Tình Ca kể chuyện · Chuyện Tình Đêm Khuya

Con anh, con em và con chúng ta

Có một tấm hình mà nhà thơ Ý Nhi giữ mãi trong trí nhớ. Một người đàn ông đạp xe đạp trên phố Hà Nội. Ngồi phía sau là một người phụ nữ, ôm trong lòng một bó hoa cúc thật to. Người phụ nữ ấy rất thích hoa cúc, rất thích màu vàng.

Người phụ nữ ngồi sau xe là nhà thơ Xuân Quỳnh. Người đạp xe là chồng chị, nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Đây là Chuyện Tình Đêm Khuya của Tình Ca. Đêm nay mình kể bạn nghe một chuyện tình có thật mà nhiều người Việt Nam đã biết, nhưng mình muốn kể lại từ những chi tiết rất nhỏ, rất đời. Một căn phòng chật hẹp. Một vòi nước công cộng. Ba đứa trẻ của ba hoàn cảnh khác nhau. Và một chuyến đi không bao giờ trở về.

Xuân Quỳnh sinh năm một nghìn chín trăm bốn mươi hai. Lưu Quang Vũ sinh năm một nghìn chín trăm bốn mươi tám. Chị hơn anh sáu tuổi.

Trước khi gặp nhau, mỗi người đều đã đi qua một cuộc hôn nhân không trọn vẹn. Chị từng là vợ của một nhạc công trong Đoàn Văn công Nhân dân Trung ương, và có một đứa con trai riêng tên Tuấn Anh. Anh cũng đã có một đứa con trai riêng.

Năm một nghìn chín trăm bảy mươi ba, hai người cưới nhau.

Chuyện ấy không dễ dàng gì. Mẹ của Lưu Quang Vũ phản đối quyết liệt. Một người phụ nữ hơn tuổi con mình, đã một lần đổ vỡ, có con riêng. Người mẹ nào ở thời ấy mà không lo. Phải nhờ cha anh và nhiều anh em văn nghệ sĩ thân thiết thuyết phục, bà mới dần dần chấp nhận người con dâu này. Nhà viết kịch Ngọc Thụ kể rằng Lưu Quang Vũ cũng phải nghe không ít lời ra tiếng vào. Nhưng hai người vẫn chọn đi cùng nhau.

Họ về sống trong một căn phòng nhỏ ở số chín mươi sáu phố Huế, Hà Nội. Căn phòng chừng sáu mét vuông, nằm trên tầng cao, nước lúc có lúc không. Nhà thơ Ý Nhi, bạn thân của Xuân Quỳnh, kể rằng có những lúc nhà không có nước, chị phải ôm quần áo ra vòi nước của cơ quan để giặt.

Trong căn phòng ấy có ba đứa trẻ. Tuấn Anh, con riêng của chị. Bé Mí, tức Lưu Quỳnh Thơ, đứa con chung của hai người. Và Kit, con riêng của anh. Kit gọi Xuân Quỳnh là "má Quỳnh", để phân biệt với mẹ ruột của mình. Người ta hay nhắc lại rằng căn phòng chật ấy có "con anh, con em và con chúng ta", vậy mà lúc nào cũng đầy tiếng cười.

Bạn thử nghĩ coi. Một nhà thơ mà cả nước thuộc thơ, ở nhà thì may vá, đan áo cho con, ôm đồ đi giặt nhờ. Ý Nhi kể Xuân Quỳnh viết thơ, viết truyện cho cả ba đứa nhỏ. Với Ý Nhi, chị là một người mẹ tuyệt vời. Không phân biệt con mình, con chồng. Đứa nào cũng là con.

Ý Nhi còn kể Xuân Quỳnh là người rất e thẹn. Chị ngại chỗ đông người. Mỗi lần phải đọc thơ trước đám đông, giọng chị run run. Một người viết những câu thơ tình mạnh mẽ, cháy bỏng như vậy, mà ngoài đời lại rụt rè như một cô học trò.

Có lẽ vì vậy mà người ta thương những câu thơ chị viết cho chồng. Trong một bài thơ, chị viết: "Chỉ còn em và anh, cùng tình yêu ở lại". Những năm ấy, Lưu Quang Vũ cũng viết cho vợ rất nhiều thơ.

Những năm tám mươi, Lưu Quang Vũ trở thành một trong những nhà viết kịch được yêu thích nhất. Những năm một nghìn chín trăm tám mươi bảy, tám mươi tám, kịch của anh diễn ở đâu cũng kín chỗ. Sau bao nhiêu năm chật vật, cuộc sống của gia đình nhỏ ấy tưởng như đã bắt đầu dễ thở hơn.

Rồi tới ngày hai mươi chín tháng tám năm một nghìn chín trăm tám mươi tám. Trên đường về, chiếc xe chở gia đình gặp tai nạn ở Hải Dương. Xuân Quỳnh, Lưu Quang Vũ, và bé Lưu Quỳnh Thơ mới mười ba tuổi, cùng ra đi.

Mười lăm năm bên nhau. Từ căn phòng sáu mét vuông, tới những đêm kịch kín rạp. Rồi tất cả dừng lại trong một chiều cuối tháng tám.

Năm ấy, Ý Nhi đang ở Sài Gòn. Chị nhận tin qua một cuộc điện thoại. Lần cuối hai người bạn gặp nhau là tháng hai năm ấy, khi Xuân Quỳnh ra sân bay Nội Bài tiễn Ý Nhi, tặng bạn một chục đôi đũa tre.

Một chục đôi đũa tre. Mình cứ nghĩ mãi về món quà ấy. Đúng là Xuân Quỳnh, lo cho bạn có đũa mà ăn cơm ở nơi xa. Một người phụ nữ cả đời lo cho bữa cơm của người khác.

Bạn biết không, người ta hay nói về chuyện tình Xuân Quỳnh và Lưu Quang Vũ như một chuyện tình của thi ca, của nghệ thuật. Nhưng khi đọc lại những gì bạn bè kể, mình thấy đó trước hết là một chuyện tình của đời thường. Hai người từng đổ vỡ, dám thương nhau thêm lần nữa, dù bị phản đối, dù bị bàn tán. Rồi cùng nhau gánh một căn phòng chật, ba đứa con, những ngày thiếu nước, thiếu tiền.

Họ không có nhiều thời gian. Mười lăm năm thôi. Nhưng mười lăm năm ấy, họ sống trọn vẹn với nhau.

Nếu đêm nay bạn đang ngại yêu thêm lần nữa vì từng dang dở, vì có con riêng, vì sợ người đời nói ra nói vào, thì nhớ tới căn phòng nhỏ ở phố Huế. Ở đó từng có con anh, con em, con chúng ta, và lúc nào cũng có tiếng cười.