Tình Ca kể chuyện · Bài học cuộc đời

Bài Giảng Cuối Cùng Của Người Thầy Chỉ Còn Vài Tháng Để Sống

Thưa quý vị, có một giáo sư bước lên bục giảng trước cả hội trường chật kín người. Ai ngồi dưới cũng biết ông chỉ còn vài tháng để sống. Vậy mà suốt hơn một tiếng đồng hồ, ông làm cả hội trường cười vang, rồi lặng đi, rồi rơi nước mắt. Và mãi đến câu cuối cùng, ông mới tiết lộ một bí mật: bài giảng hôm ấy, thật ra, không phải dành cho những người đang ngồi nghe. Nó dành cho ba con người khác, còn quá nhỏ để hiểu. Bí mật đó là gì, tôi xin kể quý vị nghe từ đầu.

Người giáo sư ấy tên là Randy Pausch, dạy khoa học máy tính ở Đại học Carnegie Mellon bên Mỹ. Năm ấy ông mới bốn mươi sáu tuổi. Ông là một người thầy được sinh viên yêu quý lạ lùng, một người lúc nào cũng tràn niềm vui, dạy học mà như chơi, và nổi tiếng với những lớp học giúp sinh viên biến ước mơ tuổi thơ của mình thành sự thật. Ông có một người vợ hiền và ba đứa con thơ. Đứa lớn nhất mới năm tuổi. Đứa nhỏ nhất chưa tròn hai tuổi.

Rồi một ngày, tin dữ ập xuống. Ông phát hiện mình mang căn bệnh ung thư tụy, một trong những căn bệnh ngặt nghèo nhất. Ông mổ, ông chạy chữa đủ cách, và có lúc tưởng đã qua khỏi. Nhưng một năm sau, bác sĩ gọi hai vợ chồng vào và báo: bệnh đã quay lại, đã lan rộng, không còn chữa được nữa. Ông chỉ còn chừng ba tới sáu tháng khỏe mạnh cuối cùng.

Quý vị thử đặt mình vào chỗ ông xem. Bốn mươi sáu tuổi. Ba đứa con chưa kịp lớn. Và một cuốn lịch chỉ còn vài tờ.

Đúng lúc đó, trường đại học nơi ông dạy lại mời ông một việc. Trường này có một truyền thống đẹp: mời các giáo sư lên nói một buổi gọi là "bài giảng cuối cùng". Ý là, hãy tưởng tượng đây là lần cuối cùng thầy được đứng lớp, thầy sẽ để lại điều gì cho đời? Với các giáo sư khác, đó chỉ là một câu hỏi tưởng tượng. Còn với ông Randy, nó là sự thật theo đúng nghĩa đen.

Ông đã định từ chối. Vợ ông cũng khuyên ông đừng nhận, vì thời gian còn lại quý như vàng, hãy để dành trọn cho vợ con. Ông nghĩ tới nghĩ lui. Rồi ông nói với vợ lý do khiến ông quyết định bước lên bục giảng lần cuối. Lý do đó, xin quý vị cho phép tôi giữ đến cuối câu chuyện, vì nó chính là phần đẹp nhất.

Ngày mười tám tháng chín năm hai ngàn lẻ bảy, hội trường Carnegie Mellon chật kín. Ai cũng chuẩn bị tinh thần cho một buổi chia tay đẫm nước mắt. Nhưng người bước ra sân khấu lại làm tất cả chưng hửng. Ông Randy tươi rói, khỏe khoắn, nói cười rổn rảng. Ông chiếu lên màn hình tấm phim chụp những khối u trong gan mình, rồi bảo: đó, chuyện của tôi là vậy đó, mình nói cho rõ ràng rồi bỏ qua một bên nhé, vì hôm nay tôi không đến đây để nói về cái chết. Rồi giữa hội trường, ông nằm xuống sàn, chống một tay, hít đất liền mấy cái. Ông cười: ai thấy tội nghiệp tôi thì xuống đây làm được như vậy đã, rồi hãy tội nghiệp.

Cả hội trường cười ồ. Và từ giây phút đó, người ta quên mất mình đang nghe một người sắp ra đi. Người ta chỉ thấy một con người đang sống, sống rực rỡ.

Ông kể về những giấc mơ hồi nhỏ của mình. Mơ được bay trong tình trạng không trọng lượng. Mơ được chơi bóng bầu dục chuyên nghiệp. Mơ được viết một mục trong bộ bách khoa toàn thư. Mơ được làm kỹ sư sáng tạo cho hãng phim Disney. Toàn những giấc mơ nghe rất trẻ con. Và rồi ông kể, bằng cả một đời kiên trì, ông đã chạm được vào gần hết những giấc mơ đó, mỗi giấc mơ theo một cách không ngờ.

Nhưng cái quý nhất không phải là chuyện ông đạt được gì. Cái quý là những điều ông rút ra trên đường đi, và hôm ấy ông trao lại hết.

Ông nói về những bức tường gạch. Ông bảo, trong đời, mình sẽ đụng phải những bức tường chắn ngang ước mơ của mình. Nhưng những bức tường ấy dựng lên không phải để cản mình. Chúng dựng lên để hỏi mình một câu: mình muốn điều này tới mức nào? Bức tường sẽ chặn lại những ai không muốn đủ nhiều. Còn ai thật lòng muốn, sẽ tìm được đường leo qua. Nghe câu này, tôi nghĩ tới biết bao cô chú đã đi qua chiến tranh, qua đói nghèo, qua những năm tháng gian khó mà vẫn nuôi được đàn con nên người. Đời cô chú chính là bằng chứng của câu nói đó.

Ông nói về việc chọn thái độ sống. Ông bảo, trong truyện gấu Pooh có hai nhân vật: chú hổ Tigger lúc nào cũng tưng tưng vui nhộn, và chú lừa Eeyore lúc nào cũng ủ rũ than thân. Mỗi người phải tự quyết định mình là Tigger hay là Eeyore. Rồi ông cười: tôi thì rõ rồi đó, tôi đang chết đây, mà tôi vẫn đang vui đây. Và tôi sẽ vui từng ngày còn lại, vì chẳng có cách nào chơi ván bài này hay hơn thế. Ông còn nói một câu mà sau này cả thế giới nhắc lại: mình không đổi được những lá bài đời chia cho mình, mình chỉ quyết định được cách chơi những lá bài đó.

Ông nói về lòng tốt. Rằng hãy kiên nhẫn với người khác, vì nếu mình chờ đủ lâu, ai rồi cũng sẽ cho mình thấy mặt tốt của họ. Rằng đừng bao giờ đánh mất sự ngạc nhiên trong trẻo của một đứa trẻ, vì đó chính là thứ giữ cho tâm hồn mình không già đi.

Hơn một tiếng đồng hồ trôi qua như vậy. Cười có, lặng có. Rồi đến những phút cuối, ông chậm lại. Và ông tiết lộ điều mà tôi đã hứa kể với quý vị.

Ông hỏi cả hội trường: mọi người có nhận ra bài giảng hôm nay thật ra là về điều gì không? Nó không phải về những giấc mơ. Nó là về cách sống một cuộc đời. Nếu mình sống cho đúng, những điều tốt đẹp sẽ tự tìm đến. Rồi ông ngừng một nhịp, và nói câu cuối: và mọi người có nhận ra không, bài giảng này không phải dành cho quý vị ngồi đây. Nó dành cho ba đứa con của tôi.

Cả hội trường lặng đi.

Thì ra là vậy. Ba đứa nhỏ của ông còn quá bé. Mai này lớn lên, chúng sẽ gần như không còn ký ức nào về cha. Ông biết mình không thể ở lại để dạy con thành người. Nên ông đã gói trọn tất cả những gì một người cha muốn dạy con trong cả một đời, vào trong một bài giảng, và nhờ máy quay giữ lại. Để hai mươi năm sau, khi các con đủ lớn, chúng có thể mở lên, và được nghe cha mình dạy dỗ, được thấy cha mình cười, được biết cha mình đã sống như thế nào. Đó chính là lý do ông nói với vợ để bước lên bục giảng lần cuối. Bài giảng ấy là món quà ông để lại cho con.

Đoạn phim buổi giảng hôm đó được đưa lên mạng, và chỉ trong vài tháng, hàng triệu người khắp thế giới đã xem. Người ta viết thư cho ông từ khắp nơi, kể rằng nhờ ông mà họ gọi lại cho cha mẹ, mà họ thôi than vãn, mà họ sống khác đi. Bài giảng được viết thành sách, dịch ra gần ba chục thứ tiếng, hàng triệu người tìm đọc. Mùa hè năm sau, ông Randy ra đi thanh thản bên gia đình, ở tuổi bốn mươi bảy. Nhưng món quà của ông thì còn mãi: ba đứa con của ông lớn lên với hình ảnh người cha sống động trong từng thước phim, và hàng triệu người dưng như chúng ta cũng được hưởng lây bài học của một người cha.

Thưa quý vị, gom lại những gì người thầy ấy để lại, tôi xin gửi quý vị mấy điều.

Một là, mình không đổi được những lá bài đời đã chia, nhưng cách chơi thì luôn nằm trong tay mình. Bệnh tật, tuổi tác, những chuyện đã lỡ, mình không chọn được. Nhưng vui hay buồn với phần đời còn lại, mình chọn được.

Hai là, những bức tường trong đời dựng lên để thử lòng mình, không phải để chặn mình. Ở tuổi nào cũng vậy, còn muốn thật lòng thì còn có đường.

Ba là, mỗi ngày hãy tự hỏi mình đang sống như Tigger hay như Eeyore. Niềm vui, hóa ra, cũng là một sự lựa chọn mà mình phải chọn lại mỗi sáng.

Và bốn là, điều quý nhất mình để lại cho con cháu không phải là của cải, mà là hình ảnh về cách mình đã sống. Con cháu mình có thể quên những gì mình nói, nhưng chúng sẽ nhớ mãi cách mình đối diện với cuộc đời. Sống sao để mai này, chỉ cần nhớ về mình, con cháu đã học được một bài học.

Tôi mong rằng sau câu chuyện hôm nay, quý vị sẽ thấy quỹ thời gian mình đang có, dù nhiều hay ít, đều là một món quà lớn. Và biết đâu, quý vị sẽ muốn kể lại cho con cháu nghe một câu chuyện đời mình, hay viết xuống vài dòng để lại cho chúng. Đừng đợi. Những lời của ông bà, cha mẹ, là gia tài mà không tiền bạc nào sánh được. Cầu mong cho quý vị luôn được bình an trong tâm hồn, khỏe mạnh trong thân thể, và sống trọn vẹn từng ngày bên những người mình thương.

Xin chào, và hẹn gặp lại.