Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Biết Mình Chỉ Còn Vài Tháng, Vị Bác Sĩ 82 Tuổi Chỉ Viết Về Một Điều

Thưa quý vị, có một vị bác sĩ kiêm nhà văn nổi tiếng, đã ngoài tám mươi tuổi, một ngày kia nhận được tin dữ: căn bệnh ung thư trong người ông đã lan rộng, ông chỉ còn chừng vài tháng để sống. Người ta cứ nghĩ ông sẽ suy sụp, sẽ oán than số phận. Nhưng không. Ông lặng lẽ ngồi vào bàn, cầm bút, và viết. Điều lạ lùng là, đứng trước cái chết, ông không viết về nỗi sợ, không viết về sự tiếc nuối, mà chỉ viết về đúng một điều. Cả một đời người dồn lại, ông gói vào một chữ duy nhất. Chữ ấy là gì, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Vị bác sĩ ấy tên là Oliver Sacks, người gốc nước Anh, sau sang sống và làm việc bên Mỹ. Ông là một bác sĩ chuyên về thần kinh, nhưng người đời nhớ tới ông nhiều nhất là nhờ những cuốn sách ông viết. Mà ông viết về ai? Ông viết về chính những người bệnh của mình, những con người mắc các chứng bệnh kỳ lạ về não bộ, những người mà xã hội hay quay lưng, hay coi là vô vọng. Ông ngồi xuống bên họ, lắng nghe họ, và kể lại câu chuyện của họ bằng một tấm lòng ấm áp lạ thường, để cả thế giới thấy rằng, đằng sau mỗi căn bệnh vẫn là một con người đáng được thương yêu và trân trọng.

Có một câu chuyện của ông làm cảm động cả thế giới, sau này được dựng thành phim. Số là ngày trẻ, ông chăm sóc một nhóm bệnh nhân mắc một chứng bệnh lạ, khiến họ như hóa đá, ngồi bất động hàng chục năm trời, không nói, không cử động, như những pho tượng sống. Ai cũng nghĩ họ đã hết hy vọng. Nhưng ông Oliver không bỏ cuộc. Ông kiên trì tìm một loại thuốc mới, và một ngày kỳ diệu, những con người ấy bừng tỉnh dậy sau bao năm ngủ vùi, mở mắt, cười nói, ôm lấy người thân. Ông đã trả lại cho họ, dù chỉ một thời gian ngắn, cái quyền được sống như một con người. Chỉ riêng câu chuyện ấy thôi đã cho thấy ông trân quý sự sống và phẩm giá con người tới nhường nào.

Ông Oliver là một người có tâm hồn hiếu kỳ và trong trẻo như một đứa trẻ, dù tóc đã bạc. Ông mê bơi lội, mê âm nhạc, mê những chuyến đi. Và ông có một thú vui đặc biệt từ thuở nhỏ, là say mê bảng các nguyên tố hóa học, quý vị biết đấy, cái bảng liệt kê những chất làm nên cả vũ trụ này. Với ông, mỗi nguyên tố như một người bạn. Bạn bè ông biết vậy, nên cứ tới sinh nhật, họ lại tặng ông đúng cái nguyên tố mang con số bằng tuổi ông. Năm ông bảy mươi chín tuổi, họ tặng ông nguyên tố vàng, vì vàng mang số bảy mươi chín. Năm ông tám mươi tuổi, họ tặng ông một nguyên tố khác mang số tám mươi. Nghe thật cảm động phải không quý vị, một cụ ông ngồi giữa những mảnh nhỏ của vũ trụ, và thấy lòng mình bình an.

Nhưng rồi bệnh tật tìm tới. Nhiều năm trước, ông đã mang một khối u trong mắt, chữa chạy tưởng đã ổn. Vậy mà tới đầu năm ông tám mươi hai tuổi, các bác sĩ báo cho ông biết căn bệnh đã di căn sang gan, không còn cách nào cứu chữa. Quỹ thời gian của ông chỉ còn tính bằng tháng.

Quý vị thử đặt mình vào chỗ ông mà xem. Cả một đời cống hiến, viết lách, chữa bệnh cho người, tới cuối đời phải đối diện với cái tin ấy. Vậy mà ông Oliver đã chọn một cách đón nhận khiến cả thế giới phải cúi đầu kính phục. Ông không giấu rằng mình có sợ hãi. Nhưng ông quyết định sẽ sống những tháng cuối cùng một cách trọn vẹn và sâu sắc nhất có thể. Ông ngồi xuống, và viết một loạt những bài văn ngắn, như những lời tâm sự gửi lại cho đời.

Trong những trang viết ấy, ông trải lòng mình ra. Ông nói ông cảm thấy mình đang sống mãnh liệt hơn bao giờ hết. Ông viết nguyên văn rằng, trong quãng thời gian còn lại, ông mong được vun đắp thêm những tình bạn, được nói lời từ biệt với những người ông yêu thương, được viết thêm, được đi đây đó nếu còn đủ sức. Và ông đã làm đúng như vậy. Ông siết chặt hơn những mối thân tình, ông nói lời tạm biệt, ông viết cho tới khi gần như không còn viết được nữa. Ông không phí một ngày nào của những ngày cuối.

Rồi tới những trang viết sau chót, khi thân thể đã rã rời vì bệnh, ông không còn bận tâm tới những điều lớn lao xa xôi nữa. Ông chỉ nghĩ về một điều giản dị: thế nào là đã sống một cuộc đời tốt đẹp và đáng giá, và làm sao để trong lòng mình tìm được sự bình an. Ông ví những ngày cuối của đời người như một ngày nghỉ ngơi sau một tuần làm lụng vất vả, cái ngày mà mình có thể thanh thản gác lại mọi việc, bởi biết rằng mình đã làm xong phần việc của mình, đã sống trọn, và giờ đây có thể yên lòng mà nghỉ.

Và bây giờ, xin thưa với quý vị cái chữ duy nhất mà tôi đã hứa từ đầu, cái chữ mà ông Oliver chọn để gói trọn cả một đời đứng trước cái chết. Đó là hai chữ: biết ơn. Ông viết nguyên văn rằng: "Tôi không thể giả vờ rằng mình không sợ. Nhưng cảm giác lớn nhất trong tôi lúc này là lòng biết ơn. Tôi đã yêu và đã được yêu; tôi đã nhận về nhiều và cũng đã cho đi ít nhiều; tôi đã đọc, đã đi, đã suy tư và đã viết." Rồi ông viết thêm một câu mà tôi đọc mãi không quên. Ông bảo, trên hết thảy, ông đã được làm một sinh linh biết cảm, biết nghĩ, sống trên hành tinh xinh đẹp này, và chỉ riêng điều đó thôi đã là một đặc ân, một cuộc phiêu lưu lớn lao.

Quý vị nghe có thấm không. Một người sắp lìa đời, nhìn lại tất cả, không phải bằng đôi mắt tiếc nuối hay cay đắng, mà bằng đôi mắt biết ơn. Biết ơn vì đã được sống, được yêu, được có mặt trên cõi đời này.

Mà cái hay, thưa quý vị, là lòng biết ơn không phải thứ trời sinh, người có người không. Nó là một thói quen, mình có thể tập được. Cùng một hoàn cảnh, có người chỉ nhìn thấy cái mình thiếu mà buồn bực, lại có người nhìn ra cái mình đang có mà thấy đủ đầy. Ông Oliver cả một đời tập nhìn đời bằng con mắt trân trọng như thế, nên tới phút cuối, cái nhìn ấy tự nhiên tuôn ra thành lòng biết ơn. Chúng ta cũng vậy. Nếu mỗi ngày mình chịu khó dừng lại một chút, nhớ tới một điều đáng để cảm ơn, thì lâu dần, cái tâm mình cũng sáng lên, cũng nhẹ nhõm, và tuổi già tự khắc bớt đi những nỗi tủi thân, buồn phiền.

Ông Oliver Sacks qua đời vào cuối năm ấy, hưởng thọ tám mươi hai tuổi, thanh thản bên những người thân yêu. Những bài văn cuối của ông được gom lại thành một cuốn sách nhỏ, mỏng manh thôi, mà mang một cái tên đẹp đẽ: Lòng Biết Ơn. Cuốn sách ấy được hàng triệu người khắp thế giới tìm đọc, và nó dạy cho người ta một điều quý giá: rằng ta có thể đi tới cuối con đường của mình bằng sự an nhiên và lòng biết ơn, thay vì sợ hãi và oán trách.

Thưa quý vị, gom lại những gì vị bác sĩ ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, lòng biết ơn là cách nhìn khiến mình giàu có, ngay cả trong lúc mất mát. Thay vì cứ đếm những gì mình đã mất, những gì mình không có, xin thử mỗi ngày đếm lấy những gì mình đang có: một buổi sáng còn thức dậy, một mái nhà, một bữa cơm, một người thân còn bên cạnh. Ông bà mình dạy rồi, ăn quả nhớ kẻ trồng cây, sống ở đời phải biết ơn trời đất, biết ơn người. Cái lòng biết ơn ấy, chính nó làm cho tâm mình an và đời mình vui.

Hai là, mình không chọn được những gì số phận mang tới, nhưng chọn được cách mình đón nhận. Bệnh tật, tuổi tác, mất mát, ai rồi cũng phải qua. Nhưng đón nhận nó bằng sự cay cú hay bằng sự bình thản, đó là quyền của mình. Ông Oliver đã chọn ánh sáng thay cho bóng tối, và nhờ vậy những ngày cuối của ông vẫn đẹp.

Ba là, còn sống ngày nào, hãy sống cho sâu, cho trọn ngày ấy. Ông Oliver, tới những tháng cuối, vẫn siết chặt tình thân, vẫn nói lời thương, vẫn làm điều mình yêu thích. Quý vị ơi, đừng đợi. Gọi cho người bạn cũ, làm lành với người mình còn giận, nói lời thương với con cháu, làm cái điều mình hằng ao ước. Sống sâu một ngày còn hơn sống hững hờ cả tháng.

Và bốn là, hãy sống sao để tới ngày sau cuối, mình có thể yên lòng mà nghỉ. Ông Oliver ví cái chết như một buổi nghỉ ngơi thanh thản của người đã làm trọn phần việc đời mình. Muốn có được sự thanh thản ấy, thì ngay từ hôm nay, mình sống cho tử tế, cho lương thiện, cho có tình có nghĩa. Để mai này nhìn lại, lòng mình được nhẹ nhõm, như người nông dân gác cuốc sau một mùa gặt trọn vẹn, không có gì phải hổ thẹn, cũng chẳng còn gì phải tiếc nuối.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ thử, ngay tối nay thôi, ngồi lại một chút và nghĩ về những điều mình đang có để mà biết ơn. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.