Tình Ca kể chuyện · Cuộc Đời Chúa Giêsu

Đêm Thánh Vô Cùng Ra Đời

Một bài hát ai cũng thuộc

Đêm nay là đêm Giáng Sinh. Bốn ngọn nến Mùa Vọng đã sáng cả. Ở khắp nơi, chuông nhà thờ sắp đổ, các ca đoàn đang tập lại lần cuối. Và có một bài hát mà đêm nay, gần như nhà thờ nào cũng sẽ hát.

Người Việt mình quen gọi bài hát ấy là Đêm Thánh Vô Cùng. Ông bà mình hát, cha mẹ mình hát, các em nhỏ trong ca đoàn thiếu nhi cũng hát. Có người không phải người Công giáo, nhưng nghe giai điệu ấy là biết Giáng Sinh đã về.

Bài hát ấy gốc tiếng Đức, tên là Stille Nacht, nghĩa là Đêm yên lặng. Ngày nay nó đã được dịch ra hàng trăm thứ tiếng. Năm hai nghìn không trăm mười một, nước Áo còn đưa bài hát vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia.

Nhưng ít ai biết rằng bài hát nổi tiếng nhất mùa Giáng Sinh lại ra đời rất giản dị, trong một ngôi làng nhỏ, vào đúng một đêm Giáng Sinh, và được hát lần đầu chỉ với một cây đàn guitar.

Bài thơ của một cha phó trẻ

Câu chuyện bắt đầu với một linh mục trẻ tên là Joseph Mohr. Ông sinh ra ở thành Salzburg, nước Áo, từ nhỏ đã hát trong ca đoàn và yêu âm nhạc, rồi trở thành linh mục.

Năm một nghìn tám trăm mười sáu, khi đang làm cha phó ở làng Mariapfarr trên núi, cha Joseph Mohr viết một bài thơ về đêm Chúa giáng sinh. Bài thơ có sáu đoạn, lời rất đơn sơ: một đêm yên lặng, một đêm thánh, mọi người đã ngủ, chỉ còn đôi vợ chồng thánh thiện thức canh bên Hài Nhi.

Bài thơ nằm yên đó một thời gian. Năm một nghìn tám trăm mười bảy, cha Mohr được đổi về làm cha phó nhà thờ thánh Nicôla ở làng Oberndorf, bên bờ sông Salzach. Dân làng phần nhiều là những người lái thuyền, thợ đóng thuyền, cùng với gia đình họ. Đời sống của họ vất vả, nhiều nhà rất nghèo.

Thầy giáo làng Arnsdorf

Ở làng Arnsdorf bên cạnh có một thầy giáo tên là Franz Xaver Gruber. Ông dạy học ở trường làng, đồng thời chơi đàn organ cho nhà thờ thánh Nicôla ở Oberndorf. Thầy Gruber và cha Mohr là bạn của nhau, cùng yêu âm nhạc.

Ngày hai mươi bốn tháng mười hai năm một nghìn tám trăm mười tám, cha Mohr tới tìm thầy Gruber. Cha đưa cho thầy bài thơ cũ, và xin thầy viết một giai điệu cho hai giọng đơn ca, có ca đoàn, đệm bằng đàn guitar. Theo lời thầy Gruber kể lại sau này, ngay trong buổi chiều hôm ấy, thầy đã viết xong và mang tới cho cha Mohr.

Vì sao lại là đàn guitar mà không phải đàn organ? Có một câu chuyện được kể nhiều, rằng cây đàn organ của nhà thờ năm ấy bị hư. Nhưng các nhà nghiên cứu nói đó chỉ là một giả thuyết, chưa có gì chắc chắn. Thầy Gruber cũng không hề nói gì về chuyện ấy. Có lẽ cha Mohr chỉ đơn giản muốn một bài hát mộc mạc, gần gũi với dân làng.

Mình thấy thương cái cảnh ấy. Một cha phó trẻ, một thầy giáo làng, một buổi chiều mùa đông, ngồi viết vội một bài hát cho buổi lễ đêm nay. Họ không biết rằng mình đang viết ra một bài hát mà hai trăm năm sau cả thế giới vẫn còn hát.

Đêm đầu tiên

Đêm Giáng Sinh năm ấy, sau Thánh lễ nửa đêm ở nhà thờ thánh Nicôla, bài hát được hát lên lần đầu tiên. Cha Joseph Mohr hát giọng cao và đệm đàn guitar. Thầy Franz Gruber hát giọng trầm. Ca đoàn nhỏ của nhà thờ hát lặp lại câu cuối mỗi đoạn.

Ngồi nghe là những người lái thuyền, những thợ đóng thuyền, những bà mẹ bế con, những đứa trẻ chân lạnh cóng. Mình hình dung tiếng đàn guitar mộc mạc trong ngôi nhà thờ nhỏ, ánh nến lung linh, ngoài kia sông Salzach lạnh giá. Đêm yên lặng, đêm thánh.

Sau đó, bài hát theo chân những người thợ sửa đàn organ và những gia đình ca sĩ đi hát khắp nơi. Từ những ngôi làng trên núi nước Áo, nó đi qua nước Đức, qua châu Âu, rồi vượt biển tới khắp thế giới. Có một thời gian, người ta còn quên mất ai là tác giả. Phải tới mấy chục năm sau, khi được hỏi, thầy Gruber mới viết lại câu chuyện ra đời của bài hát.

Ngôi nhà thờ thánh Nicôla năm xưa bị lũ sông Salzach làm hư hại nhiều lần, nay không còn nữa. Ở chỗ ấy, người ta xây một nhà nguyện nhỏ, gọi là Nhà nguyện Đêm Thánh. Mỗi năm, chiều ngày hai mươi bốn tháng mười hai, người ta vẫn tụ họp về đây, hát lại bài hát ấy với cây đàn guitar, như đêm đầu tiên.

Đêm yên lặng trong lòng

Mình nghĩ bài hát ấy sống được hơn hai trăm năm vì nó nói điều mà ai cũng cần: một đêm yên lặng. Giữa một thế giới ồn ào, bận rộn, Giáng Sinh nhắc mình rằng Thiên Chúa đã đến trong thinh lặng. Không kèn trống, không đám đông, chỉ có một đêm yên, một máng cỏ, một người mẹ và một Hài Nhi.

Đêm nay, giữa tiếng chuông, tiếng nhạc, tiếng xe cộ đông vui ngoài phố, bạn hãy dành cho mình một chút yên lặng. Có thể là mấy phút ngồi trước hang đá, có thể là một lời kinh nhỏ trước khi ngủ. Để nghe trong lòng tiếng của Hài Nhi Giêsu.

Lạy Chúa Hài Đồng, cảm ơn Chúa đã đến với chúng con trong một đêm yên lặng. Cảm ơn Chúa vì cha Joseph Mohr và thầy Franz Gruber, những người đã để lại cho chúng con một bài hát đơn sơ mà thánh thiện. Xin cho đêm nay, con tìm được một chút bình an trong lòng. Xin ban bình an cho những người đang làm việc đêm Giáng Sinh, những người nằm viện, những người xa nhà không về được. Amen.

Ngày mai, lễ Giáng Sinh, mình sẽ kết loạt bài này bằng những lời đẹp nhất của Tin Mừng thánh Gioan: Ngôi Lời đã làm người. Còn bây giờ, mời bạn nghe một bài hát mới của Tình Ca, viết cho đêm yên lặng ở Oberndorf. Chúc bạn và gia đình một đêm Giáng Sinh an lành. Tình Ca. Ở đây có bình an.