Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Người Thầy Mắc Bệnh Nan Y Và 14 Buổi Học Cuối Cùng Về Cách Sống

Thưa quý vị, có một ông giáo già mắc căn bệnh nan y, biết mình chỉ còn sống được ít tháng. Vậy mà thay vì nằm một chỗ chờ đợi, ông mở một lớp học cuối cùng trong đời. Lớp học ấy không có bảng đen, không có bài thi, chỉ có đúng một học trò, và họ gặp nhau mỗi tuần một buổi, vào ngày thứ Ba. Môn học thì lạ lắm: môn học về cách sống. Và trước khi nhắm mắt, ông còn làm một việc kỳ lạ nữa, là tự tay tổ chức đám tang cho chính mình, ngay khi ông vẫn còn đang sống. Vì sao ông làm vậy, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Người thầy ấy tên là Morrie Schwartz, là giáo sư dạy môn xã hội học ở một trường đại học bên Mỹ. Cả đời ông là một người thầy được học trò thương quý lạ lùng. Ông dạy học mà như trò chuyện, như truyền lửa. Ngoài giờ lên lớp, ông còn là một người mê khiêu vũ. Cứ mỗi tối trong tuần, ông lại tìm đến một chỗ có nhạc để nhảy, nhảy theo đủ mọi điệu, mà chẳng cần biết mình nhảy đẹp hay xấu, chỉ cần thấy vui, thấy mình đang sống. Quý vị cứ hình dung một ông giáo tóc bạc, cứ nghe tiếng nhạc là đôi chân lại nhún nhảy. Đó là con người của niềm vui.

Rồi một ngày, tin dữ ập tới. Ông mắc một căn bệnh thần kinh hiểm nghèo, y học gọi là bệnh xơ cứng teo cơ, mà dân gian hay gọi theo tên một cầu thủ nổi tiếng từng mắc phải. Đây là căn bệnh tàn nhẫn. Nó khiến các cơ trong người cứ yếu dần, teo dần, bắt đầu từ đôi chân rồi lan lên khắp cơ thể. Người bệnh vẫn tỉnh táo, đầu óc vẫn minh mẫn, nhưng phải nằm nhìn thân thể mình lụi tàn từng ngày, cho tới khi không cử động được nữa, không thở được nữa. Các bác sĩ nói với ông rằng ông chỉ còn chừng hơn một năm.

Quý vị thử nghĩ mà xem, đau đớn biết chừng nào. Một người cả đời yêu khiêu vũ, giờ đôi chân không nhấc nổi. Ông Morrie có nói một câu thật lòng về cảnh ngộ của mình. Ông nói nguyên văn rằng: "Nhìn thân xác mình héo úa dần về hư không thì thật khủng khiếp, nhưng cũng thật may, vì tôi có cả một quãng thời gian để nói lời từ biệt." Quý vị nghe câu đó, có thấy lạ không. Người ta khi lâm vào cảnh ấy thường chỉ thấy cái khủng khiếp. Còn ông, ông nhìn ra được cả cái may mắn ẩn bên trong: ông còn thời gian để nói lời thương với những người ông yêu quý.

Và ông đã chọn một cách sống mà tôi nghĩ ít ai chọn được. Thay vì giấu mình đi trong tủi hổ và sợ hãi, ông quyết định biến những ngày cuối cùng thành một bài học. Ông tự nhủ, nếu cái chết là điều ai rồi cũng phải đi qua, thì ông sẽ đi qua nó một cách tỉnh thức, và kể lại cho người khác nghe, để họ bớt sợ. Ông bảo, ông muốn sống theo cách của mình, sống với phẩm giá, với lòng can đảm, với cả sự hài hước và bình thản, cho tới hơi thở cuối.

Câu chuyện của ông lên tới một chương trình truyền hình. Và tình cờ, một người học trò cũ của ông xem được. Người học trò ấy tên là Mitch, ngày xưa rất thân với thầy, tốt nghiệp xong có hứa sẽ giữ liên lạc. Nhưng rồi cuộc đời cuốn đi, anh lao vào công việc, chạy theo tiền bạc và danh vọng, và bặt tin thầy suốt gần mười sáu năm trời. Cho tới khi nhìn thấy thầy mình trên màn hình, gầy yếu, bệnh tật, mà vẫn điềm đạm nói về cái chết, anh bàng hoàng. Anh tìm về thăm thầy. Và lần trở về ấy đã thay đổi cả cuộc đời anh.

Người thầy già thấy trò cũ thì mừng lắm. Rồi ông ngỏ ý: hay là thầy trò mình mở một lớp học cuối cùng. Không sách vở, không thi cử, mỗi tuần gặp nhau một buổi vào ngày thứ Ba, và đề tài là chính cái điều mà ông đang trải qua: đó là ý nghĩa của cuộc sống. Thế là suốt mười bốn tuần lễ, cứ đến thứ Ba, người học trò lại bay tới bên giường bệnh của thầy. Mười bốn buổi học, mười bốn ngày thứ Ba, cho tới buổi cuối cùng.

Trong những buổi ấy, người thầy trao lại tất cả những gì ông chiêm nghiệm được ở ngưỡng cửa của sự sống. Ông nói về tình thương. Ông bảo, điều quan trọng nhất trong đời là học cách trao đi yêu thương, và học cách đón nhận yêu thương của người khác. Ông có nhắc lại lời một nhà thơ lớn mà ông yêu thích, đại ý rằng con người ta phải thương lấy nhau, nếu không thì sẽ lụi tàn. Đó không phải câu của ông, mà là câu thơ ông tâm đắc, nhưng nó gói trọn cái điều ông muốn dặn: hãy yêu thương nhau khi còn kịp.

Ông nói về tiền bạc và danh vọng. Ông bảo, cái xã hội mình đang sống cứ ra rả rằng phải có thật nhiều tiền, thật nhiều đồ đạc thì mới là hạnh phúc, nhưng đó là một lời nói dối. Ông nói một câu rất hay: nếu cái nếp sống mà đám đông đang chạy theo không làm mình thật sự hạnh phúc, thì đừng có mua lấy nó, đừng để nó cuốn mình đi. Hãy tự tạo ra những giá trị của riêng mình.

Và ông nói về cái chết. Ông bảo một câu mà sau này cả thế giới nhắc lại. Ông nói nguyên văn rằng: "Một khi anh học được cách chết, anh sẽ học được cách sống." Nghe thì tưởng nghịch lý, nhưng ngẫm kỹ mới thấm. Khi ta thật sự hiểu rằng đời mình là hữu hạn, rằng ngày nào cũng có thể là ngày cuối, thì tự nhiên ta thôi bon chen những chuyện nhỏ nhặt, thôi giận hờn dai dẳng, và biết trân quý từng bữa cơm, từng người thân đang còn ngồi bên cạnh.

Ông cũng nói về tuổi già, mà tôi nghĩ quý vị nghe sẽ thấy thương. Ông bảo, tuổi già không phải chỉ là sự tàn lụi như người ta vẫn sợ. Ông không hề ganh tị với đám trẻ, bởi ông đã đi qua cái tuổi ấy rồi, đã sống trọn từng chặng của một đời người. Với ông, mỗi tuổi có cái đẹp riêng của nó, và được già đi cũng là một cái may, vì có biết bao người còn chẳng kịp già. Rồi ông dạy về sự tha thứ. Ông bảo, trước khi nhắm mắt, hãy học cách tha thứ cho chính mình về những điều mình đã lỡ, đã sai, rồi hãy tha thứ cho người khác. Đừng ôm những oán giận cũ mà đi hết cuộc đời, nặng nề lắm, và uổng phí lắm.

Đến đây, xin kể quý vị nghe cái bí mật mà tôi đã hứa từ đầu, chuyện ông tự tổ chức đám tang cho mình. Số là, sau khi biết bệnh, ông Morrie nghĩ tới một điều. Ông thấy người đời thật lạ: lúc một người còn sống thì ít ai chịu nói lời thương, đợi đến khi người ta nằm xuống rồi mới kéo nhau tới đám tang, khóc lóc, đọc điếu văn ca ngợi. Nhưng người đã khuất thì đâu còn nghe được nữa. Thế là ông làm ngược lại. Ông mời bạn bè, người thân tới nhà, tổ chức một buổi họp mặt ấm cúng, để mọi người nói ra những lời yêu thương, những lời cảm ơn, ngay trước mặt ông, khi ông vẫn còn nghe, còn cười, còn khóc cùng họ được. Ông gọi vui đó là đám tang sống. Ông muốn nghe những lời thương khi trái tim mình còn đập.

Rồi buổi học thứ Ba cuối cùng cũng tới. Ít lâu sau, ông Morrie ra đi thanh thản, và ông mất đúng vào một ngày thứ Ba, như thể ông vẫn muốn giữ trọn cái hẹn với người học trò của mình. Người học trò tên Mitch, để tưởng nhớ thầy, đã ngồi viết lại tất cả những buổi học ấy thành một cuốn sách. Cuốn sách mỏng ấy, không ngờ, lại làm rung động cả thế giới. Nó được in ra hàng chục triệu bản, dịch ra hơn bốn mươi thứ tiếng, và có mặt ở khắp nơi, kể cả nước mình. Người thầy tưởng chỉ dạy cho một học trò, hóa ra đã dạy cho hàng triệu con người.

Thưa quý vị, gom lại những gì người thầy ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, học cách chết thì mới biết cách sống. Không phải để bi quan, mà ngược lại. Khi mình chấp nhận rằng đời là hữu hạn, mình sẽ thôi để dành yêu thương, thôi hẹn lần hẹn lữa. Cái ôm, lời xin lỗi, lời cảm ơn, chuyến về thăm quê, xin đừng để tới mai.

Hai là, cái chết kết thúc một cuộc đời, chứ không kết thúc một mối quan hệ. Người thương ta khi ra đi vẫn còn sống mãi trong tim ta. Và như ông Morrie dạy, hãy nói lời thương khi người ta còn nghe được. Quý vị ơi, tối nay thôi, thử gọi cho một người mình thương, hay ngồi xuống nói với con cháu một câu tử tế, đừng đợi tới đám tang mới nói.

Ba là, đừng để cái nếp chạy theo tiền bạc, đồ đạc của thiên hạ cuốn mình đi. Ông bà mình có câu, biết đủ là đủ, tri túc thì thường vui. Nhà cao cửa rộng mà lạnh lẽo thì đâu bằng mái nhà đơn sơ mà ấm tiếng cười con cháu.

Và bốn là, còn trao đi được yêu thương là còn thấy mình đang sống. Ông Morrie tới lúc tay chân không cử động được, vẫn thấy đời mình có ý nghĩa, vì ông còn an ủi được người khác, còn dạy dỗ được học trò. Tuổi già của quý vị cũng vậy. Chừng nào còn kể được một câu chuyện, còn dặn được con cháu một lời hay, còn nắm được bàn tay người bạn đời, thì quý vị vẫn đang cho đi, và vẫn đang sống một đời đáng sống.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ thấy mỗi ngày còn được ở bên người thân đều là một buổi học quý. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.