông gần như mất sạch tất cả những người thân yêu nhất.

Nhưng ông Frankl, vốn là một bác sĩ tâm thần, ngay giữa cảnh khốn cùng ấy, vẫn lặng lẽ quan sát. Và ông nhận ra một điều lạ lùng. Ông thấy rằng, người sống sót qua được không phải luôn là người khỏe mạnh nhất, mà thường là người còn giữ được trong lòng một điều gì đó để sống vì nó. Người nào còn một lý do, một ý nghĩa, một người thân đang chờ, một việc còn dang dở, một hy vọng ở ngày mai, thì người đó còn sức bám víu để tồn tại. Ngược lại, người nào buông xuôi, thấy đời mình chẳng còn ý nghĩa gì nữa, thì chỉ ít ngày sau là gục ngã.

Và đây, thưa quý vị, chính là cái điều kỳ diệu mà tôi đã hứa kể từ đầu. Ông Frankl ngộ ra rằng, người ta có thể bị tước đoạt mọi thứ, nhưng có một thứ tự do sau chót mà không ai cướp được. Ông viết nguyên văn rằng: "Người ta có thể lấy đi của một con người mọi thứ, chỉ trừ một điều: cái tự do cuối cùng của con người, đó là chọn lấy thái độ của mình trong bất cứ hoàn cảnh nào, chọn lấy con đường của riêng mình." Quý vị nghe cho kỹ câu ấy. Bọn cai ngục có thể lấy đi thân xác, tài sản, tự do đi lại của ông, nhưng chúng không thể lấy đi cái quyền được chọn cách ông đối diện với đau khổ. Ông chọn giữ lấy phẩm giá, giữ lấy lòng nhân, giữ lấy hy vọng, ngay cả trong bùn nhơ và cái chết.

Ông kể, ngay trong trại, ông vẫn thấy có những người tù, dù bản thân đói lả, vẫn đi qua các dãy lán để an ủi người khác, san sẻ mẩu bánh mì cuối cùng của mình cho người yếu hơn. Số người ấy không nhiều, nhưng họ có thật. Và họ chính là bằng chứng sống động rằng, người ta có thể lấy đi của con người mọi thứ, nhưng không thể ép buộc con người phải sống hèn, sống ác. Chọn làm người tử tế hay không, cho tới giây phút cuối, vẫn là quyền của mỗi người. Chính những con người ấy đã cho ông Frankl niềm tin vào phẩm giá của kiếp người, ngay giữa nơi tăm tối nhất.

Ông kể lại, có những sớm tinh mơ, bị lùa đi lao dịch trong giá rét cắt da, chân trần rớm máu, ông đã nghĩ tới gương mặt người vợ của mình. Và trong khoảnh khắc ấy, dù không biết vợ mình còn sống hay đã chết, ông chợt hiểu ra một chân lý: rằng tình yêu thương chính là cứu cánh cao nhất mà con người có thể vươn tới. Chỉ cần trong tim còn hình bóng một người để thương, để hướng về, thì lòng người vẫn có thể tìm thấy bình an ngay giữa địa ngục.

Ông còn kể, có hai người bạn tù đã tính chuyện tìm đến cái chết, vì thấy chẳng còn gì để sống. Ông Frankl đã ngồi lại với họ. Ông không khuyên nhủ suông. Ông giúp mỗi người nhận ra rằng cuộc đời vẫn còn đang chờ đợi họ một điều gì đó. Một người thì có đứa con đang chờ ở xứ người. Người kia thì có một công trình khoa học còn viết dở. Khi nhận ra vẫn còn có điều gì đó cần đến mình, cần mình hoàn thành, họ đã tìm lại được sức mạnh để bước tiếp.

Rồi chiến tranh kết thúc, ông Frankl được giải thoát. Nhưng niềm vui tự do chưa kịp trọn thì ông hay tin dữ: người vợ ông yêu, cha mẹ, em trai ông, tất cả đều đã không còn. Ông trở về với hai bàn tay trắng và một trái tim tan nát. Quý vị thử nghĩ, một người mất tất cả như thế, làm sao gượng dậy nổi. Vậy mà ông Frankl đã làm được một điều phi thường. Thay vì gục ngã trong hận thù và tuyệt vọng, ông chọn nói lời "vâng" với cuộc sống. Ông lấy chính nỗi đau khổ tột cùng của mình biến thành một điều có ý nghĩa: ông ngồi viết lại tất cả những gì mình đã trải qua và chiêm nghiệm, chỉ trong vẻn vẹn chín ngày.

Cuốn sách mỏng ấy, sau này mang tên "Đi tìm lẽ sống", đã trở thành một trong những cuốn sách được đọc nhiều nhất thế giới, bán ra hàng triệu bản, dịch ra mấy chục thứ tiếng. Nó an ủi, nâng đỡ không biết bao nhiêu con người đang chìm trong khổ đau, giúp họ tìm lại lý do để sống. Ông Frankl sống thọ tới chín mươi hai tuổi, và dành trọn phần đời còn lại để giúp người khác đi tìm ý nghĩa cho cuộc đời họ. Ông thường nhắc lại một câu của một triết gia mà ông tâm đắc, đại ý rằng: người nào có một lý do để sống, thì có thể chịu đựng được gần như bất cứ hoàn cảnh nào.

Thưa quý vị, gom lại những gì người đàn ông ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, có một thứ tự do không ai lấy được của mình, đó là quyền chọn lấy thái độ sống. Hoàn cảnh thì mình không phải lúc nào cũng chọn được. Tuổi già, bệnh tật, những mất mát, những chuyện đã lỡ, mình đâu có muốn. Nhưng đón nhận nó bằng sự cay đắng hay bằng sự bình thản, sống những ngày còn lại trong u sầu hay trong an vui, cái đó thì hoàn toàn nằm trong tay mình.

Hai là, hãy giữ cho mình một lý do để sống, một ý nghĩa để mỗi sáng thức dậy. Ông Frankl thấy rõ, người còn một điều để sống vì nó thì vượt qua được cả địa ngục. Tuổi già của mình cũng vậy. Một khoảnh vườn để chăm, một đứa cháu để đưa đón, một việc thiện để làm, một bàn thờ tổ tiên để lo, một cuốn sách để đọc. Chỉ cần mỗi sáng thấy có một điều đáng để dậy, thì cuộc sống vẫn còn đầy ý nghĩa. Điều đáng buồn nhất của tuổi già không phải là đau ốm, mà là cái cảm giác thấy mình thừa thãi, thấy đời mình chẳng còn ích gì cho ai. Cho nên, thưa quý vị, xin đừng để mình rơi vào cái cảm giác ấy. Hãy tự tìm cho mình một việc, dù nhỏ, để thấy mình còn có ích, còn được cần đến. Được chăm nom cho ai đó, được trao đi một điều gì đó, chính là mình đang giữ cho ngọn lửa sống trong lòng mình cháy sáng.

Ba là, ngay cả đau khổ, nếu tìm được ý nghĩa trong đó, cũng sẽ vơi đi. Ông Frankl biến nỗi đau mất mát thành một cuốn sách cứu người. Quý vị ơi, những gian truân mình đã đi qua, những giọt nước mắt mình đã đổ, nếu mình nhìn nó như những bài học, như chất liệu để mình thấu hiểu và thương người hơn, thì nỗi đau ấy không hề vô nghĩa. Nhiều cô chú đi qua chiến tranh, qua đói nghèo, qua ly tán, mà vẫn nuôi con nên người, chính là những tấm gương sống động của điều đó. Chính những nỗi gian truân ấy đã hun đúc nên sự bền bỉ và tấm lòng bao dung của cả một thế hệ.

Và bốn là, tình yêu thương là chỗ dựa và là ý nghĩa sâu xa nhất của kiếp người. Giữa nơi tăm tối nhất, cái cứu rỗi ông Frankl chính là tình thương ông dành cho người vợ của mình. Cho tới cuối đời, thứ nâng đỡ con người ta không phải là tiền tài hay danh vọng, mà là được thương và được yêu. Cho nên, xin quý vị hãy trân quý những người mình thương đang còn bên cạnh, và giữ tình thương ấy cho ấm áp mỗi ngày.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, mỗi khi thấy cuộc đời nặng nề, quý vị sẽ nhớ tới người đàn ông ấy, và nhớ rằng mình luôn còn cái quyền chọn lấy một thái độ sống đẹp, dù trong hoàn cảnh nào. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.